Proces-verbaal (politierapport). Pro Justitia
PROCES-VERBAAL.

Marktwezen no.
Politie te Amsterdam.

Onderwerp:
Overtreding van artikel 6 sub.1 van het 17e Uitvoeringsbesluit van het Visscherijbesluit 1941 Regeling controle vischverdeeling Gemeenten, gepleegd op Dinsdag 29 Augustus 1944, door Jacobus Seur, geboren te Amsterdam 14 December 1881 (Nederlander) koopman, wonende Willemstraat 20 I achter te Amsterdam-Centrum.

Ik ondergetekende, Marinus Reygwart, wonende Achillesstraat 111 II te Amsterdam-Zuid, ambtenaar bij het Marktwezen, tevens onbezoldigd veldwachter der Gemeente Amsterdam en belast met de controle op de aanvoer van verdeelvisch verklaar het navolgende:

Op Dinsdag den negen en twintigsten Augustus 1944 te ongeveer 17 uur 40 minuten kwam aan de voor ingevolge het 17e Uitvoeringsbesluit aangewezen verkoopplaats het Purmerplein Tuindorp Nieuwendam te Amsterdam (Noord) de mijn bekende kleinhandelaar in visch JACOBUS SEUR, geboren te Amsterdam 14 December 1881 en wonende Willemstraat 20 I achter te Amsterdam (Centrum), met een handkar waarop geladen was schol (grootte 2). Het was mij bekend, dat genoemde Seur een toewijzing van 50 kilogram schol (grootte 2) had ontvangen en hiermede op genoemde verkoopplaats moest verschijnen en de visch aan het publiek moest verkoopen; ingevolge het bepaalde in artikel 6 sub 1 van het 17e Uitvoeringsbesluit van het Visscherijbesluit 1941 (Regeling controle vischverdeeling Gemeenten). Ten einde de aangevoerde visch te controleeren zijn de kleinhandelaren verplicht hun afslagbriefje waarop de hoeveelheid der hun toegewezen visch benevens de inkoopprijs vermeld staat aan den dienstdoenden ambtenaar van het Marktwezen te toonen. Bij accoord bevinden worden deze briefjes door den dienstdoenden ambtenaar van het Marktwezen geparafeerd. Genoemde Seur overhandigde mij twee afslagbriefjes waarvan één ten name van den kleinhandelaar P. Seur, zoon van verbaliseerde en één ten name van zich zelf. Elk briefje vermeldende 50 kilogram schol J. Seur had toestemming om ook de toewijzing van zijn zoon te verkoopen. Op mijn vraag aan meer genoemde J. Seur of de door hem meegevoerde handkar beide toewijzingen inhield. Verklaarde hij: "Twee toewijzingen, Mijnheer". Na gehouden controle bleek mij, dat de door J. Seur meegevoerde handkar slechts ongeveer 70 (zeventig) Kilogram schol inhield. Seur erkende, dat hij 30 kilogram visch te weinig had aangevoerd. Ik heb Seur dit proces-verbaal aangezegd en aldus op afgelegden ambtsed opgemaakt en geteekend te Amsterdam, den 30en Augustus 1944.

De Ambtenaar van het Marktwezen,
w.g. M. Reygwart. Dit proces-verbaal beschrijft een economisch delict in de context van de schaarste-economie tijdens de Duitse bezetting van Nederland.

• Het delict: De visboer Jacobus Seur had twee toewijzingen van elk 50 kg schol (totaal 100 kg) moeten aanvoeren om aan de burgers van Amsterdam-Noord te verkopen tegen gereguleerde prijzen. Bij controle bleek hij slechts 70 kg bij zich te hebben. Hij kon de ontbrekende 30 kg niet verantwoorden.
• Vermoedelijke achtergrond: Hoewel niet expliciet vermeld, duidt een tekort van 30 kg (bijna een derde van de totale voorraad) in deze periode vaak op "zwarte handel". De vis werd buiten het officiële distributiesysteem om verkocht tegen veel hogere prijzen dan de vastgestelde inkoopprijs op het afslagbriefje.
• Juridische basis: Er wordt verwezen naar het Visscherijbesluit 1941. Dit was onderdeel van de gelijkschakeling en strikte regulering van de voedselvoorziening door de bezetter en het vigerende Nederlandse bestuur.
• Vorm: Het document is een officieel "Pro Justitia" proces-verbaal, opgesteld door een beëdigd ambtenaar van het Marktwezen. * Tijdsgewricht: Augustus 1944 was een uiterst gespannen periode. De geallieerden rukten op in Frankrijk en België; "Dolle Dinsdag" (5 september 1944) stond voor de deur. De voedselvoorziening in de grote steden werd steeds nijpender.
• Locatie: Het Purmerplein in Tuindorp Nieuwendam (Amsterdam-Noord). Dit was een aangewezen distributiepunt waar de bevolking afhankelijk was van de officiële toewijzingen.
• Controle: De controle op "verdeelvisch" was streng. Het Marktwezen moest toezien op eerlijke distributie om sociale onrust en woekerprijzen te voorkomen. Het feit dat de ambtenaar (Reygwart) ook "onbezoldigd veldwachter" was, gaf hem opsporingsbevoegdheid.
• De Hongerwinter: Dit incident vond plaats vlak voor het begin van de Hongerwinter (1944-1945). De schaarste die uit dit document spreekt, zou in de maanden daarna escaleren tot een totale hongersnood. Dit soort fraude met 30 kg vis werd in die tijd gezien als een ernstig vergrijp tegen de volksgezondheid en de openbare orde.