M. Koster

Administratieve indexkaart of registerpagina van een in- en uitgaand postregister.

* **Structuur:** Het document dient als een centraal register om de voortgang van correspondentie of dossierstukken te bewaken. * **Afkortingen:** De afkorting "Insp." staat vermoedelijk voor "Inspecteur". De aanhalingstekens (ditto-tekens) in regel 3 duiden op herhaling van de bovenstaande tekst ("Insp." en "bedankt voor plaats"). * **Inhoudelijke duiding:** De tekst "bedankt voor plaats" wijst op een formele dankbetuiging voor een toegewezen positie, een plek in een instelling of een aanstelling. * **Annotaties:** De doorhalingen suggereren dat deze specifieke poststukken of dossiers zijn afgehandeld, overgedragen naar een ander archiefdeel of dat de informatie is verwerkt.

Getypt afschrift van een brief.

Het document is een noodkreet van drie kleine ondernemers gericht aan de hoogste Duitse autoriteit in bezet Nederland, slechts enkele maanden na de capitulatie. De kern van het conflict is een zakelijk geschil: de markthal waarin zij hun winkel hebben is verkocht aan een "makelaarscombinatie" die het pand voor andere doeleinden wil gebruiken en de zittende winkeliers per direct (binnen één dag na dagtekening van de brief) op straat wil zetten. Opvallend is de taalstrategie die de winkeliers gebruiken: 1. **Beroep op sociale stabiliteit:** Ze waarschuwen dat ze "ten laste van den staat" zullen komen als zij hun inkomsten verliezen. 2. **Appèl op de "Nieuwe Orde":** Ze refereren aan de "nieuwe tijden" en de hoop dat het beleid van de Rijkscommissaris dergelijk onrecht niet zal dulden. Dit was een veelvoorkomende tactiek in de vroege bezettingsjaren; burgers hoopten dat de nieuwe machthebbers zouden optreden tegen vermeende kapitalistische excessen of bureaucratie. 3. **Duitstalige samenvatting:** De aanteekening onderaan is bedoeld voor de Duitse administratie van Seyss-Inquart, zodat de essentie van het verzoek direct duidelijk was voor een Duitstalige ambtenaar.

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

Administratief registerblad of presentielijst.

* **Handschrift:** Net cursorief handschrift, typisch voor de midden-20e eeuw. Er is gebruik gemaakt van verschillende kleuren inkt (blauwzwart voor de namen en basistellingen, rood voor bepaalde volgnummers en omcirkelde getallen). * **Structuur:** De pagina is strak georganiseerd in een tabelvorm. De koptekst bevat afkortingen zoals "Uitbet." (mogelijk Uitbetaling), "W.", "bl.", "Kr.", "Haarlem", etc., wat duidt op een administratief proces waarbij verschillende locaties of statussen werden bijgehouden. * **Opvallende details:** * De namen in de lijst (zoals Kloots, de Leeuw, Lopes-Dias) zijn veelvoorkomende Nederlands-Joodse familienamen. * Er zijn twee kolommen met kruisjes: één met blauwe "X"-tekens en één met rode nummers die lijken te corresponderen met een andere index of volgorde. * Sommige namen zijn gemarkeerd met een rode "X" door de velden rechts, wat vaak een afhandeling of wijziging in status betekent. * De letters 'A' en 'N' in de statuskolom zouden kunnen staan voor 'Aanwezig'/'Niet aanwezig' of een soortgelijke tweedeling.

Handgeschreven brief (officiële correspondentie).

De brief is een formele opzegging van een standplaats op de Dappermarkt in Amsterdam. Afzender M. Koster meldt dat hij of zij plaats nummer 94 opgeeft omdat het niet meer mogelijk is om naar de markt te gaan. De toon is zakelijk en de reden wordt cryptisch geformuleerd ("daar ik voorlopig niet meer naar de markt kan gaan"), zonder verdere details over de aard van de verhindering. De stempel bovenin suggereert dat de brief op 7 februari 1941 door de betreffende instantie is verwerkt.

Handgeschreven brief op voorbedrukt briefpapier.

In deze brief informeert M. Koster de Dienst van het Marktwezen over zijn gedwongen tewerkstelling ("geplaatst ben") in een werkkamp van de Gemeentelijke Werkvoorziening. Hij verzoekt formeel om zijn standplaats op de markt in de Gaaspstraat (nummer 191) voor hem gereserveerd te houden tijdens zijn afwezigheid. De toon van de brief is opvallend zakelijk en beleefd, wat contrasteert met de grimmige realiteit van de situatie. Het stamboeknummer (M 1806) duidt op een officiële registratie als marktkoopman. De afkorting "Hb." als aanhef staat waarschijnlijk voor "Hooggeachte Heer" of "Hoogedele". Uit historisch onderzoek blijkt dat de afzender zeer waarschijnlijk Mordechai Koster is, een Joodse vruchtenhandelaar die in de 2e Jan Steenstraat woonde.

Document

Dit document is een summier medisch bewijsstuk waarin Dr. Vedder verklaart dat zijn patiënt, de heer M. Koster, ziek is. De tekst begint met de klassieke aanhef "LS" (*Lectori Salutem* – heil aan de lezer). Het document vertoont duidelijke sporen van administratieve afhandeling: 1. **Tijdsverloop**: De arts schrijft het briefje op 13 januari. Op dezelfde dag is het afgestempeld door een ontvangende instantie (vermoedelijk een ziekenfonds of een overheidsorgaan). 2. **Verificatie**: Drie dagen later, op 16 januari, is het briefje "gezien" en geparafeerd door een tweede persoon (mogelijk een controlerend geneesheer). 3. **Adresnotitie**: De verticale notitie "Gaaspstraat" verwijst zeer waarschijnlijk naar de woonplaats van de patiënt. De Gaaspstraat bevindt zich in de Amsterdamse Rivierenbuurt, op loopafstand van de praktijk van Dr. Vedder aan de Weesperzijde.

Document

* **Mutaties**: De lijst toont een actieve administratie waarbij bewoners worden doorgehaald en direct vervangen door handgeschreven namen. Dit wijst op een gedwongen verhuizing of deportatie waarbij de vrijgekomen woonruimte direct werd herbezet. * **Statuscodes**: De letters 'A', '/', 'o' en 'v' in de smalle kolommen zijn administratieve markeringen. 'A' zou kunnen staan voor 'Aanwezig', terwijl 'o' vaak in bezettingsadministraties werd gebruikt voor 'Onbekend' of 'Opgeroepen'. * **Toponiemen**: De vermelding "kerk" (bij nrs 168-180) en "hoek" duidt op specifieke locaties binnen een huizenblok. * **Codering '3'**: Veel handgeschreven namen in de rechterkolom eindigen op een '3' (bijv. "Carança 3"). Dit is een kenmerkende codering die vaak verwijst naar een specifieke transportlijst, een categorie van de Joodse Raad, of een baraknummer in kamp Westerbork.

Registerpagina / Handgeschreven lijst.

* **Structuur:** Het document is een administratieve lijst, mogelijk een bevolkingsregister, een ledenlijst van een vereniging of een distributielijst. De "S." kolom geeft waarschijnlijk een wijk- of categorienummer aan (25 t/m 28, en daarna "EZ", wat zou kunnen staan voor "Extra Zorg" of een specifieke zone). * **Geografie:** De adressen concentreren zich sterk in Amsterdam-Oost, met name in de Oosterparkbuurt (Vrolikstraat, Blasiusstraat, Swammerdamstraat) en de Transvaalbuurt (Krugerstraat, Tugelaweg, Dan Theronstraat). Ook de Joodse buurt rond de Rapenburgerstraat en Jodenbreestraat is vertegenwoordigd. * **Terminologie:** * **hs:** huis (begane grond). * **I, II, III:** de verdieping. * **Nw:** Nieuwe. * **str:** straat. * **Naamkunde:** Veel namen op de lijst zijn typisch Joods-Amsterdams (Swaab, Dotsch, Stodel, Vischjager, Wijnschenk, Goudsmit).

Handgeschreven ambtelijke of zakelijke notitie/conceptbrief.

De tekst is een korte, zakelijke mededeling gericht aan M.J. Koster (of over de zaak Koster). Het is een reactie op een briefkaart die Koster op 27 juli jongstleden (j.l.) heeft verstuurd. De kern van de mededeling is een geschil of onduidelijkheid over de kwaliteit of prijs van kabeljauw. Volgens de administratie ("volgens nota") is de vis verkocht als "kabeljauw II" (een tweede kwaliteitsklasse). De afzender concludeert dat de kwestie niet meer hersteld of nader onderzocht kan worden ("kan thans niet meer worden achterhaald"). Het handschrift is een vlot, modern cursief, waarschijnlijk uit de eerste helft of het midden van de 20e eeuw. De afkortingen "N.a.v." (naar aanleiding van) en "j.l." (jongstleden) zijn standaard voor die periode.

Document

* **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens van 48 mannen: een registratienummer (beginnend met 'J', wat waarschijnlijk staat voor 'Jood'), initialen en achternaam, het laatst bekende woonadres in Amsterdam (inclusief verdieping) en de geboortedatum. * **Doel:** Administratieve vastlegging van de tewerkstelling van Joodse mannen in het kader van de 'Werkverruiming'. * **Uiterlijke kenmerken:** De rode en zwarte vinkjes wijzen op een actieve controle van de lijst, mogelijk bij vertrek uit Amsterdam of aankomst in het kamp. De Romeinse cijfers achter de adressen duiden de verdieping aan (I, II, III, IV, V) of 'hs' voor huis (begane grond). * **Demografie:** De mannen op deze pagina zijn geboren tussen 1888 en 1920. Ze woonden verspreid over Amsterdam, met een concentratie in de Oosterparkbuurt en de Transvaalbuurt (bijv. Tugulaweg, D. Theronstraat, Retiefstraat).

Typschrift (lijst/brief) op briefpapier van de Joodsche Raad voor Amsterdam.

Dit document is een officiële correspondentie tussen de medische afdeling van de Joodsche Raad en de gemeentelijke instantie die verantwoordelijk was voor de tewerkstelling van Joodse arbeiders in Amsterdam. Het bevat een lijst van 17 personen die medisch gekeurd zijn om hun arbeidsgeschiktheid vast te stellen. De resultaten variëren van "absoluut ongeschikt" tot "geschikt voor middelzwaar werk". Opvallend is de beperking "alleen in de omgeving van Amsterdam", wat vaak een poging was om mensen behoeden voor uitzending naar werkkampen verder weg of in het buitenland (Duitsland/Polen). De afkorting "id." (idem) wordt gebruikt om te verwijzen naar het eerder genoemde "advies blijft ongewijzigd". De handgeschreven vinkjes en tekens naast de resultaten wijzen op een administratieve verwerking door de ontvangende instantie.

Administratieve lijst (handgeschreven).

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een vlot, 20e-eeuws cursiief handschrift. Er zijn verschillende pennen/inkten gebruikt, wat duidt op bewerkingen door de tijd heen. * **Afkortingen:** * `hs`: huis (begane grond). * `afgeh.`: afgehaald (vaak een eufemisme voor arrestatie of deportatie). * `J.R. 707 D`: Verwijzing naar een dossier of correspondentie van de Joodsche Raad. * `v`: Vinkje, waarschijnlijk ter controle van aanwezigheid of status. * **Geografie:** Alle herkenbare adressen bevinden zich in Amsterdam (o.a. de Rivierenbuurt, de Transvaalbuurt en de Jodenbuurt).

Administratieve lijst (afschrift van een afvoerlijst) betreffende Joodse dwangarbeiders in werkkampen.

Dit document is een administratief overzicht van mutaties in de bezetting van drie "Jodenkampen": Kerrien (nabij Spier), Gijsselte (nabij Pesse) en De Vecht (nabij Dalfsen). De lijst is opgesteld in de vroege zomer van 1942. Opvallend is het hoge aantal mannen dat als "gevlucht" staat genoteerd. Bij veel van deze namen staat de latere aantekening "St. Petgat" met een datum (bijv. 20/6). Dit verwijst naar kamp Steggerda (ook wel kamp Petgaten genoemd), wat suggereert dat deze vluchtelingen ofwel gepakt zijn en daarheen gestuurd, of dat er een administratieve overplaatsing plaatsvond. De kolommen bevatten cruciale informatie voor genealogisch en historisch onderzoek: * **Geboortedatum:** De eerste kolom. * **Naam:** De aanduiding "J." na de naam staat voor "Jood", een nazi-classificatie. * **Beroep:** Variërend van diamantbewerker en letterzetter tot venter en los arbeider. * **Status:** "vrijgesteld" (vaak tijdelijk), "afgekeurd" (medisch) of "gevlucht". * **Gemengde huwelijken:** De laatste regel toont een vrijstelling "i.v.m. Arische vrouw", wat wijst op de (aanvankelijke) beschermde status van Joodse mannen in een gemengd huwelijk.

# TRANSCRIPTIE M. KOSTER 2e Jan Steenstraat 54 AMSTERDAM (Z) _____________________ Stamboek no. M 1806 No 103/45/1 M. 1942 1/5 [paars stempel] Amsterdam (Z), 29 April 1942. Aan den Dienst van het Marktwezen. Amsterdam. Insp. [aantekening in marge] Hb. Hiermede bericht ik U, dat ik heden geplaatst ben in één der werkkampen van den Gem. Werkvoorziening. Beleefd verzoek ik U, mijn plaats op d...

# TRANSCRIPTIE Den Heer Inspecteur v/h Marktwezen alhier bz: 31/21/1 M. Koster bezet des Zaterdags niet zijn plaats op de Dapperstraat. Hij schrijft van de plaats van zijn vrouw, die echter op zijn naam staat. Voor de ziekte van zijn vrouw bezette hij ook persoonlijk zijn plaats op Uilenburg. Indien er geen andere reden aanwezig is, is het m.i. niet noodig den Heer Koster uitstel te verleenen. ...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven:] Inspecteur [Handgeschreven middenboven:] verzonden 4/5 HG. 103/45/2 M. 4 Mei 1942. den Heer M. Koster, 2e Jan Steenstraat 54, Gaaspstraat. Amsterdam-Zuid. Wijk 17. vrijstelling betaling marktgeld Gaaspstraat. Gaaspstraat 26 April 1942 XXXXXXXX

# TRANSCRIPTIE (Handgeschreven rechtsboven:) *Inspecteur* HG. (Handgeschreven over "HG":) *Verzonden 2/3* 86/5/3 M. 2 Maart 1942. den Heer F. Coster, Zuider Amstellaan 154, Amsterdam-Zuid. Wijk 22B. Gaaspstraat. vrijstelling betaling marktgeld Gaaspstraat. Gaaspstraat 1 Februari 1942 1,20

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijke notitie / rapportage. * **Datum:** 15 maart 1940. * **Locatie:** Amsterdam. * **Afzender:** J.J. Uitvlugt (waarschijnlijk een marktmeester of toezichthouder). * **Geadresseerde:** De Heer Inspecteur van het Marktwezen te Amsterdam. * **Onderwerp:** Rapportage betreffende marktkoopman M. Koster en diens standplaatsgebruik op de Dapperstra...