Officieel schrijven / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 20 december 1940. Gemeente Amsterdam (waarschijnlijk de afdeling Arbeidszaken, gezien de code "Arb."). "Heeren Hoofden van Administratiën, Diensten en Bedrijven" (Heads of Administrations, Services, and Companies). [Stempel linksboven:] Nº GA/107/8 M. 1940 21/12
[Bovenaan gecentreerd:] G E M E E N T E A M S T E R D A M
[Rechtsboven:] AMSTERDAM, 20 December 1940.
[Handgeschreven notities bovenin:] th. Janhuizen? ter uitvoering Jth / Dir / th Duinhoven

No 1302 r Arb. 1940

Van den kant der werkliedenorganisatiën is er de aandacht op gevestigd, dat in de dienstroosters der werklieden, welke met het oog op de verduisteringsmaatregelen aan de hand van den door ons in ons rondschrijven van 24 September j.l., No. 1302 b Arb., gegeven leidraad moesten worden vastgesteld, de arbeidstijd op een aantal Zaterdagen zal eindigen op een zoodanig laat tijdstip, dat dit voor de in den z.g. dagdienst werkende werklieden en hun gezinnen groot ongerief medebrengt.

Een en ander is een gevolg van de zoowel voor ambtenaren als werklieden geldende bepaling, dat op Zaterdag het volle aantal arbeidsuren moet worden gewerkt. Daar echter als regel de ambtenaren 4 uur en de werklieden 5 1/2 uur werken, geeft het tijdstip van beëindiging van den arbeid bij de ambtenaren niet, doch bij de werklieden wel aanleiding tot moeilijkheden.

Het kan namelijk voorkomen, dat werklieden hun arbeid zóó laat aanvangen, dat zij deze eerst te 3 à 4 uur kunnen beëindigen. In verband met de vroege sluiting van winkels heeft dit bezwaren. Wij hebben hierom besloten, dat op die Zaterdagen, waarop het werk, als gevolg van het latere aanvangsuur in den morgen, later zou worden beëindigd dan half drie in den namiddag, het einde van den werktijd zal worden vastgesteld op 2 1/2 uur 's namiddags.

Door dezen maatregel blijven derhalve de werkroosters ongewijzigd; de te weinig gewerkte uren behoeven niet op een later tijdstip te worden ingehaald. Alleen in de gevallen, dat dit met het oog op den goeden gang van den dienst onvermijdelijk is, dient van den bovengestelden regel te worden afgeweken.

Aan Heeren Hoofden van
Administratiën, Diensten
en Bedrijven. * Kernproblematiek: Door de verplichting om tijdens de Tweede Wereldoorlog gebouwen te verduisteren, waren de werktijden verschoven. Hierdoor dreigden werklieden op zaterdag pas om 15:00 of 16:00 uur klaar te zijn met hun 5,5-urige werkdag. Omdat winkels vanwege de oorlogsomstandigheden vroeg sloten, konden deze arbeiders geen inkopen meer doen voor hun gezinnen.
* Oplossing: Het gemeentebestuur stelt een harde eindtijd vast op zaterdag: 14:30 uur (half drie). Opmerkelijk is dat de niet-gewerkte uren (het verschil tussen de normale 5,5 uur en de werkelijke uren tot aan de vroege sluiting) niet ingehaald hoeven te worden.
* Doelgroep: Er wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen "ambtenaren" (kantoorpersoneel met een 4-urige zaterdag) en "werklieden" (handarbeiders/buitendienst met een 5,5-urige zaterdag). De maatregel is specifiek bedoeld voor de laatste groep.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toenmalige formele spelling (zoals "zoodanig", "namiddags", "dezen maatregel") en een strikt hiërarchische toon. Dit document is opgesteld tijdens de eerste winter van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1940 - mei 1945). De "verduisteringsmaatregelen" waren essentieel voor de verdediging van de bezetter tegen geallieerde luchtaanvallen, maar ontregelden het dagelijks leven en de economie enorm.

Interessant is de vermelding van de "werkliedenorganisatiën" (vakbonden). In december 1940 bestonden de vooroorlogse vakbonden nog, hoewel ze al onder druk stonden van de bezetter. Het feit dat de gemeente hun signaal over "groot ongerief" serieus nam en hierop beleid maakte, getuigt van een poging om de sociale rust in de stad te bewaren tijdens de eerste oorlogsmaanden.