Proces-verbaal of ambtelijk verslag van een incident. 21 september 1944 (met een latere aantekening van 27 oktober 1944). en bedreigingen en ik kon "een pak op min g.vd.
krijgen". Zijn persoonsbewijs eischte hij on-
middellijk terug. Terwijl ik bezig was de gege-
vens hiervan in mijn agenda over te nemen,
sprong plotseling de bestuurder op het zadel,
de helper wipte boven op de lading en zij
gingen zoo hard mogelijk stadwaarts. Aan-
gezien ik alleen was en ook niet beschikte over
machtsmiddelen hen te dwingen, heb ik hen
laten gaan. De bestuurder is genaamd
Johannes Klaas Beense
geb. te A'dam, 14 Juli 1905
Jac. v. Lennepstraat 35 III v.
Volgens mijn meening is dit een van die ge-
niepige zwarthandelaartjes, die zijn mede-
menschen "helpt" aan wat groente tegen
fancy-prijzen. Het persoonsbewijs, dat hij
heeft achtergelaten in mijn handen, gaat
hierbij.

(Linksonder, latere toevoeging:)
Persoonsbewijs
ontvangen, 27/10 '44 :
(Handtekening:) J. K. Beense

(Rechtsonder:)
A'dam 21/9 '44
(Handtekening:) C. Veerman
Hoofdbureau
877II (Pol. ingelicht G) Dit handgeschreven document is een rapportage van een ambtenaar (vermoedelijk van de politie of een controledienst) over een confrontatie met een vermoedelijke zwarthandelaar. De tekst getuigt van een grimmige sfeer; de verdachte uitte bedreigingen en de ambtenaar vreesde voor fysiek geweld ("een pak op mijn g.vd. krijgen" – waarbij 'g.vd.' een afkorting is voor een krachtterm).

Terwijl de ambtenaar de gegevens van het persoonsbewijs noteerde, maakten de verdachte en zijn helper zich uit de voeten op hun voertuig (waarschijnlijk een transportfiets, gezien de term 'zadel' en 'lading'). De ambtenaar kon hen niet tegenhouden omdat hij alleen was en geen dwangmiddelen (zoals een wapen) had. Opvallend is de morele verontwaardiging in de tekst ("geniepige zwarthandelaartjes"), wat typerend is voor de publieke opinie over woekerprijzen tijdens de bezetting.

Onderaan is te zien dat het achtergelaten persoonsbewijs ruim een maand later, op 27 oktober 1944, weer door de eigenaar (Beense) in ontvangst is genomen, getuige zijn handtekening. Het document dateert van september 1944, een cruciale periode in de Nederlandse geschiedenis. Dit was kort na 'Dolle Dinsdag' en aan het begin van de Hongerwinter. De voedselvoorziening in de grote steden was precair en de distributie was streng gereguleerd.

De "zwarte handel" bloeide op als gevolg van de tekorten, waarbij handelaren vaak enorme winsten maakten op primaire levensbehoeften zoals groente. De term "fancy-prijzen" verwijst naar de exorbitante prijzen die op de zwarte markt werden gevraagd. Voor de autoriteiten was het bestrijden van deze handel een prioriteit, maar zoals uit dit document blijkt, was de handhaving in de praktijk vaak lastig en gevaarlijk voor individuele ambtenaren.