Getypte lijst met handgeschreven kanttekeningen.
Origineel
Getypte lijst met handgeschreven kanttekeningen. Gedateerd via handgeschreven notitie op 20 januari 1942 (betreft informatie van circa december 1941). [Rechtsboven in rood potlood/inkt:]
Domm. [onderstreept]
[Centraal:]
Joodsche zaken, welke moeten sluiten (voor zoover ons bekend). [onderstreping onder 'bekend' loopt door naar rechts naar verticale handgeschreven tekst:] = Centraal Belang
T.Plukker 8554 Nieuwmarkt 11
A.Poortje 10909 Uithoornstraat 3
M.Canes 22689 Koningsstraat
J.Sluis 22542 Blasiusstraat 46
M.Theeboom 7955 Blasiusstraat 45
B.Nebig 7724 Vrolikstraat 281
I.Koopman 7727 Vrolikstraat 297
S.v.d.Gast 8552 Swammerdamstraat
S.Vleeschdrager 11359 Reitzstraat 17
B.Barend 22725 Ingogostraat 14
B.Meents 7816 Transvaalstraat 60
M.Uyenbruyer 22618 Smitsstraat 32
H.Peper 22529 Blasiusstraat 93
S.Dotsch 13507 (Swammerdamstraat 23 II
(Boerhaaveplein
H.Fransman 22599 Lepelstraat 40
B.Kroese 8553 (Nieuwe Prinsengracht 70
(Achtergracht
J.Brasem 13508 Roeterstraat 24
L.Labzowski 8449 (Roeterstraat 42
(Spinozastraat 27 I
M.Polak 7750 Kerkstraat 370
E.Wittenburg 22754 Jodenbreestraat 65
H.v.Thijn 11434 Nieuwe Hoogstraat 10
W.Goudeketting 22698 Raamgracht 65
Hess Lutmastraat
M.Vlesschendrager 7775
L.Kloots 2259
M.Waterman 13511
Th.Pinto 10907 Borssenburgplein ?
[Rechtsonder handgeschreven in blauwe inkt:]
20/1 - 42 deze lijst
is thans ± 1 mnd oud Dit document is een administratieve neerslag van de economische uitsluiting van Joden in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het betreft een lijst van kleine zelfstandigen en winkeliers die hun deuren moesten sluiten op last van de bezetter.
- Structuur: De lijst is systematisch opgezet met de naam van de eigenaar, een numerieke code (mogelijk een dossiernummer van de Wirtschaftsprüfstelle of de Kamer van Koophandel) en het adres van de zaak.
- Geografie: De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in de Joodse buurt (Nieuwmarkt, Jodenbreestraat, Koningsstraat) en de Transvaalbuurt (Vrolikstraat, Reitzstraat, Transvaalstraat).
-
Annotaties: De handgeschreven toevoeging "= Centraal Belang" verwijst waarschijnlijk naar de vereniging "Centraal Belang voor het Groot- en Kleinwinkelbedrijf", die door de bezetter werd ingezet bij de sanering en "ariëring" van de detailhandel. De datum rechtsonder (20 januari 1942) met de opmerking dat de lijst een maand oud is, suggereert dat dit een werkdocument was dat gebruikt werd om de voortgang van de liquidaties bij te houden. Vanaf het najaar van 1940 voerden de Duitse bezettingsautoriteiten in Nederland een reeks verordeningen in die gericht waren op het verwijderen van Joden uit het economische leven (de zogenaamde "Entjudung").
-
Verordening 189/1940: Verplichtte de registratie van alle Joodse ondernemingen.
- Verordening 48/1941: Maakte de weg vrij voor de feitelijke liquidatie van deze bedrijven of de overname door niet-Joodse "bewindvoerders" (Treuhänder), een proces dat ariëring werd genoemd.
Kleine winkels en ambachtelijke zaken, zoals die op deze lijst, werden meestal niet overgenomen maar simpelweg geliquideerd omdat ze als "economisch niet levensvatbaar" of "overtollig" werden beschouwd binnen de nieuwe nationaalsocialistische ordening. Voor de eigenaren betekende dit niet alleen het verlies van hun bezit, maar ook van hun middel van bestaan, wat hen nog kwetsbaarder maakte voor de latere deportaties. Dit document dateert van vlak voor de Wannsee-conferentie (januari 1942), het moment waarop de overgang van economische vervolging naar de systematische fysieke vernietiging (de 'Final Solution') in een stroomversnelling raakte.