Dagrapport van de afdeling Marktwezen Amsterdam, Dienst Controle. Zaterdag 30 september 1944. MARKTWEZEN AMSTERDAM
CONTROLEUR

DAGRAPPORT van Kater dag 30 Sept. 1944

(Ingevulde handgeschreven tekst onder de tabel:)

Op Zaterdag 30 Sept te circa 14 uur bevond ik mij met Controleur T. de Vries op de Aalsmeerweg.
Controle. Aldaar zag ik een persoon met appelen staan. 'n Dame welke aan de kar appelen had gekocht werd door mij staande gehouden en op de vraag hoeveel zij voor deze appelen had betaald verklaarde zij mij 50 cent per Kg. Ik heb haar mede naar de kar genomen om deze appelen na te wegen en heb tevens de geheele kar met appelen (goudreinetten) uit laten verkoopen voor 50 cent per Kg.

Tevens hebben wij verschillende tuinen gecontroleerd doch geen verkoopp. [verkooppunten] aangetroffen. Toen wij op deze tuinen waren, zag ik plotseling op een der tuinen gelegen aan de Westlandgracht een groot aantal personen staan. Toen wij ons naar deze plaats hadden begeven bleek het een tuin te zijn toebehoorende aan C.J. Mulder, Sloterpolder E 219.
Genoemde Mulder is tuinder en heeft een tuin van 48 are. Tevens wordt in een van zijn loodsen een zaak in groenten en fruit gedreven en wordt deze verkocht op de tuinen.
Daar Mulder persoonlijk niet aanwezig was, verklaarde zijn zoon mij het navolgende:
Mijn vader heeft deze zaak al circa 10 jaar en ontvangt zijn groenten en fruit van de Centrale Markt.
De groenten welke wij op ons land verbouwen moeten wij wel aangeven doch deze mogen wij aan onze klanten [tekst loopt onderaan af] Dit rapport biedt een inkijkje in de handhavingspraktijk van het Amsterdams Marktwezen tijdens de bezettingsjaren. De nadruk ligt op twee aspecten:

1. Prijsbeheersing: De controleur treedt op wanneer hij vermoedt dat er te veel wordt gevraagd voor levensmiddelen (in dit geval goudreinetten). Nadat een klant bevestigt 50 cent per kilo te hebben betaald, dwingt de controleur de handelaar om de gehele voorraad voor diezelfde prijs te verkopen. Dit suggereert dat de handelaar wellicht van plan was de prijs op te drijven of dat 50 cent de vastgestelde maximumprijs was die strikt gehandhaafd moest worden.
2. Toezicht op de distributieketen: De controleurs inspecteren de Sloterpolder (toen een belangrijk tuinbouwgebied aan de rand van Amsterdam). Ze onderzoeken of de verkoop vanuit een loods op een privéterrein rechtmatig is. De verklaring van de zoon van de tuinder benadrukt dat zij producten van de Centrale Markt betrekken en hun eigen teelt "aangeven", wat wijst op de strikte regelgeving rondom voedseldistributie en de verplichting om eigen opbrengsten te registreren voor de voedselvoorziening.

Het handschrift is een vlot zakelijk lopend schrift, typerend voor rapportages uit die periode. Het document is gedateerd op 30 september 1944. Dit is een cruciaal moment in de Nederlandse geschiedenis:
* De Hongerwinter op komst: De geallieerden waren in het zuiden van Nederland gestopt na de Slag om Arnhem (Market Garden, mid-september 1944). Als reactie op de spoorwegstaking was de voedseltoevoer naar West-Nederland door de bezetter vrijwel stilgelegd. De schaarste begon nijpend te worden.
* Zwarte handel: Vanwege de tekorten tierde de zwarte handel welig. De Dienst Marktwezen had de zware taak om prijsopdrijving tegen te gaan en te zorgen dat goederen via de officiële kanalen (zoals de Centrale Markt) gedistribueerd werden.
* Locatie: De Aalsmeerweg en de Sloterpolder (nu grotendeels bebouwd als onderdeel van Amsterdam Nieuw-West) waren destijds de overgangszone tussen de stad en het tuinbouwgebied. Hier probeerden stedelingen vaak direct bij de boer of tuinder eten te kopen ("eigen klanten"), wat door de autoriteiten nauwlettend in de gaten werd gehouden.