Getypte doorslag van een officiële brief. 17 december 1943. Den Heer A. Gombault, Wirtschaftsreferent Büro Beauftragte für die Stadt Amsterdam. [Linksboven:] 37/117/2 M.
[Middenboven, handgeschreven in blauw:] eyh (onduidelijk)
[Rechtsboven:] VD/SV

[Rechts:] 17 December 1943.

den Heer A. Gombault
Wirtschaftsreferent Büro Beauftragte
fur die Stadt Amsterdam,
Museumplein 19,
Amsterdam-Zuid. wijk 24
==================

Naar aanleiding van Uw brief met bijlage d.d. 29 October 1943 Ref.Wi en onder verwijzing naar het onderhoud, dat de heer J. Sieburgh een dezer dagen met U mocht hebben, heb ik de eer U het volgende te berichten.

De Centrale Markt wordt om 8.15 uur voormiddag voor den kleinhandel geopend; het kan niet worden voorkomen, dat zich vóór dien tijd een rij van wachtenden vormt; evenmin kan ik beletten, dat een aantal kleinhandelaren zich per fiets naar de verkoopplaatsen der grossiers begeven en daardoor den voetganger-kleinhandelaar vóór is.

De verkoop van groothandel aan kleinhandel is geregeld door het zoogenaamde Verdeelkantoor, welk kantoor een onderdeel is van den Bedrijfsschap voor groenten en fruit te Den Haag.

Het Verdeelkantoor maakt van tevoren bekend, welke bonnen voor den kleinhandel geldig zijn en tevens welke soort groenten daarop te verkrijgen is. Daarbij worden soms bonnen bekend gemaakt waarvoor niet alle goederen direct reeds beschikbaar zijn. Dit is een gevolg van de omstandigheid dat de meeste producten waar het om gaat, geen bewaarbare artikelen zijn, terwijl de aanvoer successievelijk geschiedt. Wel is waar worden dan deze bonnen op een later tijdstip gehonoreerd, maar het komt meermalen voor, dat kleinhandelaren een aantal bonnen overhouden, waarop zij het desbetreffende product niet krijgen. Geconstateerd moet worden, dat er inderdaad een neiging is bij de grossiers om hun oude klanten eerst te bedienen en daarna degenen, die zij veelal in het geheel niet kennen. Dit is ook verklaarbaar omdat de oude klanten ook de minder gewenschte producten van den grossier afnemen, terwijl de nieuwe alleen komen om de gewilde bonartikelen te halen. Het Marktwezen heeft intusschen geenerlei bevoegdheid den grossiers voor te schrijven hoe zij hun verkoop moeten regelen. De organisatie hiervan is geheel aan het Plaatselijk Verdeelkantoor opgedragen, die voor haar handelingen alleen aan de Bedrijfsschap voor groenten en fruit verantwoordelijk is.

Dat de grossiers of hun personeel bij den verkoop [tekst breekt af onderaan pagina] Deze brief dient als antwoord op klachten of vragen van de Duitse bezettingsautoriteiten betreffende de gang van zaken op de Centrale Markt in Amsterdam. De kernpunten zijn:

1. Logistieke problemen: Er is sprake van ongewenste rijen vóór openingstijd en concurrentie tussen handelaren op de fiets versus voetgangers.
2. Systeem van rantsoenering: De distributie verloopt via het "Verdeelkantoor" met een bonnensysteem. Het document legt uit dat bonnen soms worden uitgegeven voordat de voorraad fysiek aanwezig is (vanwege de beperkte houdbaarheid van producten).
3. Favoritisme: De schrijver erkent dat grossiers (groothandelaren) hun vaste, oude klanten voortrekken boven nieuwe klanten. De rechtvaardiging hiervoor is dat vaste klanten ook de "minder gewenschte" producten afnemen, terwijl nieuwkomers enkel op zoek zijn naar schaarse "bonartikelen".
4. Bevoegdheidsverdeling: De instantie "Het Marktwezen" verklaart dat zij geen zeggenschap hebben over de verkoopregels van de grossiers; dit valt onder de verantwoordelijkheid van het Plaatselijk Verdeelkantoor en het Bedrijfsschap in Den Haag. Het document dateert uit december 1943, een periode van diepe voedselschaarste in het bezette Nederland. De distributie van verse levensmiddelen was strikt gereguleerd door de bezetter en Nederlandse uitvoeringsorganen (zoals de Bedrijfsschappen).

De geadresseerde, A. Gombault, werkte voor de Beauftragte für die Stadt Amsterdam (Hans Böhmcker), de Duitse functionaris die toezicht hield op het Amsterdamse gemeentebestuur. De brief illustreert de spanningen op de markt: de schaarste leidde tot "voordringen", zwarte handel-achtige taferelen en ongelijke behandeling van winkeliers door groothandelaren. Het document toont ook de bureaucratische complexiteit van die tijd, waarbij verschillende instanties (Marktwezen, Verdeelkantoor, Bedrijfsschap) de verantwoordelijkheid naar elkaar doorschuiven.