25 januari 1940. De Directeur van het Marktwezen. [Briefhoofd met logo: drie Andreaskruisen geflankeerd door gestileerde vissen/mercuriusstaven]
MARKTWEZEN
AMSTERDAM DV.

[Handgeschreven toevoeging rechtsboven:] Verzonden 25/1 - 1940

TELEFOONNUMMER 85151 / VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 31/8/6 M.
BIJLAGE _
ONDERWERP: _

AMSTERDAM (W.) 25 Januari 1940.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer M. Wertheim,
Nwe. Achtergracht 18 III,
Amsterdam-C.
Wijk 10.

Aangezien U gedurende langer dan drie weken in gebreke is gebleven, om het marktgeld, verschuldigd voor Uw plaats op de markt [getypt boven doorhaling: Uilenburg] [doorgehaald: xxxx] op te betalen, waarschuw ik U hierbij, dat U alsnog voor 28 Januari a.s. aan Uw verplichting moet voldoen.

Ik wijs U er met nadruk op, dat, indien U langer in gebreke blijft, de U verleende vaste plaats, ingevolge artikel 11 van het Reglement op de Markten, met ingang van 4 Februari a.s. onherroepelijk wordt ingetrokken.

Indien een geldige reden U verhindert, om aan Uw verplichtingen te voldoen (bijvoorbeeld omdat U steun geniet; in een ziekenhuis wordt verpleegd, enz.) dient U onmiddellijk mijn dienst hiervan in kennis te stellen, omdat dan kan worden voorkomen, dat de intrekking plaatsvindt.

De Directeur,

[Onderaan links in kleine druk:] A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-6-'38-1633. Dit document is een gestandaardiseerde aanmaning (Model No. 8) van de Amsterdamse Dienst Marktwezen. De strekking is een laatste waarschuwing aan een marktkopman vanwege een betalingsachterstand van meer dan drie weken.

Kernpunten:
* Strikt regime: De brief hanteert een harde deadline. Tussen de verzending (25 januari) en de uiterste betaaldatum (28 januari) zitten slechts drie dagen.
* Sanctie: Het verlies van de "vaste plaats" is onherroepelijk bij niet-betaling, wat voor een marktkoopman het verlies van zijn bron van inkomsten betekent.
* Sociale clausule: De tekst biedt een ontsnappingsclausule voor mensen in nood (ziekte of bijstand/steun), mits zij dit direct melden.
* Locatie-specifiek: De handmatige toevoeging van "Uilenburg" als marktlocatie is significant voor de historische duiding. De datum van de brief, 25 januari 1940, is cruciaal. Het is de periode van de 'Mobilisatie', enkele maanden voor de Duitse inval in Nederland (mei 1940).

De geadresseerde, de heer M. Wertheim, woonde aan de Nieuwe Achtergracht. Dit was, samen met de genoemde markt op Uilenburg, het hart van de Joodse buurt in Amsterdam. Veel Joodse Amsterdammers waren in deze periode werkzaam in de straathandel en markthandel. De Uilenburgermarkt was een bekende ontmoetings- en handelsplek voor deze gemeenschap.

Deze brief illustreert de precaire economische positie van kleine Joodse zelfstandigen aan de vooravond van de oorlog. Het onvermogen om marktgeld te betalen wijst op armoede. In de jaren die volgden op deze brief, zou de bureaucratie van het Marktwezen door de bezetter worden gebruikt om Joodse handelaren stelselmatig van de markten te weren. Het document vormt daarmee een aangrijpend voorbeeld van de dagelijkse strijd om het bestaan vlak voordat de systematische vervolging zou beginnen. M. Wertheim Gemeente Amsterdam Marktwezen