Dienstverslag / Rapport van controleurs. Zaterdag, 30 september 1944. Zaterdag. 30 September 1944.

Rapport
controleurs:
Hak en Bikkering.

I
Hedenochtend 9.30 uur aangetroffen
in de Borgerstraat hoek J.P. Heijestraat een
persoon genaamd:
NICOLAAS-CORNELIS ARKESTEYN
stuwadoor, geb: 10/11-1913 te den Haag, wonende
Borgerstraat 260 I. Amsterdam-West. Persoons-
bewijs H.52 - No 368.
Deze persoon had op een handkar
geladen bij zich: 1 kist appelen à 25 kg en 1 kist
peren à 30 kg, welke hij ter verkoop aanbood
voor f 1.25 p/kg. Fruit in beslag genomen en ter
plaatse aan het publiek verkocht voor vastge-
stelde prijs.

II
Hedenmiddag om 14.40 uur aangetroffen
in de Tollensstraat nabij de Kinkerstraat
een persoon genaamd:
Dirk Ernestus OLIVIER.
grondwerker, geb: 6 Mei 1905 te Amsterdam, wo-
nende Borgerstraat 14 hs, Amsterdam West.
Deze persoon had op een handkar bij zich
2 kratten appelen, à 25 kg. per krat, welke hij voor
f 2.- per kilo verkocht. Fruit in beslag genomen en
ter plaatse aan het publiek verkocht voor vastgestelde
prijs.

[Marginale notitie rechtsonder:]
Gezien
3/10-44
de H.

--- Dit handgeschreven rapport is een direct verslag van de economische opsporingsdienst of een vergelijkbare controle-instantie in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het document is opgedeeld in twee incidenten waarbij straathandelaren werden betrapt op het verkopen van fruit tegen prijzen die ver boven de officieel vastgestelde prijzen lagen.

Opvallend is de administratieve precisie: van beide mannen worden volledige namen, beroepen (stuwadoor en grondwerker), geboortedata en exacte adressen in de Borgerstraat genoteerd. Ook de nummers van hun persoonsbewijzen (PB) worden vermeld, wat essentieel was voor de opsporing in die tijd.

De sanctie was tweeledig en direct: de handelswaar werd direct geconfisqueerd ("in beslag genomen") en onmiddellijk op straat aan de aanwezige burgers doorverkocht tegen de officiële lage prijs. Dit diende zowel als straf voor de handelaar als een manier om de schaarse levensmiddelen eerlijk onder de bevolking te verdelen.

--- De datum, 30 september 1944, plaatst dit document in een zeer kritieke fase van de bezetting in Nederland. De geallieerde opmars was na de Slag om Arnhem (Operatie Market Garden) tot stilstand gekomen en de spoorwegstaking was net begonnen. Dit luidde het begin in van de enorme voedselschaarste die zou uitlopen op de Hongerwinter.

In deze periode was de zwarte markt de enige plek waar nog verse producten te krijgen waren, maar de prijzen waren voor de gewone Amsterdammer vaak onbetaalbaar. De bezettingsautoriteiten en de Nederlandse politie probeerden door middel van controleurs zoals Hak en Bikkering de prijsopdrijving tegen te gaan. De vermelde prijzen van f 1,25 en f 2,00 per kilo voor fruit waren in die context woekerprijzen, gezien het feit dat het gemiddelde weekloon voor een arbeider in die tijd rond de f 30,- à f 40,- lag.