Ambtelijke rapportage / brief. 25 oktober 1940. MARKTWEZEN AMSTERDAM
VD/HG.
TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 31/51/1 M.
BIJLAGE __
ONDERWERP:
Gegevens inzake markt-
bezetting Uilenburg.

AMSTERDAM (W.) 25 October 1940.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Ingevolge een Uwerzijds gegeven telefonische opdracht heb ik de eer U onderstaand een opgave te doen toekomen van het aantal kooplieden op de Zondagsmarkt Uilenburg, welke aldaar een vaste plaats bezetten; hierbij is aangegeven op hoeveel andere dag- en/of weekmarkten de bedoelde kooplieden bovendien vaste plaatsen bezetten; een en ander gesplitst in Joodsche en niet-Joodsche kooplieden.

Er zijn op Uilenburg uitgegeven: 336 vaste plaatsen, waarvan 288 aan Joodsche kooplieden (dat is 86%) en 48 aan niet-Joodsche kooplieden (14%).

Van deze 336 kooplieden nemen:
151 uitsluitend een vaste plaats op Uilenburg in of ± 45% (133 Joden; 18 niet-Joden)
71 een vaste plaats op Uilenburg + 1 dagmarkt in of ± 21% (65 " 6 ")
(in 48 gevallen is deze dagmarkt het Waterlooplein, welke in de practijk niet op Zaterdag wordt gehouden).
51 een vaste plaats op Uilenburg + 1 weekmarkt in of ± 15% (37 " 14 ")
39 een vaste plaats op Uilenburg + 1 dagmarkt + 1 weekmarkt in of ± 12% ( 31 " 8 ")
10 een vaste plaats op Uilenburg + 2 dagmarkten in of ± 3% ( 9 " 1 Niet-Jood )
8 een vaste plaats op Uilenburg + 2 dagmarkten + 1 weekmarkt in of ± 2% ( 8 " )
3 een vaste plaats op Uilenburg + 1 dagmarkten + 2 weekmarkten in of ± 1% ( 2 " 1 " )
2 een vaste plaats op Uilenburg + 2 weekmarkten in of ± 1% ( 2 " )
1 een vaste plaats op Uilenburg + 2 dagmarkten + 2 weekmarkten in of ± 1% ( 1 Jood )

336 (totaal) 100% (288 Joden; 48 Niet-Joden)

Bij bovenstaande becijfering is uitsluitend rekening gehouden met de op de verschillende markten uitgegeven vaste plaatsen; de losse plaatsen zijn uiteraard buiten beschouwing gebleven.

De Directeur,
[Niet ondertekend op dit exemplaar]

A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526. Dit document is een kil en administratief overzicht van de etnische samenstelling van de marktkooplieden op de Amsterdamse Uilenburgermarkt. Het is opgesteld door de Dienst van het Marktwezen in opdracht van de Wethouder voor de Levensmiddelen.

Kernpunten van de inhoud:
1. Statistische inventarisatie: De focus ligt volledig op de scheiding tussen "Joodsche" en "niet-Joodsche" ondernemers.
2. Dominantie van Joodse handel: Uit de cijfers blijkt dat de markt op Uilenburg (gelegen in de oude Joodse buurt) voor 86% uit Joodse kooplieden bestond.
3. Economische verwevenheid: Het rapport detailleert hoe deze kooplieden ook op andere markten (zoals het Waterlooplein) actief waren. Er wordt expliciet opgemerkt dat de markt op het Waterlooplein niet op zaterdag (sabbat) wordt gehouden, wat het belang van deze locatie voor de Joodse gemeenschap onderstreept.
4. Uitsluiting: Het document is een voorbeeld van de bureaucratische voorbereiding van de uitsluiting van Joden uit het economische leven. Dit document dateert van 25 oktober 1940, slechts vijf maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland.

• Anti-Joodse maatregelen: Op 22 oktober 1940 (slechts drie dagen voor deze brief) vaardigde de bezetter de 'Verordening 189/1940' uit, die de aanmelding van Joodse bedrijven verplichtte. Dit document van het Marktwezen is een directe administratieve uitwerking van deze politiek op lokaal niveau.
• Registratie als wapen: Hoewel de brief neutraal en zakelijk van toon is, vormde dit soort registraties de noodzakelijke basis voor latere discriminerende maatregelen, zoals het verbod voor Joden om op openbare markten te staan (september 1941) en de uiteindelijke onteigening van hun bezittingen.
• Locatie: Uilenburg was van oudsher een arme Joodse wijk. De zondagsmarkt was een essentieel onderdeel van het sociale en economische overlevingsmechanisme van de bewoners. Door deze groep zo nauwkeurig in kaart te brengen, werd het fundament gelegd voor hun systematische isolatie.