25 augustus 1939 Waarschijnlijk de directeur van het Marktwezen (ondertekend door M. Sixma) Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier (Amsterdam) [Handgeschreven rechtsboven:]
M. Sixma

[Typewerk linksboven:]
VP/HG.
8A/86/2 M.

[Handgeschreven middenboven:]
Verzonden 26/8

[Typewerk rechtsboven:]
25 Augustus 1939.

[Onderwerp:]
Vervanging door vrouwelijke
vrijwilligers in oorlogstijd.

[Adressering:]
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

[Tekst:]
Naar aanleiding van de missive van Burgemeester en Wet-
houders d.d. 21 Juni jl. (No.698c Arb.1939) heb ik de eer U te
berichten, dat het contröleerende personeel van het Marktwezen
(chefs-marktopzichter, marktopzichters, contröleurs-marktop-
zichter en contröleurs) bezwaarlijk door vrouwelijke vrijwilli-
gers kan worden vervangen.

Wel kan dit geschieden met onder de wapenen geroepen
administratief personeel van den dienst.

In geval van volledige mobilisatie zullen onder de wapenen
worden geroepen:
1 hoofdklerk;
1 klerk-kassier;
1 bureel-ambtenaar;
1 marktopzichter;
5 contrôleurs.

Hun vervanging door normaal betaalde arbeidskrachten zal,
naar schatting ƒ 13.550,- per jaar kosten, waarvan ƒ 3.050,-
ten laste van den dienst Marktwezen, ƒ 9.000,- ten laste van
het bedrijf der Centrale Markt en ƒ 1.500,- ten laste van de
Vischmarkt zullen komen. Dit document is een ambtelijk advies over de personeelsbezetting bij de Amsterdamse markten in het licht van de dreigende oorlogsdreiging. De kernpunten zijn:

1. Onvervangbaarheid van toezichthouders: De opsteller stelt dat controlerend personeel (zoals marktopzichters) niet zomaar vervangen kan worden door vrouwelijke vrijwilligers. Dit weerspiegelt de toenmalige opvatting over de fysieke of autoritaire aard van deze specifieke functies.
2. Vervanging van administratief personeel: Voor administratieve krachten die onder de wapenen geroepen worden, ziet men wel mogelijkheden voor vervanging.
3. Financiële impact: Er wordt een concrete berekening gemaakt van de kosten (ƒ 13.550,-) voor het inhuren van betaalde vervangers, verdeeld over de verschillende marktonderdelen (Centrale Markt en Vischmarkt).
4. Mobilisatievoorbereiding: Het document toont aan dat de gemeente Amsterdam zeer concreet rekening hield met een volledige mobilisatie door precies in kaart te brengen welke functionarissen (9 in totaal) het veld zouden moeten ruimen voor militaire dienst. De datum van dit document, 25 augustus 1939, is van cruciaal historisch belang. Het werd geschreven slechts één week voordat Duitsland Polen binnenviel (1 september) en drie dagen voor de algemene mobilisatie van het Nederlandse leger (28 augustus). De spanning in Europa was op dat moment op een kookpunt.

De "Wethouder voor de Levensmiddelen" speelde een sleutelrol in de voorbereiding op oorlogstijd, aangezien deze verantwoordelijk was voor de voedselvoorziening en de aanstaande rantsoenering. Het "Marktwezen" (waaronder de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat en de vismarkt vielen) was de spil in de distributie van vers voedsel voor de stad.

Het voorstel om vrouwelijke vrijwilligers in te zetten past in de bredere trend van die tijd om de 'vrouwelijke reserve' voor te bereiden op taken die traditioneel door mannen werden uitgevoerd, mochten deze naar het front moeten. Echter, zoals dit document laat zien, was er nog aanzienlijke scepsis over de inzetbaarheid van vrouwen in controlerende of handhavende rollen op de markt.