Ambtelijk rapport/bestuursstuk betreffende stadsplanning en infrastructurele werken. -3-

Over den Houtkoopersburgwal en den Rapenburgwal zijn nieuwe vaste brug-
gen ontworpen, in de plaats van de twee aanwezige, zeer smalle bruggen. De vorm
van de brug over den Houtkoopersburgwal is zoodanig ontworpen, dat hij past in de
situatie, welke in de toekomst na realiseering van de doorbraak Joden Houttuinen
- Plantage Middenlaan zal ontstaan.
De brug over de Rapenburgergracht voor de Foelistraat is thans uitge-
sloten voor wagens met een gewicht, grooter dan 3,5 ton. Bovendien verkeeren de
houten onderbouw en ook het brugdek in een zoodanig slechten staat, dat algeheele
vernieuwing van de brug dringend noodig is. Dat hiertoe nochtans niet reeds werd
overgegaan, vindt uitsluitend zijn oorzaak daarin, dat de vernieuwing van de
brug binnen het kader van de al verscheidene jaren aanhangige plannen viel. Ver-
der uitstel kan thans niet langer worden aanvaard zonder het risico te loopen,
dat de brug binnen betrekkelijk zeer korten tijd voor alle rijverkeer moet worden
gesloten.
In samenhang met den brugbouw waren de houten schoeiingen en een stuk
walmuur langs het Nieuwegrachtje, welke gedeeltelijk in zeer slechten staat ver-
keeren, te vernieuwen.
Behalve de normale werkzaamheden voor bestrating, rioleering en beplan-
ting zullen nog de navolgende werken moeten worden uitgevoerd als gevolg van de
wegverbreeding op het Waterlooplein.
Opruiming zuigelingenpolikliniek. Tengevolge van de wegverbreeding zal de zuige-
lingenpolikliniek aan de Zuidzijde van het Waterlooplein moeten worden afgebro-
ken. Zij kan in het perceel Groenburgwal 44 worden ondergebracht.
Verplaatsen speeltuin. De na verbreeding van den verkeersweg overblijvende ruimte
op het verhoogde gedeelte van het Waterlooplein is te smal om als speeltuin te
worden ingericht. Nadat verschillende mogelijkheden waren onderzicht, bleek ten
slotte genoegen te moeten worden genomen met het inrichten van een nieuwen speel
tuin, zij het ook van geringeren omvang, op het naast de Markengracht- en Val-
kenburgerschool aan de Valkenburgerstraat aanwezige open terrein, zooals op tee-
kening I is aangegeven. Hier kunnen verschillende speelwerktuigen en een zand-
bak worden opgesteld en kan een aantal boomen worden geplant. Bovendien zal tegen
het schoolgebouw een gebouwtje moeten worden gezet voor den terreinknecht, het
opbergen van speeltuig en het inrichten van een toiletruimte.
Lompenmarkt. De door verplaatsing van het speelterrein en opheffing van de zuige-
lingenpolikliniek vrijkomende strook van het verhoogde gedeelte xxx op het Water-
looplein is bestemd voor lompenmarkt, welk bedrijf thans eveneens op die plaats
wordt uitgeoefend. De kooplieden stellen zich thans veelal op voor de uitmonding
van de Zwanenburgerstraat, hetgeen het verkeer belemmert. Ten einde te voor-
komen, dat de lompenmarkt zich ook over het aan den verkeersweg grenzende voet-
pad zal uitbreiden en de voetgangers van deze markt overlast zullen ondervinden,
is echter de langs den trottoirband te planten boomenrij op 4 m. afstand van den
rijweg een hek ontworpen van zoodanige hoogte en constructie, dat daaroverheen
geen lompen op het voetpad kunnen geraken en geen lompen eraan kunnen worden op-
gehangen. Aan de Westzijde is geen afsluiting aangebracht, zoodat de lompenmarkt
van die zijde vrij toegankelijk zal zijn. Het ligt in de bedoeling, de handkarren
en andere voertuigen, voor deze markt bestemd, op den secundairen rijweg van het
Waterlooplein te doen aan- en afrijden en te doen parkeeren, zoodat de hoofdver-
keersweg door het marktverkeer niet zal worden belast.
Kantoor marktmeester. Thans bevinden zich op den voetweg langs de Noordzijde van
het Rijksarsenaal twee gelijke getimmerten, welke het stadsbeeld ontsieren en
ook overigens niet op den voetweg thuis behooren. Een van deze houten gebouwtjes
is als kantoor van den marktmeester in gebruik. Dit kantoor kan een betere plaats
verkrijgen op het verhoogde gedeelte van het Waterlooplein ten Noorden van de
lompenmarkt, alwaar xxx het midden in de markt zal komen te staan. In overleg
met den marktmeester is een nieuw gebouwtje ontworpen, aangegeven op de bijge-
voegde teekening (bijlage III).
Voormalige tandheelkundige kliniek. Het andere op den voetweg langs het arsenaal
staande gebouwtje werd indertijd als tandheelkundige kliniek gebouwd en is als
zoodanig in gebruik geweest, totdat de Gemeentelijke inrichting van dezen
aard uit bezuinigingsoverwegingen zijn opgeheven. Sindsdien is het als bewaar-
plaats van meubelen voor de nabijgelegen universiteitsinrichtingen in gebruik ge
bleven. Nu de situatie in deze omgeving grondig zal worden verbeterd, behoort ook
dit storend element m.i. uit het stadsbeeld te worden verwijderd, opdat een orde-
lijke toestand op dit gedeelte, dat den overgang vormt van het Waterlooplein
naar het eigenlijke Jona Daniël Meyerplein kan ontstaan.
II. Verkeersomleiding Muiderstraat - Markenplein - Valkenburgerstraat.
Aan het maken van deze omleidingsweg, waardoor het voor de richting
Centraalstation bestemde verkeer uit Weesperstraat en Muiderstraat de kruispun-
ten van deze wegen met den binnenring zal kunnen mijden, zijn, behalve het aan-
koopen of onteigenen en daarna sloopen van de perceelen Joden Houttuinen 63-67
en 69-71, de navolgende werkzaamheden verbonden:
Te. Deze pagina bevat een gedetailleerd overzicht van stedelijke vernieuwingsplannen in de Amsterdamse Jodenbuurt. De focus ligt op:
* Infrastructuur: Vervanging van smalle bruggen over de Houtkoopersburgwal en Rapenburgwal door vaste bruggen om zwaar verkeer (boven 3,5 ton) en de toekomstige "doorbraak" naar de Plantage Middenlaan mogelijk te maken.
* Sociaal-maatschappelijke functies: De afbraak van een zuigelingenpolikliniek en de verplaatsing van een speeltuin vanwege wegverbreding op het Waterlooplein.
* Marktwezen: De herinrichting van de 'lompenmarkt' (voddenmarkt). Er wordt specifiek gekeken naar het voorkomen van overlast door het plaatsen van een hekwerk waar geen lompen aan opgehangen kunnen worden.
* Esthetiek en Stadsbeeld: Het verwijderen van "ontsierende" houten gebouwtjes bij het Rijksarsenaal, waaronder een voormalige tandheelkundige kliniek en het kantoor van de marktmeester.
* Verkeerscirculatie: Het creëren van een omleidingsweg richting het Centraal Station via het Markenplein en de Valkenburgerstraat, waarvoor panden aan de Joden Houttuinen gesloopt moeten worden. Dit document getuigt van de grootschalige transformatie die Amsterdam in de eerste helft van de 20e eeuw onderging om de stad aan te passen aan de eisen van het moderne (gemotoriseerde) verkeer. De genoemde "doorbraak Joden Houttuinen" verwijst naar het plan om een brede verkeersas te slaan door de toenmalige dichtbebouwde Jodenbuurt.

De tekst is typerend voor de visie van de Dienst der Publieke Werken uit die tijd: een combinatie van functionele verkeersoplossingen, aandacht voor hygiëne (verplaatsing polikliniek) en een verlangen naar een ordelijker stadsbeeld door het saneren van 'tijdelijke' of vervallen opstallen. Interessant is de vermelding van de lompenmarkt, een kenmerkend onderdeel van de Joodse economie in deze buurt, die hier gereguleerd en uit het zicht van de hoofdverkeersstroom geplaatst wordt. De genoemde perceelsnummers aan de Joden Houttuinen zijn bij de latere sanering en de bouw van de huidige verkeersader (de Valkenburgerstraat/Mr. Visserplein) inderdaad verdwenen. Marktwezen Publieke Werken