Politierapport (Rapport van inbeslagname). R A P P O R T .

Op 17 Mei 1943 is door de opsporingsambtenaren G.J.Stroot, E.J.ter Veer, J.G.M.Bruseker en A.Welle, allen dienstdoende aan het Hoofdbureau van Politie, alhier, wegens ovetreding van Artikel 3 Peulvruchtendistributiebeschikking 1942 en Artikel 5 van het Tarweinventarisatiebesluit 1941, in beslag genomen 30 zakken bruine boonen, wegende bruto 1099 kilogram, 43 zakken witte boonen, wegende bruto 1587 kilogram en 14 zakken tarwe, wegende bruto 493 kilogram, deze goederen waren gekocht door Dirk Thomas Wilmans, geboren den 27 Juni 1899 te Amsterdam, van beroep aardappelwaker en wonende Hofwijckstraat No 23 Huis alhier, ten behoeve van zijn gezin en van zijn 140 medearbeiders.

De goederen waren in overleg met genoemde 140 medearbeiders gekocht voor gezamelijke rekening van een onbekende schipper voor den totalen prijs van F.6344 en is hiervan Proces-Verbaal tegen genoemde kooper Wilmans opgemaakt.

Amsterdam, den 10 Juni 1943.

[Handtekening] G.J.Stroot [Handtekening] E.J.ter Veer.
[Handtekening] J.G.M.Bruseker
[Handtekening] A.Welle. * Juridische grondslag: De inbeslagname vond plaats op basis van de Peulvruchtendistributiebeschikking 1942 en het Tarweinventarisatiebesluit 1941. Dit waren door de bezetter ingevoerde of aangescherpte regels om de voedselvoorraad strikt te controleren.
* Omvang: De totale hoeveelheid in beslag genomen goederen bedroeg ruim 3100 kilogram (ca. 1100 kg bruine bonen, 1600 kg witte bonen en bijna 500 kg tarwe). Dit is een aanzienlijke partij voor die tijd.
* Collectieve aankoop: De verdachte, Dirk Thomas Wilmans (een ‘aardappelwaker’), verklaarde dat hij de goederen niet voor eigen gewin had gekocht, maar voor zijn gezin en 140 collega's. Dit wijst op een vorm van clandestiene collectieve voedselvoorziening buiten het officiële distributiesysteem om.
* Zwarte handel: De betaling van 6344 gulden aan een "onbekende schipper" duidt op handel via het zwarte circuit. Het bedrag van ruim 6000 gulden was in 1943 een klein fortuin. Dit document stamt uit het midden van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. In 1943 was de voedselschaarste nijpend en was nagenoeg al het voedsel 'op de bon'. De Duitse bezetter gebruikte de distributiewetten om de Nederlandse voedselproductie te beheersen en deels naar Duitsland af te voeren.

Voor de burgerbevolking werd het steeds moeilijker om met de officiële rantsoenen rond te komen, wat leidde tot een enorme groei van de zwarte markt. Hoewel de actie van Wilmans en zijn 140 mede-arbeiders vanuit sociaal oogpunt begrijpelijk was (het veiligstellen van basisbehoeften), werd dit door de politie – die destijds onder direct gezag van de bezetter stond – strikt vervolgd als een economisch delict. De term 'aardappelwaker' als beroep is veelzeggend voor de tijd; voedsel was zo schaars dat velden en opslagplaatsen dag en nacht bewaakt moesten worden tegen diefstal.