Ambtsbericht/Rapport. 20 december 1943. No. 37/133/1 M. 1943 10/12

R A P P O R T.
==============

Amsterdam, 20 December 1943.

Hedenavond circa 21.40 uur zag ondergeteekende op zijn ronde iemand met een rijwiel op de Centrale Markt rijden. Op mijn vraag wie dat was kreeg ik geen antwoord. Daarop zette ik hem op mijn rijwiel na. Bij de barak van de wachtslieden van de Weermacht had ik hem ingehaald, het was een persoon in burger. Ik sommeerde hem te stoppen, waarop hij weer geen gehoor gaf, wel kreeg ik ten antwoord, man sodemieter op ik heb niets met je te maken. Waarop hij op den schildwacht welke daar zijn ronde deed toe liep en zei: "zeg jij kan mij wel niet", deze ontstak zijn lantaarn en scheen hem te herkennen. Weer sommeerde ik hem zich te legitimeeren waarop hij weer zeer onbeschoft op trad en het geweer van de schildwacht af wou nemen om mij er mee te lijf te gaan. Doch deze verzette zich daartegen en vroeg of hij gek was, je ziet toch wel dat het marktpolitie is. Deze schildwacht is genaamd J.Stronk en liep op bovengenoemd tijdstip daar op post. Ik heb mij daarna met den Wachtcommandant in verbinding gesteld, deze is met mij mee naar buiten gegaan en vroeg aan de schildwacht wie het was. De schildwacht noemde de naam. De commandant riep die naam, waarop die persoon uit het donker te voorschijn kwam. De commandant heeft hem aan zijn verstand gebracht, dat hij, als hij in politiek is, zich op bevel van de marktambtenaar moet legitimeeren. Ook nu liet hij geen papieren zien wel gaf hij op in bij zijn van den Commandant en schildwacht genaamd te zijn Gerrit Boers, geboren 20 Januari 1913 en noemde zich Oberwachtsman. Na het geval reed hij met mij mee op naar de poort en vroeg mij of ik er geen werk van wou maken aangezien hij er anders veel last mee zou krijgen. Hierop gaf ik ten antwoord het excuus niet aan te nemen en dat hij als Oberwachtsman het goede voorbeeld van orde en tucht moest geven, maar geen ambtenaar in het uitoefenen van zijn beroep te hinderen en met een geweer te bedreigen. Hierop reed hij weg en riep zoodat mijn collega De Groot het hoorde, dan zullen wij wel zien wie aan het langste eind trekt. Ik zal deze Boers laten vervolgen voor bedreiging met een vuurwapen tegen een ambtenaar in functie.

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

De Controleur,
(handtekening) J.F.G. v.d. Hoek

Aan den Heer Directeur van het
Marktwezen.

(Handgeschreven in rood potlood:) Rapport doorzenden naar Feldgendarmerie.
(Handgeschreven in potlood:) rapport in Duitsche vertaling

--- * Toon en taalgebruik: Het rapport is opgesteld in een zakelijke, formele ambtelijke stijl, kenmerkend voor de periode. De controleur toont een sterke plichtsbetrachting ("ambtenaar in functie") en laat zich niet intimideren door de status van de tegenpartij.
* Conflict: Het document beschrijft een directe confrontatie tussen de reguliere civiele ordehandhaving (Marktpolitie) en een lid van een nationaalsocialistische paramilitaire organisatie (de Oberwachtsman, vermoedelijk van de Landwacht). Boers probeert zijn politieke status te gebruiken om zich boven de marktregels te stellen.
* Rol van de Wehrmacht: Opvallend is dat de Duitse schildwacht (J. Stronk) en zijn commandant de zijde van de Nederlandse marktcontroleur kiezen. Zij manen Boers tot discipline en bevestigen de autoriteit van de marktambtenaar, wat duidt op een behoefte aan handhaving van de openbare orde, zelfs als dit ten koste gaat van een politieke geestverwant.
* Dreiging: De escalatie waarbij Boers probeert het geweer van de schildwacht te grijpen om de controleur aan te vallen, wordt zeer ernstig opgenomen. De afsluitende opmerking van Boers ("wie aan het langste eind trekt") wijst op de gevaarlijke machtsstrijd die destijds heerste tussen loyale ambtenaren en collaborateurs.

--- Dit document stamt uit december 1943, een periode in de Tweede Wereldoorlog waarin de spanningen in bezet Nederland hoog opliepen. De voedselvoorziening was cruciaal, waardoor de Centrale Markt in Amsterdam onder streng toezicht stond.

De term "Oberwachtsman" duidt erop dat Gerrit Boers waarschijnlijk lid was van de Landwacht, een in 1943 opgerichte paramilitaire zelfverdedigingsorganisatie van de NSB die berucht was om haar eigenmachtige en vaak gewelddadige optreden tegen de burgerbevolking.

Dat de controleur aandringt op vervolging en dat de zaak wordt doorgeleid naar de Feldgendarmerie (Duitse militaire politie), laat zien dat dergelijke conflicten tussen de Nederlandse administratie en de nieuwe politieke 'orde' vaak via Duitse kanalen beslecht moesten worden. De handgeschreven notitie over een Duitse vertaling onderstreept dat dit incident als een ernstige zaak werd beschouwd die de aandacht van de bezetter vereiste.