Ambtelijke brief/missive. 25 augustus 1939. Vermoedelijk de directeur van de Dienst Marktwezen (ondertekend door M. Müller rechtsboven). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier (waarschijnlijk Amsterdam). VP/HG.

8A/86/2 M.

25 Augustus 1939.

Vervanging door vrouwelijke
vrijwilligers in oorlogstijd.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Naar aanleiding van de missive van Burgemeester en Wet-
houders d.d. 21 Juni jl. (No.698c Arb.1939) heb ik de eer U te
berichten, dat het contrôleerende personeel van het Marktwezen
(chefs-marktopzichter, marktopzichters, contrôleurs-marktop-
zichter en contrôleurs) bezwaarlijk door vrouwelijke vrijwilli-
gers kan worden vervangen.
Wel kan dit geschieden met onder de wapenen geroepen
administratief personeel van den dienst.
In geval van volledige mobilisatie zullen onder de wapenen
worden geroepen:
1 hoofdklerk;
1 klerk-kassier;
1 bureel-ambtenaar;
1 marktopzichter;
5 contrôleurs.
Hun vervanging door normaal betaalde arbeidskrachten zal,
naar schatting $f$ 13.550,- per jaar kosten, waarvan $f$ 3.050,-
ten laste van den dienst Marktwezen, $f$ 9.000,- ten laste van
het bedrijf der Centrale Markt en $f$ 1.500,- ten laste van de
Vischmarkt zullen komen. * Inhoud: Het document bespreekt de mogelijkheden om mannelijk personeel dat voor militaire dienst wordt opgeroepen te vervangen door vrouwelijke vrijwilligers. De opsteller concludeert dat controlerende functies "buiten" (opzichters) niet geschikt zijn voor deze vervanging, maar administratieve functies wel. Er wordt een concreet overzicht gegeven van negen personeelsleden die bij mobilisatie worden verwacht te vertrekken, inclusief een kostenraming voor hun vervanging door betaalde krachten.
* Taalgebruik: Het document hanteert een strikt formele, ambtelijke stijl die typerend is voor de vroege 20e eeuw ("heb ik de eer U te berichten", "bezwaarlijk").
* Gender-perspectief: Het document reflecteert de tijdsgeest waarin bepaalde handhavende of controlerende functies in de publieke ruimte als ongeschikt werden beschouwd voor vrouwen, terwijl administratief werk ("binnenwerk") wel als een optie werd gezien.
* Financiën: Er wordt een gedetailleerde verdeling gemaakt van de kosten over drie posten: de algemene dienst Marktwezen, de Centrale Markt en de Vischmarkt. Dit wijst op een strakke budgettaire scheiding tussen de verschillende marktlocaties. * Historisch moment: De brief is gedateerd op 25 augustus 1939, exact drie dagen voordat Nederland de algemene mobilisatie afkondigde (28 augustus) en een week voor de Duitse inval in Polen (1 september). Het document bevindt zich dus in het hart van de internationale crisis die leidde tot de Tweede Wereldoorlog.
* Maatschappelijke relevantie: Het illustreert hoe de Nederlandse overheid op lokaal niveau (hoogstwaarschijnlijk Amsterdam, gezien de referentie naar de Centrale Markt en de Vischmarkt) zich zeer concreet en pragmatisch voorbereidde op de gevolgen van de oorlogsvoering voor de civiele infrastructuur en voedselvoorziening.
* Betekenis: Dit type document is van belang voor historisch onderzoek naar de Nederlandse mobilisatieperiode en de sociaal-economische geschiedenis van de arbeidsmarkt aan de vooravond van de bezetting.