Brief (pagina 4) 1 april 1941 Directeur van het Marktwezen (Amsterdam) Bladzijde No.4 van Brief No.37/15/8 M. d.d. 1 April 1941 aan den
Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het
Marktwezen.

Een scheiding, zooals ik hierboven in het kort aan-
gaf, zou practisch beteekenen een verbod voor Joden om bij niet-
Joden te koopen en omgekeerd. De Joodsche detaillisten zouden
zich dan niet meer van goederen kunnen voorzien bij de voor
100% arische tuinders van versche groenten en de speciale tuin-
dersartikelen; ze zouden niet meer kunnen koopen bij de veiling,
welke geheel of vrijwel geheel van producten voorzien wordt door
niet-Joodsche inzenders (producenten in verschillende deelen van
het land) en ze zouden niet meer kunnen koopen op de bloemen-
markt achter het entreegebouw, waar alle verkoopers niet-Joden
zijn. Een en ander zou zeer ten nadeele zijn van de tuinders
zoowel als van de veiling.

Ik neem aan, dat het vooralsnog niet in de bedoeling
kan liggen het koopen van Joden bij niet-Joden onmogelijk te
maken; indien zulks op de Centrale Markt zou moeten worden toe-
gepast, zou dit mijns inziens moeten zijn als uitvloeisel van
een algemeen verbod van handelsverkeer tusschen Joden en niet-
Joden.

Verder kunnen naar mijn meening maatregelen en al-
gemeen geldende voorschriften, welke alsnog door de Rijksover-
heid ten aanzien van de ariceering van bedrijven zouden kunnen
worden uitgevaardigd, wijziging in de situatie ten deze brengen.
Ik wijs er hierbij op, dat op de Centrale Markt N.V.'s en fir-
ma's met gedeeltelijk Joodsch kapitaal werkzaam zijn, namelijk
de N.V. Nederlandsche Veiling en de aardappelfirma Bosboom & Van
den Burg, terwijl in de hal gevestigd is de N.V. Meyer Mok, welke
als "Feindvermoegenbetrieb" wordt bestuurd door een door den
Rijkscommissaris benoemden "Verwalter" Otto Wachter. De heer
Wachter verzocht mij reeds om bij de scheiding tusschen het
Joodsche en niet-Joodsche element op de Centrale Markt rekening
te houden met het feit, dat het bedrijf van de N.V. Meyer Mok
reeds aan het toezicht van den Rijkscommissaris is onderworpen.
Rekening houdende met hetgeen hierboven is uiteengezet acht ik
het echter mogelijk een scheiding te maken tusschen Joodsche en
niet-Joodsche grossiers, waarbij vitale belangen van de markt
weinig of niet worden aangetast.

Ik denk mij de betreffende regeling als volgt:
ad A. De grossiers in groenten en fruit.
Successievelijk zullen de Joodsche en niet-Joodsche
grossiers anders worden gegroepeerd, hetzij door ruiling van
pakhuis bij afloop van huurcontracten, hetzij door tusschen-
tijdsche ruilingen.
Uiteindelijk is dan bereikt, dat de Joodsche groot-
handelaren bij elkaar zijn geplaatst, zonder dat een verbod voor
detaillisten wordt ingevoerd om bij de eene of andere categorie
te koopen.
Ik stel mij voor, twee punten op de Centrale Markt
aan te wijzen waar de Joodsche grossiers zich geleidelijk moeten
vestigen, namelijk: een gedeelte van de hal voor de Joodsche
grossiers, die thans een pakhuis in de hal in huur hebben of een
plaats in die hal bezetten en het pakhuis op pier B in het Ooste- In dit document adviseert de Directeur van het Marktwezen de wethouder over de praktische uitvoering van de segregatie tussen Joodse en niet-Joodse handelaren op de Centrale Markt in Amsterdam. De toon is zakelijk en administratief, maar de inhoud getuigt van de voortschrijdende uitsluiting van Joden tijdens de bezetting.

De directeur uit zijn zorgen over de economische gevolgen van een totaal handelsverbod tussen Joden en niet-Joden. Hij wijst erop dat Joodse detailhandelaren afhankelijk zijn van "arische" tuinders en dat een verbod nadelig zou zijn voor de gehele keten. In plaats van een abrupt verbod, stelt hij een ruimtelijke scheiding voor: Joodse grossiers moeten op specifieke locaties in de markthal en op de pieren worden geconcentreerd ("gegroepeerd").

Opvallend is de vermelding van "ariceering" (arisering) en het bedrijf N.V. Meyer Mok, dat als Feindvermögensbetrieb onder beheer van een door de nazi's aangestelde Verwalter (Otto Wachter) was geplaatst. De directeur probeert de anti-Joodse maatregelen zo te accommoderen dat de "vitale belangen van de markt" niet worden geschaad. De brief dateert van 1 april 1941, slechts enkele weken na de Februaristaking. In deze periode voerde de Duitse bezetter de druk op de Nederlandse autoriteiten op om anti-Joodse maatregelen effectief door te voeren. De "Centrale Markt" (nu het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedselvoorziening.

Het proces van 'arisering' hield in dat Joodse ondernemingen werden onteigend of onder toezicht van een Duitse beheerder (Verwalter) werden gesteld. De hier beschreven maatregelen zijn een treffend voorbeeld van hoe de gemeentelijke bureaucratie meewerkte aan de uitvoering van nazi-beleid door segregatie 'ordelijk' en met oog voor economische stabiliteit te organiseren. Dit was een tussenstap naar de volledige uitsluiting en latere deportatie van de Joodse handelsgemeenschap in Amsterdam.