Officieel politierapport / ambtelijk verslag. [Linksboven stempels/kenmerken]
Nº 37/77/1 M. 1942 17/7

[Rechtsboven handgeschreven notitie]
opberging
14/7-42 [geparafeerd]

[Midden bovenaan]
R A P P O R T

Op Dinsdag 7 Juli 1942, omstreeks 9.30 uur v.m. bevond ik, ondergetekende, controleur Schiermeier, mij met toezicht belast in de Hal, toen ik zag, dat kooper G. van der Hoed, wonende von Zesenstraat 35 alhier, aan een mij van aanzien bekenden jongeman eenig geld gaf. Ik vroeg aan Hoed waarvoor hij dit deed waarop hij mij verklaarde, dat deze jongeman voor hem eenige zakken doppers zou halen. Even later kwam Hoed naar mij toe en vertelde mij, dat de jongeman, aan wien hij het geld om doppers te halen had meegegeven, niet meer terug was gekomen. Hij had dezen jongeman F.8.- gegeven.

Op Donderdag 9 Juli 1942, omstreeks 11.30 v.m zag ik, rapporteur, bedoelden jongeman met een paard en wagen rijden op de Centrale Markt ter hoogte van het Halgebouw. Ik hield hem aldaar staande en vroeg hem of hij op Dinsdag 7 Juli voor een kooper doppers zou halen en waar hij met het geld van dezen kooper was gebleven. Hij verklaarde toen de doppers niet te hebben gehaald en het geld voor zichzelf te hebben besteed. Naar aanleiding van deze verklaring heb ik dezen jongeman voorloopig aangehouden en overgebracht naar het Kaartenkantoor van de Centrale Markt. Bij nader verhoor verklaarde deze jongeman tevens, dat hij eenige weken geleden een fiets had gestolen te Aalsmeer en een fiets te Diemen. Toen hem vroeg hoe hij op de Centrale Markt was gekomen, verklaarde hij metheen paard en wagen op de markt te zijn gekomen. Met betrekking tot deze paard en wagen verklaarde hij deze op 8 juli 1942 te hebben gestolen in Haarlem. Bij onderzoek bleek mij, rapporteur, dat deze paard en wagen zich op het terrein van de Centrale Markt bevond en heb ik deze voorloopig inbeslaggenomen. Naar aanleiding van het vorenstaande heb ik de jongeman overgebracht naar het Bureau van Politie aan den Admiraal de Ruyterweg alhier en hem onverwijld ter beschikking gesteld van den Heer Commissaris van Politie in de 2e sectie 2e afdeeling. Ook de door mij inbeslaggenomen paard en wagen heb ik ter beschikking gesteld van genoemden Commissaris.

Door mij is vanndeze aanhouding proces verbaal opgemaakt en heeft rechercheur Jongejans deze zaak verder ter hand genomen. Jongejans heeft later op den dag de door mij inbeslaggenomen paard en wagen weggehaald.

De jongeman was genaamd:

Johannes Cornelis Witlox,

geboren 14 Maart 1926 te Rotterdam, van beroep arbeider-Chocolade fabriek wonende Oude Zijds Voorburgwal 73 te Amsterdam.
Witlox was niet in het bezit van een toegangskaart voor de Centrale Markt.

Amsterdam 10 Juli 1942
Controleur, [handtekening Schiermeier]

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.
[handgeschreven paraaf/ondertekening] Het document is een zakelijk verslag van een ambtenaar (controleur) van de Centrale Markt in Amsterdam. De tekst volgt een chronologische opbouw van gebeurtenissen die leidden tot de arrestatie van een 16-jarige jongen.

Opvallend is de opsomming van diverse vergrijpen die de jongeman in korte tijd bekent:
1. Verduistering: Het aannemen van 8 gulden voor de aankoop van 'doppers' (een soort erwten) en dit geld zelf houden.
2. Diefstal: Twee fietsendiefstallen (Aalsmeer en Diemen).
3. Grootschalige diefstal: Het stelen van een paard en wagen in Haarlem.
4. Overtreding marktreglement: Zich bevinden op de markt zonder de verplichte toegangskaart.

De schrijfstijl is formeel-ambtelijk, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. "bedoelden jongeman", "onverwijld", "v.m."). Het rapport toont de procedurele overdracht van een marktincident naar de reguliere politie (Bureau Admiraal de Ruyterweg). Dit rapport dateert van juli 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de oorlog niet direct in de tekst genoemd wordt, is de context van schaarste en controle voelbaar:
* Voedselschaarste: De handel in 'doppers' en het gebruik van tussenpersonen voor kleine bedragen duiden op de informele handel die ontstond door de distributie en rantsoenering.
* Controle: Het feit dat men een toegangskaart nodig had voor de Centrale Markt onderstreept hoe strak de voedselvoorziening werd gereguleerd tijdens de bezettingsjaren.
* Criminaliteit: 8 gulden was in 1942 een aanzienlijk bedrag voor een jongere (vergelijkbaar met ongeveer 60 euro nu). De diefstal van paard en wagen wijst op een zekere mate van brutaliteit of wanhoop.
* Handhaving: Ondanks de bezetting bleef de reguliere opsporing van kleine criminaliteit door de Amsterdamse politie en marktautoriteiten op de gebruikelijke wijze doorgaan. De administratieve structuur (secties en afdelingen) bleef grotendeels intact. Schiermeier (Controleur) Marktwezen Politie