Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 3 september 1940. Gemeente Amsterdam (namens Burgemeester en Wethouders). G E M E E N T E A M S T E R D A M

No.1302 Arb.1940.

AMSTERDAM, 3 September 1940.

Nº 8A/107/M.1940

Vermoedelijk zullen in de komende wintermaanden, met het oog op de bestaande en wellicht nog komende verduisteringsvoorschriften, de gebruikelijke werktijden van kantoorpersoneel en van werklieden wijziging moeten ondergaan, zulks ter vermijding of beperking van maatregelen, noodig voor het verduisteren van dienstgebouwen. Zoodanige wijziging zal trouwens ook noodig zijn ten einde het personeel in staat te stellen zooveel mogelijk zich naar en van het werk te begeven op tijden, waarop in het algemeen nog zooveel daglicht voorhanden is, dat zulks niet al te veel bezwaar zal opleveren. Een ander voordeel van wijziging der werktijden is gelegen in de beperking van electriciteitsverbruik in de dienstgebouwen.

Burgemeester en Wethouders meenen, dat tot wijziging der werktijden niet door elken diensttak op eigen hand dient te worden overgegaan; zulks zal zooveel mogelijk uniform dienen te geschieden.

Daarbij zal rekening moeten gehouden worden met het feit, dat bij sommige diensten de bureautijd thans wezenlijk wordt onderbroken, zoo dat het personeel in den tusschentijd naar huis kan gaan, terwijl op andere kantoren slechts gelegenheid wordt gegeven voor het eten van een boterham, hetzij in een cantine, hetzij op kantoor. Wil niet al te veel tijd verloren gaan, dan zal de onderbreking van den werktijd dezen winter van zeer korten duur moeten zijn.

Ten aanzien van de werklieden, die een rooster van gewonen dagdienst volgen, geldt hetzelfde.

Ten einde nu Burgemeester en Wethouders bij het nemen van maatregelen in dezen van advies te kunnen dienen, verzoek ik U de volgende vragen te willen beantwoorden:

I Welke werktijden gelden voor de groote groepen van administratief personeel van Uw dienst? Is er een wezenlijke onderbreking van den werktijd en, zoo ja, welke?

II Acht U het mogelijk die onderbreking te beëindigen, althans terug te brengen tot een half uur, waarin den ambtenaren gelegenheid wordt gegeven een boterham te eten? Of ziet U hierin bezwaren voor publiek of dienst?

III Acht U het mogelijk voor de kantoren een werktijd aan te houden, welke, althans in de maanden November, December en Januari eindigen moet des namiddags half vijf, zonder uitbreiding van personeel? Of acht U het, met het oog op de te verrichten werkzaamheden, noodig den aanvang van den bureautijd te vervroegen?

Aan de Hoofden van Diensten,
Administratiën en Bedrijven. * Onderwerp: Aanpassing van werktijden van gemeenteambtenaren en werklieden in verband met de oorlogsomstandigheden.
* Kernpunten:
* De noodzaak om gebouwen minder intensief te hoeven verduisteren (verduisteringsvoorschriften).
* Veiligheid en gemak voor het personeel: reizen bij daglicht.
* Besparing op elektriciteitsverbruik.
* Streven naar uniformiteit in werktijden over alle gemeentelijke diensten heen.
* Voorstel om de middagpauze drastisch in te korten (tot maximaal 30 minuten voor "een boterham") om de werkdag eerder te kunnen beëindigen (om 16:30 uur).
* Toon: Formeel, bureaucratisch en sturend, met gebruik van de verouderde spelling-Marchant (bijv. "zooveel", "noodig"). Dit document is opgesteld in september 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De "verduisteringsvoorschriften" waarnaar verwezen wordt, waren dwingende maatregelen opgelegd door de bezetter om geallieerde bombardementsvluchten te bemoeilijken door navigatie op zicht (via stadsverlichting) onmogelijk te maken.

De brief illustreert hoe het dagelijks leven en de ambtelijke organisatie zich onmiddellijk moesten aanpassen aan de realiteit van de oorlog en de bezetting. Het toont ook een pragmatische kant van het gemeentebestuur: door de werktijden te verschuiven naar de uren met het meeste daglicht, konden technische en financiële lasten (verduisteringsmateriaal en stroomkosten) worden beperkt. De handgeschreven notitie rechtsboven ("in Drie") duidt mogelijk op de administratieve verwerking (in drievoud opgemaakt). De aanduiding "8A" rechtsonder correspondeert met het stempelnummer bovenaan.