Getypte ambtelijke brief/nota. 28 oktober 1942. HG.
Verz. 28/10
A.V.P.
H.L.v.B.

77/2/77 M.

28 October 1942.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Ondergeteekenden verzoeken beleefd voor het volgende Uw aandacht.

Als gevolg van het besluit der Prijsbeheersching, waarbij het aan een tiental grossiers, gevestigd op de Centrale Markt voor een bepaalden tijd verboden is hun zaken in groenten en fruit te drijven, kunnen de hier bedoelde grossiers van de door hen gehuurde pakhuizen geen gebruik maken.

Aan den heer Broerse, Gemeentelijk Gevolmachtigde in grossierszaken voor groente en fruit zijn ingevolge Uw opdracht een vijftal van deze pakhuizen verhuurd.

Door eenige op de Centrale Markt gevestigde grossiers is gevraagd om in de gelegenheid te worden gesteld eenige pakhuisruimte te huren voor het opslaan van fruit, dat zij zoolang in bewaring moeten houden tot het tijdstip, waarop de Groente- en Fruitcentrale machtiging tot verkoop verleent.

De vraag is of eventueel ook de pakhuisruimten, welke tijdelijk buiten gebruik zijn als gevolg van de opgelegde straffen, ook in aanmerking komen tot dezen verhuur.

Principieel is met het verhuren aan den heer Broerse van eenige van deze pakhuizen feitelijk reeds in bevestigenden zin beslist. Men zou daarbij kunnen laten gelden, dat het algemeen belang dit eischte. Wij zouden hetzelfde argument willen laten gelden voor alle aanvragen tot het huren van deze pakhuisruimten, indien deze worden gevraagd voor de groenten- en fruitvoorziening van de stad en er overigens geen enkele andere ruimte of gelegenheid op de Centrale Markt beschikbaar is. Dat de uitgesloten grossiers bij eventueel verhuur van hun pakhuis finantieel voordeel zullen hebben moet als een niet bedoelde, doch onvermijdelijk gevolg worden gezien. Het eventueel onverhuurd laten om dit gevolg schijnt ons niet verantwoord met het oog op het doel, waarvoor de verhuur wordt gevraagd. Dit document is een ambtelijk advies aan de Wethouder voor de Levensmiddelen (vermoedelijk van Amsterdam, gezien de referentie naar de "Centrale Markt"). De kern van de kwestie is een bureauctratisch en moreel dilemma veroorzaakt door de oorlogseconomie:

1. De Sanctie: Tien grossiers zijn door de "Prijsbeheersching" (de instantie die prijsopdrijving en zwarte handel moest tegengaan) gestraft met een tijdelijk beroepsverbod. Hun pakhuizen op de markt staan hierdoor leeg.
2. De Noodzaak: Andere handelaren hebben juist ruimte nodig om voorraden op te slaan in afwachting van verkoopvergunningen van de Groente- en Fruitcentrale.
3. Het Dilemma: Als de gemeente deze lege pakhuizen onderverhuurt aan andere handelaren, ontvangen de gestrafte grossiers (de oorspronkelijke huurders) indirect een financieel voordeel (huurcompensatie).
4. Het Advies: De opstellers adviseren om de voedselvoorziening van de stad prioriteit te geven boven de morele bezwaren. Het algemeen belang weegt zwaarder dan het feit dat de gestrafte ondernemers er financieel iets beter van worden. Het document dateert uit oktober 1942, een periode waarin de Duitse bezetter de Nederlandse economie steeds strakker reguleerde via distributiestelsels en prijscontroles. De "Centrale Markt" (de huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was de spil in de voedselvoorziening van de regio.

De "Prijsbeheersching" trad in deze jaren hard op tegen ondernemers die zich niet aan de vastgestelde prijzen hielden. Het feit dat er fruit "in bewaring" gehouden moest worden tot de "Groente- en Fruitcentrale" machtiging gaf, wijst op de verregaande bureaucratisering van de handel: niets mocht zomaar verkocht worden zonder toestemming van de centrale distributieorganen. Het document illustreert hoe ambtelijke instanties probeerden de logistieke efficiëntie te handhaven binnen een systeem van straffen en schaarste.