Ambtelijk concept of memo. 22 oktober 1941. Aanstelling Joodsch personeel

A'dam, 22/10 1941
W.L.M.
8A/115/1LZ

Ingevolge telefonische mededeeling van den heer Administrateur Uwer afdeeling zal het niet-Joodsche personeel van mijn dienst niet op de voor de Joden aangewezen tijdelijke hulpmarkten (speelterrein) als marktopzichter mogen optreden. Het zal derhalve noodzakelijk zijn hiervoor Joodsche ambtenaren in dienst te nemen. Ik stel U voor, hiervoor 3 (voorloopig in tijdelijken dienst) ambtenaren aan te stellen, die dan op de drie tijdelijke hulpmarkten voor de inning der marktgelden, de handhaving van de orde en de overige, in het Reglement van de Markten opgenomen bepalingen hebben zorg te dragen. Deze ambtenaren kunnen m.i. als marktopsichter in tijdelijken dienst (salarisgroep III) worden aangesteld.

Ik heb reeds hieromtrent in verbinding gesteld met de afd. Gebiedszaken, ten einde ingelicht te worden omtrent de mogelijkheid of hiervoor ontslagen Joodsche ambtenaren beschikbaar zijn. Hierbij is gebleken dat een drietal Joodsche agenten van Politie, beschikbaar zijn.

(Kantlijnbemerkning links: 1 wnd-inspecteur, 2 manschap(?). Verder onleesbare notities over marktpersoneel.)

Ik wijs er hierbij op, dat er eenigen tijd mede gemoeid zal zijn om deze personen op de hoogte te brengen van de te verrichten werkzaamheden. Het zal derhalve noodig zijn gedurende den overgangstijd te bepalen, gedurende welke ook het niet-Joodsche marktpersoneel van mijn dienst toegang tot de bovenbedoelde terreinen wordt verleend, ten einde in de gelegenheid te komen, het Joodsche personeel in te werken.

Ik verzoek U beleefd mij Uwe ten deze vereischte machtiging, zoo mogelijk spoedig, omdat de betr. hulpmarkten reeds Maandag a.s. zullen worden aangewezen, te doen toekomen.

W.D.

--- * Kern van het document: De schrijver rapporteert dat niet-Joodse marktopzichters volgens nieuwe instructies niet meer mogen werken op markten die speciaal voor Joden zijn aangewezen. Er moeten daarom met spoed drie Joodse ambtenaren worden aangenomen om deze taken (ordehandhaving en inning van marktgelden) over te nemen.
* Personele invulling: Er wordt voorgesteld om drie ontslagen Joodse politieagenten hiervoor in te zetten in salarisgroep III.
* Logistieke uitdaging: Omdat de markten de volgende maandag al openen, vraagt de schrijver om een tijdelijke ontheffing. Niet-Joods personeel moet namelijk nog toegang krijgen tot de terreinen om hun Joodse opvolgers te kunnen inwerken.
* Toon: De tekst is zakelijk, ambtelijk en pragmatisch, wat in schril contrast staat met de discriminerende en segregationistische aard van de maatregel.

--- Dit document stamt uit oktober 1941, een periode waarin de Duitse bezetter de isolatie van de Joodse bevolking in Amsterdam in hoog tempo intensiveerde.

1. Segregatie: De oprichting van "Joodse markten" was een directe maatregel om Joden uit het openbare leven te weren en het contact tussen Joden en niet-Joden te minimaliseren. Niet-Joden mochten deze markten niet bezoeken, en zoals uit dit document blijkt, mocht zelfs het toezichthoudend personeel er niet meer gemengd zijn.
2. Ontslagen ambtenaren: De vermelding van "ontslagen Joodsche ambtenaren" verwijst naar de nasleep van de Ariërverklaring (eind 1940), waardoor alle Joodse ambtenaren uit hun functie waren gezet. Hier zien we hoe de bureaucratie deze zelfde mensen weer inzette voor specifieke, geïsoleerde taken binnen de Joodse gemeenschap.
3. Bureaucratische medewerking: Het document illustreert hoe het Amsterdamse gemeentebestuur de anti-Joodse verordeningen van de bezetter administratief faciliteerde en uitvoerde.