Dienstbrief / Officiële correspondentie. 5 april 1941. De Administrateur van de afdeeling Bevolkingsregister en Verkiezingen, Amsterdam. No JA/42/3 M. 1941 8/4
No. 107/3/17.

Persoonsbewijzen. AMSTERDAM, 5 April 1941.

Met verwijzing naar mijn schrijven van 6 Maart jl. en het daarop van U ontvangen antwoord, heb ik de eer U hierbij te doen toekomen 75 formulieren, in te vullen door het bij U in dienst zijnde personeel, of door de in Uwe inrichting verpleegd wordende personen. Na terugontvangst van de ingevulde formulieren ( in alphabetisch lexicografische volgorde ), zal nader overleg worden gepleegd omtrent den dag, of de dagen, waarop de persoonsbewijzen zullen worden uitgereikt.

De invulling der formulieren zal moeten plaats hebben aan de hand van officieele stukken, b.v. distributiestamkaarten, trouwboekjes, enz. Invulling met de schrijfmachine zal zeer op prijs worden gesteld.

Het verdient aanbeveling, dat betrokkenen zich thans zoo spoedig mogelijk van de, aan de eisen voldoende, foto's voorzien.

De Administrateur van de afdeeling
Bevolkingsregister en Verkiezingen,

Aan
den Heer Direkteur
Th Marktwezen,
AMSTERDAM.
Jan van Galenstraat 14

[Handtekening] * Onderwerp: De organisatie rondom de invoering en uitreiking van het Persoonsbewijs (PB) tijdens de Tweede Wereldoorlog.
* Inhoud: De afdeling Bevolkingsregister van Amsterdam stuurt 75 aanvraagformulieren naar de directeur van het Marktwezen. Deze moeten worden ingevuld door het personeel. Er wordt strikt gehamerd op administratieve nauwkeurigheid: controle aan de hand van officiële documenten, alfabetische ordening bij inlevering en bij voorkeur invulling per typemachine. Ook wordt de noodzaak van pasfoto's benadrukt.
* Administratieve sporen: Bovenaan zijn diverse archief- of dossiernummers te zien (JA/42/3 en M.1941), waarschijnlijk toegevoegd door de ontvangende instantie (het Marktwezen) voor hun eigen administratie. Het getal '75' is handgeschreven ingevoegd, wat duidt op een standaardbrief waarbij het aantal formulieren per organisatie werd aangepast.
* Adres: De Jan van Galenstraat 14 in Amsterdam is de locatie van de Centrale Markthallen, wat aansluit bij de geadresseerde "Direkteur Th Marktwezen". Dit document stamt uit de beginfase van de invoering van het Persoonsbewijs in Nederland onder de Duitse bezetting. Het besluit hiertoe viel in het najaar van 1940, en de grootschalige uitgifte begon in april 1941 — de exacte maand van deze brief.

Het Persoonsbewijs, ontworpen door de Nederlandse ambtenaar Jacob Lentz, was technisch zeer geavanceerd en vrijwel onmogelijk te vervalsen. Voor de bezetter was het een essentieel instrument voor de controle op de bevolking, de opsporing van Joden (die een 'J' in hun bewijs kregen) en het dwarsbomen van het verzet. De brief toont hoe de bestaande Nederlandse bureaucratie (het Bevolkingsregister) door de bezetter werd ingezet om deze registratie uiterst efficiënt en gedetailleerd uit te voeren.