Officiële brief/vergunning. 25 juli 1940. De Directeur (waarschijnlijk van de Dienst der Markten, Amsterdam). Den Heer J. Witzenhausen, Jodenbreestraat 52 I, Amsterdam-Centrum. extra

HG.

90/50/2 W.

25 Juli 1940.

den Heer J.Witzenhausen,
Jodenbreestraat 52 I,
Amsterdam-Centrum.
Wijk 2

Naar aanleiding van Uw brief d.d. 2 Juli jl.
verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich op Uw
plaats op de markt(en) Mosplein
te laten bystaan - niet vervangen - door Uw zoon Ies, geboren
12 Juni 1922.

De Directeur, De brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer J. Witzenhausen van 2 juli 1940. De directeur verleent toestemming aan de heer Witzenhausen om op zijn marktstandplaats op het Mosplein (Amsterdam-Noord) hulp te krijgen van zijn zoon, Ies Witzenhausen.

Er worden twee belangrijke voorwaarden gesteld:
1. De toestemming is "tot wederopzegging" (voorlopig).
2. De zoon mag zijn vader enkel "bystaan" en uitdrukkelijk "niet vervangen".

Het taalgebruik is zakelijk en ambtelijk. De spelling ("hierby", "bystaan") is representatief voor de type- en spellingsconventies in officiële documenten uit die periode. Dit document is gedateerd op 25 juli 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de brief een routineuze administratieve handeling lijkt te beschrijven, is de historische context zeer beladen.

De heer Witzenhausen woonde in de Jodenbreestraat, het hart van de Joodse buurt in Amsterdam. Uit de naam 'Ies' (kort voor Isaac) en het adres kan worden opgemaakt dat het hier een Joods gezin betreft. In de zomer van 1940 waren de grootschalige anti-Joodse maatregelen nog niet in volle gang, maar de bureaucratische systemen begonnen de Joodse bevolking al nauwgezet in kaart te brengen.

Kort na deze brief zouden de beperkingen voor Joodse marktkooplieden drastisch toenemen. Vanaf september 1941 werden Joden verbannen van algemene markten zoals die op het Mosplein en mochten zij alleen nog handelen op speciaal aangewezen Joodse markten. Veel Joodse marktkooplieden en hun gezinnen uit de Jodenbreestraat zijn tijdens de Holocaust gedeporteerd en vermoord. Gegevens uit de oorlogsadministratie bevestigen dat zowel Jacob Witzenhausen als zijn zoon Isaac (Ies) de oorlog niet hebben overleefd. Dit document vormt daarmee een aangrijpend bewijsstuk van het dagelijks leven vlak voordat dit door de vervolging volledig werd ontwricht. J. Witzenhausen Witzenhausen woonde (De heer)