Getypte brief/memorandum. 17 augustus 1942. Onbekend (waarschijnlijk de directeur of een hoge functionaris van de Centrale Markt te Amsterdam). Den Heer A. Gombault, Wirtschaftsreferent Bureau Beauftragte voor de stad Amsterdam. S/HB.

den Heer A. Gombault,
Wirtschaftsreferent Bureau Beauftragte
voor de stad Amsterdam,
Museumplein 19,
Amsterdam-Zuid.

37/99/1 M.
17 Augustus 1942.

Ingevolge Uw telefonisch verzoek heb ik de eer U naar aan-
leiding van de door U bedoelde publicatie over maximumprijsover-
schrijding en koppelverkoop op de Centrale Markt in het dagblad
"Het Volk" van Zaterdagavond 15 Augustus j.l. de volgende opmerkin-
gen te doen toekomen.

Zoowel voor de contrôle op prijsovertredingen als ook op an-
dere overtredingen tegen voorschriften betreffende den groentehandel,
waaronder koppelverkoop zijn vrijwel regelmatig ambtenaren van den
Centralen Crisis Contrôle Dienst en van de Prijsbeheersching aanwe-
zig, terwijl de contrôleurs van mijn dienst, voor zoover zij niet
met andere werkzaamheden zijn belast (waaronder voor een belangrijk
deel het handhaven van de algemeene orde en toezicht tot het voor-
komen van diefstallen) eveneens aan een en ander hun aandacht wij-
den.

Het is stellig waar, dat er op de Centrale Markt grossiers
zijn, die de voorschriften inzake de prijsbeheersching overtreden.
Er zijn namelijk op deze markt ± 150 grossiers gevestigd, die dage-
/ met lijks 1500 tot 2000 detaillisten, die verschillende soorten van ar-
tikelen (groenten en fruit) koopen, handel drijven. Vandaar, dat
ook al zouden de hierbij betrokken instanties bijvoorbeeld 50 con-
trôleurs op de Centrale Markt voor de contrôle aanstellen, er nog
geen garantie zou bestaan, dat geen overtredingen als bovenbedoeld
meer zouden voorkomen. * Kernboodschap: De schrijver reageert op een klacht (naar aanleiding van een krantenartikel) over illegale handelspraktijken op de Amsterdamse Centrale Markt. De strekking is defensief: men erkent dat er overtredingen (prijsopdrijving en koppelverkoop) plaatsvinden, maar stelt dat volledige handhaving onmogelijk is vanwege de enorme schaal van de markt (150 groothandelaren tegenover tot wel 2000 winkeliers per dag).
* Toon: Formeel, ambtelijk en verontschuldigend. De schrijver probeert aan te tonen dat er wel degelijk gecontroleerd wordt door verschillende instanties (CCCD, Prijsbeheersching en eigen personeel), maar dat de praktijk weerbarstig is.
* Terminologie:
* Koppelverkoop: De verkoop van een schaars product (zoals bepaalde groenten) alleen toestaan als de koper ook andere, minder gewilde producten afneemt.
* Maximumprijsoverschrijding: Het verkopen boven de door de overheid vastgestelde prijzen (woekerprijzen).
* Centralen Crisis Contrôle Dienst (CCCD): Een belangrijke opsporingsdienst tijdens de oorlog die toezag op de naleving van de distributie- en prijsvoorschriften. * Historische context: Het document dateert van augustus 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Voedselvoorziening en prijsbeheersing waren kritieke punten voor zowel de Nederlandse bevolking als de bezetter. Door schaarste bloeide de zwarte handel op.
* De Ontvanger: A. Gombault was de Wirtschaftsreferent (economisch adviseur) op het bureau van de Beauftragte voor de stad Amsterdam. De Beauftragte (Hans Böhmcker) was de Duitse civiele gezagsdrager die direct toezicht hield op het Amsterdamse gemeentebestuur. Dit document illustreert de directe bemoeienis van de Duitse bezetter met de dagelijkse economische gang van zaken in de stad.
* De Krant: "Het Volk" was van oorsprong een sociaaldemocratische krant, maar stond in 1942 onder strikt toezicht van de bezetter (gelijkschakeling). Dat een dergelijk kritisch artikel over de markt mocht verschijnen, wijst erop dat de overheid (of de bezetter) publiekelijk wilde laten zien dat zij de corruptie in de voedselketen serieus nam.
* Locatie: Museumplein 19 was het hoofdkwartier van de Duitse Beauftragte in Amsterdam. De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was de spil van de voedseldistributie voor de gehele regio.