D. Visser

Inspectierapport (Rapport) betreffende marktcontrole.

Dit document is een ambtelijk verslag van een controle op de naleving van marktreglementen in Amsterdam, specifiek gericht op de aanwezigheid van (minderjarige) kinderen die hun ouders helpen bij de marktkramen. De controleur noteert systematisch de namen van de kooplieden, hun woonadres, het standplaatsnummer en de geschatte leeftijd van de aanwezige kinderen. Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen een eerste waarschuwing ("1e w.") en een tweede ("2e w."). Bij de tweede waarschuwingen wordt verwezen naar eerdere dossiers uit mei of augustus 1939. De controleur geeft aan dat hij de leeftijden heeft moeten schatten, wat duidt op een gebrek aan officiële legitimatie ter plaatse. Zijn afsluitende opmerking suggereert dat dit "probleem" inherent is aan de drukke zaterdaghandel.

Getypte lijst/register (doorslag of origineel op schrijfmachine).

Het document is een formele ledenlijst van vertegenwoordigers in verschillende sectoren van de levensmiddelenvoorziening in Amsterdam. De structuur is strikt hiërarchisch en ingedeeld naar productgroep: 1. **Vleessector** (bovenaan pag. 7, zonder expliciete kop maar herkenbaar aan organisaties als de "Slachterspatroonsver."). 2. **Visch** (VII). 3. **Brood** (II). Opvallend is de expliciete vermelding van vrouwenorganisaties (Vrijheidsbond, Vrouwenbelangen, Huisvrouwen). Zij worden afgevaardigd namens de consument of vanuit politiek-maatschappelijke hoek. De lijst weerspiegelt de toenmalige **verzuiling** in Nederland; we zien katholieke (R.K.), christelijke (Chr.), socialistische/algemene en Israëlitische organisaties naast elkaar vertegenwoordigd. De aanwezigheid van directeuren van gemeentelijke diensten (Veemarkt, Abattoir, Marktwezen) duidt erop dat dit een officieel overlegorgaan of commissie van de gemeente Amsterdam betreft, belast met de distributie of regulering van voedsel. ---

Administratieve registerpagina / lijst van neringdoenden.

Het document is een gedetailleerde inventarisatie van de lokale middenstand. De meest voorkomende sectoren zijn: * **Energie:** Veel vermeldingen van brandstoffen en petroleum (huis-aan-huis levering van kolen en olie). * **Voeding:** Handel in aardappelen, groenten en fruit (a. gr. fruit), zuivel (boter, kaas, eieren - b. k. ei.), en vis. * **Huishoudelijk:** Manufacturen, schoenwerk, en schoonmaakartikelen (mopgoed). De kolommen met de aanduiding **"v.v."** zijn essentieel voor de interpretatie. Dit staat zeer waarschijnlijk voor **"Vervoersvergunning"**. De getallen in de kolom "met v.v." verwijzen naar specifieke vergunningsnummers. De vinkjes of "idem" vermeldingen in de kolommen "v.v. gehad" en "zonder v.v." duiden op een verandering of gebrek aan een dergelijke officiële toestemming voor het transporteren van handelswaar. De kolom "in handel sinds" toont een grote spreiding tussen gevestigde familiebedrijven (eind 19e eeuw) en nieuwe ondernemers die in de crisisjaren van de jaren '30 zijn gestart.

Getypte administratieve lijst met namen en numerieke gegevens.

De lijst bevat achternamen (vaak met initialen) gekoppeld aan een getal met twee decimalen. De getallen zijn grotendeels aflopend gesorteerd, wat wijst op een rangschikking op basis van grootte (bijv. inkomen, gewicht, of een puntensysteem). Een uitzondering is de vermelding "Ruig", die handmatig gemarkeerd is met twee schuine strepen (//) en een hogere waarde heeft dan de naam erboven, wat duidt op een correctie of latere toevoeging. De breuken en getallen aan de rechterzijde (1 ¾, 1 ¼, 1, 1, 1 ½) lijken wegingsfactoren of quota die per groep zijn toegekend. Opvallend is dat de laagste groep waarden (onderaan) een factor van 1 ½ heeft, wat hoger is dan de groepen direct daarboven.

Administratieve registratiekaart / formulier (Algemene Zaken Model No. 14).

Dit document is een administratief dossierblad betreffende een marktkoopman genaamd D. Visser, die standplaats (pl) 129 bezette op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. De kaart geeft inzicht in een handhavings- of incassotraject: * **Ziekteverzuim:** In december 1940 is er melding gemaakt van arbeidsongeschiktheid middels een doktersverklaring. * **Wanbetaling:** Ondanks de ziekte is er op 9 januari 1941 een officiële waarschuwing uitgegaan voor het niet betalen van de verschuldigde marktgene (staangeld). * **Procedure:** Het dossier is op 10 januari doorgezonden voor verdere behandeling, wat op 21 januari 1941 resulteerde in een formeel advies door een ambtenaar (mogelijk de heer De Haan). * **Vorm:** De code linksonder wijst op een standaardformulier van de afdeling Algemene Zaken uit de drukkerij-batch van oktober 1937.

Document

Het document bevat een reeks ambtelijke aantekeningen betreffende de steunverlening (sociale uitkering) aan de heer D. Visser. * **De kern:** Visser ontving steun tot half januari 1941. Per 17 februari 1941 neemt zijn schoonzoon zijn plaats of rol in ("vervangt"), wat waarschijnlijk betekent dat de schoonzoon de nieuwe hoofdaanvrager of kostwinner binnen het dossier wordt. * **Bureaucratische eisen:** Er worden twee specifieke voorwaarden gesteld voor de voortzetting of wijziging van het dossier. Ten eerste moet Visser aantonen dat hij slechts "minderjarige steun" (mogelijk een gereduceerd tarief of steun voor minderjarige kinderen) ontvangt. Ten tweede is er een formele verklaring nodig van de gemeente Edam. Dit suggereert dat Edam de 'gemeente van onderhoud' is, die financieel verantwoordelijk blijft voor Visser, ook al woont hij in Amsterdam.

Officiële correspondentie (doorslag/kopie van een brief).

Het document is een officiële vergunning voor een tijdelijke vervanging op een marktplaats. * **Inhoud:** De heer D. Visser uit Volendam heeft op 17 januari 1941 een verzoek ingediend om zich te laten vervangen. De directeur verleent hierbij toestemming voor een periode van maximaal drie maanden. * **Vervanger:** De vervanger is Jan Zwerthoed, een 22-jarige man. * **Correcties:** De tekst vertoont duidelijke sporen van een invulformulier of een haastig aangepaste standaardbrief. De tekst "drie maanden" is boven de regel getypt. De specifieke locatie "Albert Cuypstraat" is doorgestreept, wat suggereert dat de toestemming breder geldt voor de "markt(en)" waar Visser een standplaats heeft, of dat de specifieke vermelding van de straat foutief was. De naam van de vervanger is tussen de regels door getypt. * **Taal:** Het gebruik van "hierby" (in plaats van hierbij) en "d.d." (de dato) is kenmerkend voor de zakelijke correspondentie uit die tijd.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een typisch voorbeeld van ambtelijke correspondentie uit de vroege oorlogsjaren in Nederland. Het betreft een verificatievraag tussen twee instanties die belast zijn met sociale zorg. * **Administratieve nauwkeurigheid:** De brief verwijst expliciet naar een eerdere brief van 10 februari, wat duidt op een lopend dossier. * **Onderstand:** De term "onderstand" was de toenmalige benaming voor wat we tegenwoordig bijstand of sociale zekerheid noemen. Het was bedoeld voor burgers die niet in hun eigen levensonderhoud konden voorzien. * **Controle:** De vraag naar de exacte datum suggereert dat er een controle plaatsvindt, mogelijk om dubbele betalingen te voorkomen of om te bepalen welke instantie financieel verantwoordelijk is voor deze inwoner van Volendam (dat destijds onder de gemeente Edam viel). * **Kenmerken:** De handgeschreven notitie "verzonden 25/2" geeft aan dat de brief de dag na datering daadwerkelijk de deur uit is gegaan. De naam "U. de Haan" verwijst waarschijnlijk naar de behandelend ambtenaar.

Getypte brief (doorslag/carbonkopie).

* **Doel van de brief:** De afzender vraagt om specifieke informatie over de ingangsdatum van de financiële ondersteuning ("onderstand") van een inwoner van Volendam, genaamd D. Visser. * **Kerninhoud:** De brief is een vervolg op eerdere correspondentie van 10 februari 1941. Er wordt gevraagd naar de exacte datum waarop de heer/mevrouw D. Visser is begonnen met het ontvangen van steun van het Bureau voor Maatschappelijk Hulpbetoon in Edam. * **Toon:** De brief is gesteld in de formele, zakelijke stijl die gebruikelijk was voor ambtelijke correspondentie in die tijd ("verzoek ik U beleefd mij te willen berichten").

Officiële correspondentie (brief).

* **Inhoudelijke kern:** De brief dient ter bevestiging dat een inwoner van Volendam (D. Visser) financiële steun ("onderstand") ontvangt van de gemeente Edam. Dit is een reactie op een eerdere informatievraag vanuit Amsterdam. * **Administratieve context:** De brief is doorspekt met archief- en dossiernummers (zoals 25/13/5 M), wat wijst op een strak geregistreerde informatiestroom tussen verschillende overheidsinstanties. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is formeel en ambtelijk, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. "nevenvermeld schrijven", "heb ik de eer U mede te deelen"). * **Visuele elementen:** Het document bevat een duidelijke indeling met een officieel gemeentewapen. De handgeschreven aantekeningen lijken latere toevoegingen van een ambtenaar die het dossier beheerde, mogelijk met betrekking tot een eerdere schorsing van de uitkering.

Administratieve notitie / ambtelijk memorandum.

Het document is een interne ambtelijke notitie betreffende een verzoek van marktkoopman Dirk Visser. Vanwege ziekte vraagt hij om vervanging op zijn staanplaats aan de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. De ambtenaar (ondertekenend met "de Koe") adviseert dat Visser zich mag laten vervangen door Jan Zwarthoed. Opvallend is de discussie in rood potlood bovenaan het document. Hierin vraagt ene Th. de Vries naar de status van de "vrijstelling van marktgeld" voor deze heer Visser, waarbij verwezen wordt naar eerdere aantekeningen van een zekere Houben. Er lijkt sprake te zijn van een terugkerende kwestie ("herh. 12 weken"). Linksonder is in rood potlood de instructie toegevoegd om een modelbrief te gebruiken voor een vervangingsperiode van twee maanden. De diverse data en dossiernummers (zoals 25/13/5) wijzen op een actieve administratieve opvolging in de loop van april 1941.

Officiële brief/kennisgeving.

Het document is een officiële vergunning verleend aan een marktkoopman, de heer D. Visser uit Volendam. De vergunning staat hem toe om zich voor een periode van maximaal twee maanden te laten vervangen op zijn vaste standplaats op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. De vervanger wordt expliciet bij naam genoemd: Jan Zwarthoed. Opvallend zijn de redactionele wijzigingen in de getypte tekst. De woorden "brief d.d." zijn doorgehaald en vervangen door "desbetreffend verzoek", wat kan duiden op een mondeling of informeel verzoek in plaats van een schriftelijke brief. De termijn "twee maanden" is later boven de regel tussengevoegd. De handgeschreven notitie "Verzonden 21/4" bevestigt de administratieve verwerking op de dag van datering.

Getypte brief/vergunning.

Dit document is een officiële toestemming voor een tijdelijke vervanging op een marktstandplaats tijdens de Duitse bezetting van Nederland. * **Inhoud:** De heer D. Visser uit Volendam krijgt toestemming om gedurende maximaal twee maanden zijn standplaats op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam over te dragen aan Jan Zwarthoed. * **Uiterlijk:** Het document is opgesteld op een schrijfmachine. Er zijn duidelijke sporen van redactionele wijzigingen: de tekst "brief d.d." is met kruisjes overgetypt en vervangen door "desbetreffend verzoek", en de termijn "twee maanden" is over een eerdere markering getypt. De naam van de vervanger, Jan Zwarthoed, is later ingevoegd boven de regel "vangen door". * **Namen:** De achternamen Visser en Zwarthoed zijn zeer typerend voor de gemeenschap in Volendam, wat duidt op een sterke onderlinge band of familie-connectie tussen de oorspronkelijke vergunninghouder en zijn vervanger.

Handgeschreven memo/notitie met ambtelijke kanttekening.

* **Handschrift:** Het document bevat twee verschillende handschriften. Het bovenste deel is geschreven in een scherpe, hellende penvoering (zwart). Het onderste deel is ronder en forser aangezet (potlood of grijze inkt). * **Inhoud:** De eerste schrijver (Kruyt) beklaagt zich over het tijdsverloop tussen de visafslag en de winkel. Hij stelt dat de vis veel sneller verkocht had kunnen worden als er onderweg geen tijd werd verspild. Dit duidt op een streng toezicht op de distributieketen. * **Besluitvorming:** De tweede schrijver (Dittmar) sluit de zaak af na overleg met een zekere Dr. Visser. Er wordt een ambtenaar aangesteld om de controle op het vervoer en de verkoop van zowel levende als gerookte (ger.) aal te coördineren met een persoon genaamd Hoogenberk. * **Taalgebruik:** Gebruik van de genitief ("den afslag", "den winkel", "dien verkoop") en de oude spelling ("tusschen"). De afkorting "c.a." staat voor *circa* en "m.i." voor *mijns inziens*.

Document

Deze lijst bevat 46 registraties van marktkooplieden in Amsterdam. De marktlocaties (Albert Cuypstraat, Sumatrastraat, Lindengracht en Ten Katestraat) zijn bekende handelsplekken in de stad. De grote meerderheid van de registraties is gedateerd op 1 oktober 1943. De aard van de handel weerspiegelt de economische situatie van de oorlogsjaren: * **Tweedehands goederen:** Er is veel handel in tweedehands boeken, artikelen en grammofoonplaten, wat duidt op schaarste van nieuwe producten. * **Surrogaten:** "Sijnt. rubber" (synthetisch rubber) was een belangrijk vervangingsmiddel aangezien natuurlijk rubber nauwelijks beschikbaar was. * **Houten zolen:** Vanwege de leertekorten werden veel schoenen voorzien van houten zolen. * **Distributievrije goederen:** "Distr. vrije galanterieën" mochten zonder distributiebonnen worden verkocht. De woonadressen van de kooplieden tonen aan dat zij uit diverse wijken van Amsterdam kwamen (zoals de Pijp, de Jordaan en Oud-West), maar ook uit omliggende plaatsen zoals Zaandam, Aalsmeer en Broek op Langedijk.

Document

* **Inhoud:** Het document betreft een administratieve lijst van leveringen of openstaande posten met betrekking tot "bakhuizen". Dit kan verwijzen naar kleine bijgebouwen voor het bakken van brood, of wellicht een specifieke term voor een lading of eenheid binnen de bakkerij- of bouwsector. * **Structuur:** De lijst volgt een vast stramien: Naam van de persoon/klant, het aantal eenheden (bijv. 9), de prijs per eenheid (bijv. 160), en het totaalbedrag. Accolades worden gebruikt om meerdere personen of gezinsleden bij één bestelling of bedrag te groeperen. * **Aantekeningen:** In de marge staan belangrijke opmerkingen. De term "acc." staat waarschijnlijk voor "accord" (akkoord). De opmerking "ook zonder bon verkocht" is historisch relevant; het duidt op verkoop buiten het distributiesysteem om (zwarte handel). * **Handschrift:** Een vlot, zakelijk cursief handschrift uit het midden van de 20e eeuw. Er zijn diverse correcties en doorstrepingen zichtbaar, wat duidt op een werkdocument.

Document

Dit document is een register van de distributie van goederen of bonnen (aangeduid als "stuks") tijdens de bezettingsjaren. De namenlijst in de eerste twee kolommen bevat veel familienamen die kenmerkend zijn voor Volendam (zoals Veerman, Zwaan en Zwarthoed), wat de locatie van het distributiekantoor nader specificeert. De getallen achter de namen duiden waarschijnlijk op het aantal rantsoenbonnen dat aan specifieke winkeliers of distributiepunten werd verstrekt voor verdere verdeling. In de rechterkolom is een consolidatie van de cijfers te zien, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de reguliere kleinhandel, de Joodsche Raad en publieke diensten. De doorhalingen en correcties wijzen op een actief gebruikt administratief werkdocument.

Brief / Ambtelijke correspondentie.

Het document is een officieel schrijven van de **Nederlandsche Visscherijcentrale** tijdens de Duitse bezetting in Nederland. De kern van de brief is de intrekking van een eerder opgelegde tuchtmaatregel (uitsluiting) tegen vijftien handelaren of vissers uit Volendam. Opvallende kenmerken: * **Administratieve controle:** De brief getuigt van de strikte bureaucratische controle op de visserijsector tijdens de oorlog. De "Afdeeling Verd." staat vermoedelijk voor de afdeling Verdeling (distributie). * **Collectieve maatregel:** Het feit dat vijftien personen uit hetzelfde dorp (met typische Volendammer familienamen zoals Koning, Schilder en Zwarthoed) gelijktijdig werden geschorst en weer toegelaten, suggereert een eerdere overtreding van de distributieregels, mogelijk gerelateerd aan de zwarte handel of het niet naleven van prijsvoorschriften. * **Adressering:** De brief is gericht aan de Directeur van het Marktwezen in de Jan van Galenstraat in Amsterdam, de locatie van de Centrale Markthallen, waar de handel en distributie fysiek plaatsvond. ---

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven aantekeningen in de bovenmarge:] *15/1 43 Visser is als winkelier in versche visch in de verdeeling opgenomen. Voorloopig aan 't werk. en vonnis afwacht v. 4 maanden.* *15/1 6 gewest 1 c [stempel: W]* *Koopen van visch buiten de verdeeling en boven max. prijs* **AFSCHRIFT** **R A P P O R T** den 10 Februari 1943 contrôleur: H. Smakman J. Rechsteiner badge No. 745 -...

# TRANSCRIPTIE *Extra* VD/HG. den heer waarnemend Directeur van den Gemeentelijken Dienst voor Sociale Zaken, Levendaal 1, L E I D E N . 46A/59/2 M. 7 December 1940. W.P.Holswilder. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 26 November jl. No.4/20 Sch./R bericht ik U, dat W.P.Holswilder aan de Vischmarkt De Ruyterkade, alhier, staat ingeschreven als visc...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in blauwe inkt: *Ella*] 46a/199/4 M. 1 6 Juli 1943. SV klacht over Visser's VischHandel. Den Heer Directeur der Nederlandsche Visscherij- centrale, 2e Adelheidstraat 300, ...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven paraaf/naam bovenaan: *Uvranden ?*] VD/HG. den heer waarnemend Directeur van den Gemeentelijken Dienst voor Sociale Zaken, Levendaal 1, <u>L E I D E N</u> . 464/59/2 M. 7 December 1940. <u>W.P.Holswilder.</u> Naar aanleiding van Uw brief d.d. 26 November jl. No.4/20 Sch./R bericht ik U, dat W.P.Holswilder aan de Vischmarkt De Ruyterkade, alhier, staat ingeschrev...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (het slotgedeelte). * **Taal:** Nederlands. * **Afzender:** Dirk Visser. * **Beroep afzender:** Marktvender (marktkramer). * **Locatie:** Schippersgracht No 12, Volendam. * **Fysieke kenmerken:** Gelinieerd papier met zichtbare vouwlijnen; zwarte inkt.