Notities van een bespreking (verslag). Notities van een bespreking op 19 November 1941 van den
Directeur van het Marktwezen, den heer C.F.Sixma, den heer J.Sie-
burgh, den heer H.A.van Duinhoven met vertegenwoordigers van den
Joodschen groothandel op de Centrale Markt, namelijk de grossiers
S.Wijnschenk, Piller, Italiaander, Hakker, Polak en Mevr.Presser.
De heer Wijnschenk deelt mede, dat 7 Joodsche groothandelaren der Centrale
Markt een brief hebben ontvangen van de Zentralstelle für jüdische
Auswanderung, waarbij hen vergunning wordt verleend tot 15 December
1941 de Centrale Markt te bezoeken. De brief heeft den volgenden
inhoud:

ZENTRALSTELLE für jüdische Amsterdam, 13. November 1941.
Auswanderung Amsterdam Euterpestraat 99,

Der jüdischen Firma J.Bosboom en Co., Amsterdam, wird die
Genehmigung zum Betreten des Centralen Marktes in Amsterdam sowie
der Besuch von Gemüse- und Obstversteigerungen erteilt.
Diese Genehmigung verliert am 15.12.41 ihre Gültigkeit und
ist bis zum 16.12.41 an die Zentralstelle für jüdische Auswanderung,
Amsterdam, zurückzugeben.

Deze brief is hun door den Joodschen Raad uitgereikt en kan
niet een gevolg zijn van een desbetreffende aanvrage van deze 7
personen, omdat een dergelijke aanvrage beslist niet is gedaan.
De Joodsche handel kan de oorzaak van het zenden van deze toe-
stemming niet bevroeden, doch acht een en ander zeer vreemd, omdat
met de Gemeente besprekingen zijn gevoerd omtrent de ariseering der
Centrale Markt en het stichten van een Joodsche markt, waar alle
Joodsche groothandelaren een plaats zouden kunnen krijgen.
Beteekent thans deze brief, dat slechts 7 groothandelaren tot
15 December a.s. mogen doorgaan met het drijven van handel en dat
de overigen hun bedrijf moeten staken?
Zoo ja, dan heeft stichting van een aparte markt geen enkelen
zin.
De handelaren, die een brief als bovenbedoeld hebben ontvangen
zijn: S.Wijnschenk, B.Polak, fa.Hakker, H.Piller & Zn., S.Italiaan-
der, L.Presser en Bosboom (aardappelen).
De Directeur zegt hieromtrent een onderzoek te zullen instellen.

[Handgeschreven aantekeningen onderaan:]
Hieromtrent gerapporteerd aan
W.h.M. in brief arizeering C.M.
dd. 20/11 1941
[paraaf]

bergen in map:
Arizeering
[paraaf] Dit document is een verslag van een cruciaal overleg tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Het illustreert de bureaucratische uitvoering van de Jodenvervolging via de economische weg, specifiek gericht op de Amsterdamse Centrale Markt.

Kernpunten:
* Ongevraagde vergunningen: Zeven Joodse handelaren ontvingen plotseling een tijdelijke vergunning van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung. Het feit dat zij hier niet om gevraagd hadden, wijst op een eenzijdige actie van de bezetter om de regie volledig over te nemen.
* Conflict met gemeentebeleid: Er liepen op dat moment gesprekken tussen de Joodse handelaren en de Gemeente Amsterdam over de 'ariseering' (het verwijderen van Joodse invloeden uit de economie) en het mogelijk stichten van een aparte Joodse markt. De actie van de Zentralstelle doorkruiste deze plannen en zaaide grote onzekerheid.
* Einde in zicht: De vergunning was geldig tot 15 december 1941. Dit was een duidelijk signaal dat de Joodse aanwezigheid op de algemene markt spoedig volledig beëindigd zou worden. De handelaren voorzagen terecht dat dit het einde betekende van hun ondernemingen en de zinloosheid van een aparte Joodse markt.
* Deelnemers: De genoemde namen (Wijnschenk, Piller, etc.) vertegenwoordigen bekende families uit de Amsterdamse markthandel. In november 1941 bevond de Jodenvervolging zich in een fase waarin Joden systematisch uit het openbare en economische leven werden geweerd. De Zentralstelle für jüdische Auswanderung, gevestigd aan de Euterpestraat (tegenwoordig Gerrit van der Veenstraat), speelde hierin een centrale, dwingende rol.

De "ariseering" van de Centrale Markt was een strategisch doel voor de bezetter vanwege de centrale rol in de voedselvoorziening. Door Joodse groothandelaren uit te sluiten, werd de Joodse gemeenschap niet alleen economisch getroffen, maar verloor zij ook grip op de distributie van goederen. De handgeschreven aantekening onderaan het document bevestigt dat de rapportage direct werd gearchiveerd in een dossier met de expliciete titel "Arizeering", wat de systematische aard van dit proces binnen het Amsterdamse ambtenarenapparaat onderstreept.