Ambtsbrief / Concept-brief (minuut) 10 september 1940 De Directeur van het Marktwezen (ondertekend door M. Müller) Den Heer Wethouder voor de Arbeidszaken, Raadhuis, Alhier (Amsterdam) [Handgeschreven rechtsboven:] M. Müller

VP/HG.
8A/107/2 M.
[Handgeschreven midden:] Verzonden 10/9

10 September 1940.

Wijziging werktijden van het personeel in verband met verduisteringsvoorschriften.

den Heer Wethouder
voor de Arbeidszaken,
Raadhuis,
A l h i e r .

Ter beantwoording van de vragen, gesteld in Uw circulaire d.d. 3 dezer (No.1302 Arb.1940) heb ik de eer U het navolgende te berichten.

I en II Voor het administratieve personeel van het Marktwezen geldt in hoofdzaak de werktijd van 9 tot 17 uur (des Zaterdags tot 13 uur). Een wezenlijke onderbreking van den werktijd vindt niet plaats: de ambtenaren hebben om beurten een half uur gelegenheid om boterham te eten, zonder dat de kantoren voor het publiek worden gesloten.

III Ik acht het mogelijk voor het hoofdkantoor een werktijd aan te houden, welke, althans in de maanden November, December en Januari, zal eindigen om 16½ uur, zonder uitbreiding van personeel en zonder den aanvang van den bureautijd te vervroegen.

IV Bijzondere voorzieningen met betrekking tot den schoonmaak der kantoren zijn niet noodig. Eventueel zullen de kantoren gedeeltelijk tijdens de kantooruren, moeten worden schoongemaakt.

V Het is inderdaad mogelijk, dat nu en dan onverwijld overwerk moet worden verricht. Daartoe wordt een der kantoorlokalen speciaal verduisterd, terwijl in sommige gevallen, het overwerk door de ambtenaren in hun eigen huis kan worden verricht. Uiteraard lijkt het mij gewenscht, dat een voorschrift wordt gesteld, krachtens hetwelk alleen van overwerk sprake is, voor zoo ver meer dan 8 uur per dag, Zaterdags meer dan 4 uur wordt gewerkt.

VI Het lijkt mij mogelijk den werktijd der in gewonen dagdienst werkende werklieden (en der met hen samenwerkende ambtenaren) in dier voege te regelen, dat duisternis geen bezwaar oplevert, zonder dat dit leidt tot uitbreiding van personeel.

De Directeur,

geparafeerde minuut.
De Secretaris: In dit document reageert de Directeur van het Marktwezen op een verzoek van de Wethouder voor de Arbeidszaken om de werktijden aan te passen aan de oorlogsomstandigheden. De kernpunten zijn:

1. Vervroeging eindtijd: Er wordt voorgesteld om in de donkere wintermaanden (nov-jan) de werkdag om 16:30 uur te beëindigen in plaats van 17:00 uur. Dit voorkomt dat personeel in het volledige duister naar huis moet of dat alle kantoorruimtes kostbaar verduisterd moeten worden.
2. Continuïteit: De directeur benadrukt dat de loketten voor het publiek open blijven tijdens de lunchpauze (de "boterham").
3. Overwerkoplossingen: Indien overwerk noodzakelijk is, wordt er één specifieke ruimte verduisterd of krijgt men toestemming om werk mee naar huis te nemen.
4. Arbeidsvoorwaarden: Er wordt een scherpe definitie van overwerk voorgesteld (meer dan 8 uur op werkdagen, meer dan 4 uur op zaterdag) om onduidelijkheid door de gewijzigde tijden te voorkomen.
5. Efficiëntie: De directeur stelt dat al deze wijzigingen kunnen worden doorgevoerd zonder dat er extra personeel hoeft te worden aangenomen. Dit document dateert van september 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1940). De "verduisteringsvoorschriften" waren door de bezetter dwingend opgelegd om te voorkomen dat geallieerde bommenwerpers steden als navigatiepunten konden gebruiken.

De brief illustreert de bureaucratische aanpassing aan de nieuwe realiteit van de oorlog. Het Marktwezen (verantwoordelijk voor markten en voedselvoorziening) was een cruciale gemeentelijke dienst, zeker in een tijd waarin distributie en schaarste een rol begonnen te spelen. De pragmatische insteek — zoals het thuiswerken bij overwerk of het verschuiven van schoonmaaktijden — laat zien hoe de gemeentelijke organisatie probeerde te blijven functioneren onder beperkende veiligheidsmaatregelen. De handgeschreven naam "M. Müller" verwijst naar de verantwoordelijke ambtenaar of directeur die de minuut heeft goedgekeurd.