Concept-brief (ambtelijke doorslag met handgeschreven correcties). 19 februari 1943. Niet nader genoemde ondergetekenden (vertegenwoordigers van de Gemeente Amsterdam). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen. [Marginalia linksboven:]
niet typen
6 x.
37/6/4R [?]

[Koptekst:]
C o n c e p t [Rechts:] A'dam, 19/2 1943 SV
Den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen.

Voorraadvorming van stapelgroenten
voor den winter 1942-1943

Hiermede hebben de ondergeteekenden de eer U te berichten, dat zij, nadat van den heer Valstar, Regeeringscommissaris voor den Tuinbouw en van de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale mededeeling aan de Burgemeesters van onderscheidene gemeenten was gedaan, dat ook dit jaar weder tot vorming van een reservevoorraad groenten in de steden zou worden overgegaan, evenals de twee vorige oorlogsjaren, met vertegenwoordigers van den groothandel in groenten overleg hebben gepleegd omtrent de uitvoering van een en ander, ten einde, indien in principe tot overeenstemming [gecorrigeerd van "overstemming"] zou worden gekomen, te geraken tot het opstellen van een concept-contract, dat U dan ter goedkeuring zou worden voorgelegd.

In tegenstelling met de beide vorige jaren, toen de onderhandelingen in betrekkelijk korten tijd waren geëindigd, ~~zijn~~ is daarmede thans ~~maanden gemoeid~~ geruime tijd geweest, ~~als gevolg van~~ in verband met het feit, dat wij, als vertegenwoordigers voor de Gemeente, ~~niet bereid waren te onderhandelen op dezelfde basis, als dit was geschied~~ de onderhandelingen hebben gevoerd op andere grondslag in de vorige jaren. Ter verklaring hiervan mogen wij het volgende onder Uw aandacht brengen.

Terwijl het in het eerste jaar slechts ging om het aanleggen van een voorraad van 25 wagons groenten bestemd om te worden gebruikt tijdens een eventueele vorstperiode en de ~~vorige~~ winter om een hoeveelheid van 75 wagons, moesten thans ten minste 400 wagons groenten worden opgeslagen voor een periode, die belangrijk uitgebreider was, dan in vorige jaren.

[Marginalia links:] dat steeds meer nijpend wordt...

~~In verband namelijk~~ Met het oog op het steeds nijpender wordende transportvraagstuk ~~en bepaalde wenschen van~~ en de door de Duitsche Autoriteiten ~~ging het thans niet om den~~ uitgesproken wenschen opslag van een betrekkelijk geringe hoeveelheid groenten gedurende een eventueele vorstperiode, doch om een opslag, welke moest dienen voor aanzienlijk langere consumptie-periode. Als gevolg hiervan zijn de onderhandelingen gevoerd over een opslag van ten minste 400 wagons, ~~is in totaal 4.000.000 kg. groenten,~~ welke hoeveelheid zoo noodig tot 8.000.000 kg. zou worden uitgebreid. Dit document is een ambtelijk concept waarin de noodzaak en de moeizame voortgang van de wintervoorraad-aanleg voor Amsterdam in 1943 worden toegelicht. Enkele kernpunten uit de tekst:

1. Schaalvergroting: De tekst toont een enorme escalatie in de omvang van de voedselreserves. Van 25 wagons in het eerste oorlogsjaar naar 400 (en potentieel 800) wagons in 1943. Dit illustreert de groeiende vrees voor grootschalige tekorten.
2. Reden van opslag: Waar de voorraad voorheen bedoeld was als overbrugging tijdens vorst (wanneer transport over water of oogsten onmogelijk was), is het nu een structurele reserve voor "aanzienlijk langere consumptie-perioden".
3. Duitse invloed: De tekst noemt expliciet de "Duitsche Autoriteiten". De bezetter stelde eisen aan de voedseldistributie, deels om onrust onder de bevolking te voorkomen, deels om de eigen logistiek (transportvraagstuk) voorrang te geven boven civiele voedselvoorziening.
4. Onderhandelingspositie: Er wordt gesproken over een "andere grondslag" voor onderhandelingen met de groothandel. Dit duidt op wrijving tussen de overheid (die lage prijzen en zware verplichtingen wilde) en de handelaren (die hun eigen marges en risico's bewaakten). De brief is geschreven in februari 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse voedselvoorziening stond onder zware druk door de Duitse vorderingen van materieel en brandstof (het "transportvraagstuk").

Regeeringscommissaris Valstar: De genoemde J.F. Valstar was een centrale figuur in de Nederlandse tuinbouw tijdens de bezetting. Hij moest manoeuvreren tussen de belangen van de Nederlandse boeren, de consumenten en de eisen van de Duitse bezetter.

Stapelgroenten: Dit betreft houdbare producten zoals wortelen, uien, kolen en aardappelen. De enorme toename naar 8 miljoen kilo groenten toont aan dat men zich in het voorjaar van 1943 al grote zorgen maakte over de voedselzekerheid voor het komende jaar. De tekst is een voorbode van de toenemende schaarste die uiteindelijk zou uitmonden in de Hongerwinter van 1944-1945.