Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 10 juni 1941. Gemeente Amsterdam (waarschijnlijk ondertekend door of namens de Burgemeester of een wethouder, hoewel de specifieke handtekening hier ontbreekt/onduidelijk is). [Stempel/Handschrift linksboven:]
Nº OA/61/1 M. 1941 16/6

[Handschrift rechtsboven:]
Marktw.

[Briefhoofd:]
GEMEENTE AMSTERDAM

AFD. S.Z. /
No. 563/610 Am. 1941
BIJLAGEN

AMSTERDAM, 10 Juni 1941.

[Stempel rechts:]
MEN WORDT VERZOCHT BIJ HET ANTWOORD
NAUWKEURIG HET NUMMER EN DE AFDEELING
VAN DIT SCHRIJVEN TE VERMELDEN.

[Inhoud:]
Sedert enkele jaren wordt van gemeentewege, zoowel bij verschillende takken van gemeentedienst als bij enkele rijksinstellingen, met subsidie van het Werkloosheidssubsidiefonds, aan werklooze hoofdarbeiders arbeid, welke niet het karakter van normaal werk draagt, verschaft. In de eerste plaats wordt hierdoor zeer nuttig werk, dat anders niet of eerst veel later aan de orde zou komen, verricht, doch bovendien ontvangen veel werklooze hoofdarbeiders voor regelmatigen arbeid een behoorlijk loon.

Hoewel reeds veel op dit terrein is gedaan - op het oogenblik zijn ongeveer 120 hoofdarbeiders werkzaam - acht ik het zeer gewenscht, gezien het groote aantal werklooze intellectueelen - ongeveer 1400 - dat bij de openbare arbeidsbemiddeling staat ingeschreven en grootendeels van Overheidswege wordt ondersteund, dat het aantal te werk gestelde hoofdarbeiders aanzienlijk wordt uitgebreid. Ik doe daarom een ernstig beroep op U, ten einde na te gaan, of er aan Uw afdeeling en/of bij de onder U ressorteerende diensten, bedrijven, instellingen of administratiën, werkzaamheden kunnen worden gevonden, waarbij werklooze hoofdarbeiders kunnen worden ingeschakeld.

Wat de voorwaarden betreft, waaronder de tewerkstelling plaats vindt, diene het volgende:

De werklooze hoofdarbeiders zijn ingedeeld in 3 groepen, t.w.:
Groep I hooger gevormden (academici) zooals juristen, ingenieurs, economen e.d., die de universitaire studie langer dan 3 jaren hebben voleindigd.
Groep II middelbaar gevormden, zooals boekhoudkundigen, vakbekwame teekenaars, statistisch geschoolden e.d.
Groep III eenvoudige krachten als kantoorbedienden, schrijvers e.d., die practische ervaring hebben.

Aan

Model G.A. 7
25.000-3-'40 Deze brief is een dringende oproep van het gemeentebestuur van Amsterdam aan de verschillende gemeentelijke afdelingen (in dit geval gericht aan 'Marktwezen', blijkens de handgeschreven notitie) om werkplekken te creëren voor werkloze 'hoofdarbeiders' (intellectuelen en administratief geschoolden).

De kern van het document is de discrepantie tussen het aantal werklozen in deze categorie (1400) en het aantal dat momenteel in gesubsidieerde projecten werkt (slechts 120). De gemeente wil deze groep aan het werk zetten via het 'Werkloosheidssubsidiefonds'. Opvallend is de nadruk op het feit dat dit werk 'niet het karakter van normaal werk' mag dragen, waarschijnlijk om concurrentievervalsing met de reguliere arbeidsmarkt te voorkomen.

De onderverdeling in drie groepen geeft een interessant inkijkje in de toenmalige hiërarchie van witteboordenberoepen, variërend van academici (Groep I) tot ervaren kantoorbedienden (Groep III). In de tekst zijn enkele regels met rood potlood onderstreept, wat duidt op administratieve verwerking of nadruk op de voorwaarden van het fonds. De datum van de brief, 10 juni 1941, plaatst dit document in de context van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de brief een voortzetting lijkt van vooroorlogs sociaal beleid (de werkverschaffing voor intellectuelen), moet dit ook gezien worden tegen de achtergrond van de bezettingsmacht die een strakke controle op de arbeidsmarkt nastreefde.

In deze periode nam de druk toe om de werkloosheid te bestrijden, mede om de kosten van sociale bijstand (ondersteuning van overheidswege) te drukken en om de bevolking in het arbeidsproces te houden. Kort na deze periode zou de arbeidsinzet (Arbeitseinsatz) veel dwingender worden. De term 'hoofdarbeiders' werd specifiek gebruikt voor de groeiende groep werkloze kantoormedewerkers en academici die door de economische malaise en de oorlogsomstandigheden buiten de boot vielen. De handgeschreven aantekening "Marktw." suggereert dat deze specifieke kopie naar de afdeling Marktwezen is gestuurd. S.Z. No Gemeente Amsterdam Marktwezen