J. Hendriks

Document

* **Administratief proces**: Het document dient om een bestaande lijst van vishandelaren te actualiseren. De rode kruisjes en aantekeningen ("opgeheven", "vervallen") wijzen op een actieve controle, mogelijk door een keuringsdienst of brancheorganisatie. * **Bedrijfsvormen**: De lijst toont de diversiteit in de sector: van gespecialiseerde winkels (stokvis, gebakken vis) tot grote grossiers die geconcentreerd waren bij de Vischhal aan de De Ruyterkade. * **Topografie**: De adressen beslaan een groot deel van de Amsterdamse binnenstad, met duidelijke concentraties in de Jordaan (Westerstraat, Willemsstraat) en de toenmalige Joodse buurt (Weesperstraat, Rapenburgerstraat). * **Opmerkelijke namen**: Namen zoals "N.V. Saur's" (Rokin) verwijzen naar bekende Amsterdamse instituten.

Administratieve kaart / dossiernotitie (handgeschreven).

Het document is een administratieve aantekening betreffende een aanvraag door de heer G. J. Hendriks, woonachtig in de Van Boetzelaerstraat 11 (huis) te Amsterdam. De afkorting "**aal.**" in de tekst verwijst naar de **Aalmoezenierskamer**, de toenmalige Amsterdamse dienst voor maatschappelijke steun en armenzorg. Uit de notities blijkt het volgende procesverloop: 1. **Aanvraag:** Hendriks heeft verzocht om in aanmerking te komen voor sociale steun. 2. **Status:** Er is inmiddels een "bericht van toewijzing" ontvangen, wat betekent dat de steun is toegekend. 3. **Actie:** Er wordt opdracht gegeven de bijbehorende brief op te zoeken. 4. **Administratie:** Ambtenaar Dekker heeft de kaart geparafeerd. Op 26 maart 1942 is Hendriks opgeroepen, en op 11 mei 1942 is het dossieronderdeel opgeborgen (gearchiveerd).

Handgeschreven verklaring op gelinieerd papier.

* **Inhoud:** Het document is een getuigenverklaring waarin G.J. Hendriks Jr. bevestigt dat hij op wekelijkse basis aanzienlijke hoeveelheden paling (125 pond, ca. 62,5 kg) rookte voor een zekere R.G. Jansen. * **Administratieve verwerking:** De stempels en de aantekening "afwijzen" duiden op een ambtelijke beoordeling, vermoedelijk door een instantie die toezicht hield op de voedselvoorziening of de zwarte handel tijdens de bezettingstijd. Het feit dat de handtekening is doorgehaald en de aanvraag/verklaring is "afgewezen", suggereert dat de autoriteiten de verklaring niet geloofwaardig achtten of dat de betrokkene geen vergunning kreeg voor deze activiteiten. * **Potloodaantekeningen:** De latere toevoeging onderaan noemt nog andere wekelijkse hoeveelheden voor "v Balm" en de "Oosterbond", wat wijst op een breder onderzoek naar de bedrijfsactiviteiten van Hendriks Jr.

Registerblad (waarschijnlijk bevolkingsregister, ledenlijst of personeelsadministratie).

* **Structuur:** Het document is ingedeeld in kolommen. Links staan initialen, gevolgd door de achternaam. In het midden en rechts staan datums (vermoedelijk geboortedata of data van inschrijving) en vaak een tweede naam. * **Annotaties:** De rode vinkjes en kruizen duiden op een controleproces. De namen in de rechterkolom lijken latere toevoegingen, mogelijk partners, opvolgers of verwijzingen naar andere dossiers. * **Namenmateriaal:** Veelvoorkomende Nederlandse achternamen uit die periode, zoals De Groot en Hagendoorn. Er is duidelijk onderscheid gemaakt tussen 'Jr.' (Junior) en 'Sr.' (Senior). * **Toponiemen:** Vermeldingen van de 'Paleisstr' (Paleisstraat) en 'Willemsparkweg' suggereren een stedelijke context, mogelijk Amsterdam of Den Haag.

Administratief register / Mutatielijst (verhuizingen of signaleringen).

* **Structuur:** De lijst is strikt alfabetisch op achternaam gesorteerd. De Romeinse cijfers (I, II, III) achter de adressen duiden op de verdieping van de woning. "hs" staat voor huis (begane grond). * **Annotaties:** * De **V-tekens** in rood en blauw duiden op administratieve controle of verificatie door verschillende afdelingen. * De rode letter **'S'** bij de data is een veelvoorkomend kenmerk in registers uit de bezettingstijd, vaak duidend op 'Signalering' of een specifieke status binnen het bevolkingsregister tijdens de Tweede Wereldoorlog. * **Geografie:** De genoemde straten concentreren zich in de Amsterdamse wijken De Pijp (Sweelinckstraat, v. Ostadestraat), de Staatsliedenbuurt (v. Hogendorpstraat, v. Beuningenstraat) en Amsterdam-West (Kinkerstraat, Admiralengracht). ---

Handgeschreven verklaring op briefkaartformaat.

* **Inhoud:** De afzender, J. Hendriks, verklaart dat een zekere familie J. Hendriks (mogelijk familieleden of klanten) in de vooroorlogse jaren en het begin van de bezetting regelmatig paling ("aal") bij hem heeft gekocht ("betrokken"). * **Administratieve context:** De stempels en referentienummers duiden op een ambtelijke verwerking. De tekst onderaan, "afwijze voor verhoogde toew. [toewijzing] bescheiden", suggereert dat dit document werd ingediend als bewijsstuk voor een aanvraag voor extra toewijzingen (waarschijnlijk extra distributiebonnen of handelsvergunningen), maar dat deze aanvraag werd afgewezen. * **Handschrift:** Het betreft een duidelijk leesbaar, maar informeel handschrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw.

Brochure of cursusoverzicht (twee pagina's).

Dit document biedt een gedetailleerd overzicht van een cursus voor het midden- en hoger kader in het Nederlandse bedrijfsleven van de jaren '40 of '50. **Opvallende punten:** * **Professionalisering van Management:** De lijst van medewerkers bevat een indrukwekkende verzameling academici (Prof., Dr., Drs.) en ingenieurs (Ir.). Dit duidt op de verschuiving van 'intuïtief management' naar een wetenschappelijk onderbouwde discipline. * **Scientific Management (Taylorisme):** De focus op "tijdsstudies", "arbeidsanalyse", "standaardtijden" en "normalisatie" toont de sterke invloed van de principes van Frederick Taylor op het Nederlandse productieproces in die tijd. * **Psychotechniek:** Er is opvallend veel aandacht voor de psychologische kant van arbeid (Dr. Jac. van Dael, Dr. T. Kuiper). Men begon de invloed van de fysieke omgeving (licht, muziek) en personeelsselectie op de productiviteit te erkennen. * **Bekende namen:** De vermelding van "Ir. B. W. Berenschot" is cruciaal. Berenschot was een pionier in de organisatieadvieswereld in Nederland. Ook de vermelding van accountant "Moret" (voorloper van EY) en het bedrijf "Van der Heem" (bekend van Solex en huishoudelijke apparaten) plaatst het document stevig in de Nederlandse industriële historie. ---

Administratief registerblad / weekoverzicht.

* **Structuur:** Het document is een strak georganiseerd overzicht van marktkooplieden. Per dag van de week (Maandag t/m Zaterdag) is bijgehouden wie aanwezig was of standplaats hield. * **Terminologie:** * **"Hoek" en "Geen hoek":** Verwijst naar de ruimtelijke indeling van de marktplaats. * **"2e Handsch. art.":** Tweedehands goederen, een grote sector op deze markt. * **"Com. art.":** Comestibles (levensmiddelen) of Commissie-artikelen. * **Persoonsnamen:** Veel voorkomende namen zijn Bouwmeester, Holleder, Overweg en Kooy. Dit duidt op een sterke lokale aanwezigheid van bepaalde families in de handel. * **Goederen:** De variëteit is groot: van vis en groenten tot brandstof, speelgoed, rijwielonderdelen en bijenspullen.

Handgeschreven ambtelijke notitie / memo.

Het document is een kort, zakelijk schrijven waarin een inspecteur (De Haan) verslag doet van een incident op de vismarkt. Een persoon genaamd G.J. Hendriks is wegens "onbehoorlijk optreden" van de markt verwijderd en de toegang is hem voorlopig ontzegd. De inspecteur gaat echter een stap verder en stelt voor om Hendriks extra te straffen door hem uit te sluiten van "de verdeeling". Het handschrift is een vlot, zakelijk cursief uit de helft van de 20e eeuw. De spelling "vischmarkt" en "verdeeling" is conform de toen geldende spelling-De Vries en Te Winkel (die pas in 1947 officieel werd gewijzigd). De toevoeging "(3)" in de eerste regel verwijst mogelijk naar een dossiernummer of een volgnummer in een dagrapportage.

Handgeschreven ambtelijke notitie of besluitenlijst, waarschijnlijk betreffende handelsvergunningen en visquota.

Dit document bevat aantekeningen over de toewijzing van handelsrechten in de vissector, waarschijnlijk door een lokale controle-instantie of een productschap. Er worden drie specifieke gevallen behandeld: 1. **Controle:** Er moet een onderzoek plaatsvinden in de boekhouding van 'de Kuyper en Jansen' om hun leveringen aan 'Marinus' vast te stellen. 2. **Afgewezen verzoeken:** De aanvraag van J.P.K. Schoos voor een winkelvestiging wordt resoluut afgewezen wegens gebrek aan recht. Ook een verzoek van F. Bronsema (namens filiaalhouder L. Biel) voor een vis-toewijzing wordt afgewezen. De naam 'Evert Kuinstra' is in zijn geheel doorgestreept. 3. **Toewijzing Hendriks:** G.J. Hendriks krijgt wel een toewijzing. De tekst vermeldt dat hij hier voorheen al recht op had, maar daar toen van afzag om "koker" (mogelijk visbakker) te blijven. Zijn nieuwe toewijzing is specifiek onderverdeeld in categorieën (zeevis, aal, gerookte vis en garnalen), waarbij de voorwaarde wordt gesteld ("Acc." - waarschijnlijk *Akkoord*) dat hij de aal levend moet verkopen.

Handgeschreven notulen van een vergadering.

Het document is een verslag van een lokale of regionale Verdeelcommissie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze commissies reguleerden de handel en distributie onder toezicht van de Duitse bezetter. Er worden drie specifieke zaken behandeld: 1. **J.P.K. Schoos:** Zijn aanvraag om zich als winkelier te vestigen wordt afgewezen op basis van zijn beroepsverleden; de commissie houdt vast aan de strikte scheiding tussen marktkooplieden en winkeliers. 2. **F. Brandsma:** Hij vraagt een toewijzing voor vis. De commissie wijst dit af omdat hij geen ervaring heeft als zelfstandig ondernemer, maar slechts als filiaalhouder heeft gewerkt. Opvallend is de vermelding dat dit bij de "Joodsche zaak Levie Beek" was, wat duidt op de context van de onteigening of liquidatie van Joodse bedrijven. 3. **G.J. Hendriks:** Deze zaak is complexer. Hendriks had eerder een vergunning geweigerd omdat de regels hem dan zouden verbieden om vis te blijven roken (specialisatie-dwang). Hij probeert nu blijkbaar opnieuw een toewijzing te krijgen.

Document

Dit document is een getypte lijst met persoonsnamen en bijbehorende kwantitatieve gegevens, verdeeld over twee kolommen per zijde. De koppen luiden "Aantal aal" en "kg. Zw." (waarschijnlijk 'zware aal', een sortering in de vishandel). De lijst is alfabetisch geordend (G tot en met O op deze pagina). Er zijn enkele handgeschreven toevoegingen en adressen tussen haakjes vermeld (bijv. Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). Getallen zoals (14-11-84) verwijzen vermoedelijk naar geboortedata, wat gebruikelijk was in administratieve lijsten uit die tijd. ---

Dubbele pagina uit een grootboek of register (genummerd 2 en 3).

* **Structuur:** Het document is een administratief register. De namen zijn gegroepeerd op de eerste letter van de achternaam (D, E, F, G, H, J, K, L), wat wijst op een alfabetische index. * **Terminologie:** * **Fr.:** Waarschijnlijk "Fransz" (zoon van Frans) of een geografische aanduiding (Friesland?). * **v.B.:** Zeer waarschijnlijk "van Buiten", een veelgebruikte term in Nederlandse registers voor personen die buiten de betreffende gemeente woonden. * **Jz / Wz:** Patroniemen (Janszoon, Willemszoon). * **Numerieke waarden:** Veel bedragen liggen rond de 3000. Dit kan duiden op het nominaal kapitaal van aandelen, certificaten in een fonds, of een belastingaanslag op basis van vermogen. De bedragen 5160 en 3080 komen herhaaldelijk voor, wat wijst op gestandaardiseerde eenheden. * **Correcties:** Er zijn diverse doorstrepingen en wijzigingen zichtbaar (bijv. bij 173 en 266), wat aantoont dat dit een werkdocument was dat over een langere periode werd bijgehouden.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Inhoud:** Het document betreft een distributielijst voor "aal" (paling). De kolommen "Aantal aal" en "kg. Zw." (mogelijk 'kg Zwaar' of een andere gewichtsaanduiding) suggereren een logistieke administratie van voedseldistributie. * **Doelgroep:** De namen op de lijst zijn overwegend Joodse namen (bijv. Goudsketting, Groenteman, Locher, de Hond). Er staan ook specifieke adressen bij in Amsterdamse wijken die historisch een grote Joodse populatie kenden (Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). * **Annotaties:** De toevoeging "afvoeren" bij M.A. Helsloot en "afv." (afgevoerd/afwezig) bij J. Lustig wijst op een administratie die tijdens een periode van gedwongen vertrek of deportatie werd bijgehouden. De handgeschreven getallen (vaak verhogingen van 50 naar 80) kunnen duiden op gewijzigde rantsoenen of samenvoeging van huishoudens. * **Rekenwerk:** De totalen onderaan duiden op een controle van de uitgegeven hoeveelheden vis of gewicht.

Handgeschreven verzoekschrift / brief op gelinieerd papier.

* **Kern van de tekst:** De heer G.J. Hendriks Sr., een vishandelaar met 49 jaar ervaring, verzoekt om een verhoging van zijn rantsoentoewijzing voor aal (paling) van 80 naar 120 pond. Hij beklaagt zich erover dat hij geen volledige toewijzing krijgt, ondanks zijn jarenlange staat van dienst. * **Taal en spelling:** Het schrijven is opgesteld in een beleefde, enigszins formele stijl ("ondergetekende", "teekend hij Hoogachtend"). De spelling is conform de tijd (zoals "visch" en "teekend"). * **Sleutelbegrippen:** * **"aal toewijzing":** Dit verwijst direct naar het distributiesysteem tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarbij grondstoffen en goederen slechts in beperkte hoeveelheden via toewijzingen beschikbaar waren. * **"rooklooze":** De schrijver gebruikt hier waarschijnlijk de term "rooklooze" (rookloze) toewijzing. Dit kan duiden op een specifieke categorie brandstof voor zijn rokerij, of wellicht is het een eigenzinnige term voor een 'onbetwiste' of 'vlekkeloze' toewijzing. Gezien de context van de visrokerij is het een opvallende woordkeus. * **Administratieve afhandeling:** De potloodaantekening "Afwijzen" bovenaan het document geeft aan dat het verzoek van de vishandelaar door de betreffende instantie is afgewezen.

Document

Het document is een logistiek overzicht van een omvangrijke distributie van goederen, zeer waarschijnlijk eieren gezien de aantallen per kist en de regio (Edam/Waterland was een centrum voor eierhandel). De linkerpagina bevat een lijst met namen van personen (mogelijk handelaren of leveranciers) die vaste hoeveelheden kisten toegewezen krijgen. De rechterpagina toont de macro-logistiek: er is sprake van transport per vrachtwagen ("auto's Edam") en per spoor ("3e wagon"). Historisch zeer relevant zijn de posten aan de rechterkant: een aanzienlijke levering aan de "Joodsche Raad" (26.690 stuks) en de handgeschreven notitie "363 mensen". Dit suggereert dat dit handelsregister direct verbonden is met de bevoorrading van de Joodse gemeenschap onder toezicht van de bezetter, of wellicht rantsoenen voor een specifiek transport van mensen.

Handgeschreven administratieve lijst.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een tabel zonder lijnen. Links staan de namen, rechts de bedragen of aantallen, gevolgd door een kruisje ('x'). * **Numerieke waarden:** De getallen zijn zeer constant (voornamelijk 1600, enkele uitschieters naar 1000 en 1800). Dit duidt op een gestandaardiseerde eenheid, zoals een contributiebedrag, een quotum aan geleverde goederen (bijv. stenen of balen), of een aantal gewerkte uren/eenheden tegen een vast tarief. * **Afvinking:** Het kruisje achter de getallen fungeert vrijwel zeker als 'vinkje' om aan te geven dat de betreffende post is verwerkt, betaald of ontvangen. * **Handschrift:** Het betreft een vlot, geoefend handschrift. Opvallend is het gebruik van 'sr' en 'jr' om generatieverschillen binnen een familie (Hendriks) aan te duiden, wat gebruikelijk was in kleine gemeenschappen of familiebedrijven.

Handgeschreven brief met ambtelijke aantekeningen.

De brief is een formeel verzoek van een vrouw aan een onbekende instantie (vermoedelijk de Dienst der Markten of een distributiedienst). Zij vraagt om de vergunning of "toewijzing" voor de verkoop van mosselen van haar man te mogen overnemen. De reden die zij in de hoofdtekst opgeeft voor zijn afwezigheid is vaag ("gedurende de afwezigheid van haar man"), wat gebruikelijk was in correspondentie die door de bezetter gecontroleerd kon worden. De tragiek van het document zit in de ambtelijke kantlijnnotitie van 17 november 1943. Hierin wordt de werkelijke reden van de afwezigheid van de man genoteerd: hij was opgeroepen voor de *Arbeitseinsatz* (dwangarbeid) in Frankrijk, is ondergedoken, maar vervolgens gepakt. Op het moment van de notitie zat hij gevangen in het *Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort*.

Officiële brief van de Gemeente Amsterdam.

Deze brief is een voorbeeld van de strikte bureaucratie binnen het Amsterdamse gemeenteapparaat tijdens de oorlogsjaren. Het betreft een specifiek administratief besluit over de distributie van levensmiddelen. Mevrouw Hendriks, wonende aan de Lijnbaansgracht, had verzocht om het vis-rantsoen van haar man te mogen ophalen. Dit verzoek wordt formeel afgewezen door de wethouder. Hoewel de reden niet expliciet wordt genoemd, wijst dit op de onverbiddelijke handhaving van distributieregels: toewijzingen waren strikt persoonsgebonden en afwijkingen van de procedure werden in deze fase van de oorlog (hongerwinter in aantocht) zelden toegestaan om fraude of dubbele toewijzingen te voorkomen. De handtekening onderaan de brief is van J.F. Posthuma, die als wethouder in het door de bezetter gecontroleerde gemeentebestuur verantwoordelijk was voor de voedselvoorziening.

Handgeschreven melding of briefje (vermoedelijk een klikbrief of aangifte).

* **Inhoud:** De schrijver (J. Hendriks) verzoekt een "Mijnheer" (mogelijk een inspecteur of marktmeester) om direct een controleur te sturen naar een specifiek adres in Amsterdam (hoek Korte Prinsengracht en Houttuinen, nummer 5). Daar zou een zak met "uitgezochte schol" (hoogwaardige vis) verborgen liggen die illegaal buiten de officiële toewijzing om is gehouden. De visboer is blijkbaar van plan de vis op te halen zodra zijn huidige voorraad op de standplaats is verkocht. * **Opvallende spelling:** * *Cotroleur*: zonder 'n' geschreven. * *Prinzegr*: afkorting voor Prinsengracht. * *Houttuine*: voor Houttuinen. * *Visch / hooge*: verouderde spelling met 'ch' en de buigings-e. * **Handschrift:** Een vlot, enigszins onregelmatig cursief schrift. De letter 'z' in 'zoodra' en 'uitgezochte' is karakteristiek voor die periode.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven (rode) annotaties en doorhalingen.

Dit document is een register van marktkooplieden die over een tijdelijke vergunning ("losse plaatsen") beschikten op de Ten Katemarkt in Amsterdam-West. Het document weerspiegelt een actieve administratie waarbij gegevens regelmatig werden bijgewerkt. De rode handgeschreven notities duiden op een controle of audit van de marktmeester, waarbij de frequentie van aanwezigheid werd genoteerd (sporadisch, af en toe, geregeld). De "X" achter de artikelen duidt waarschijnlijk op een bevestiging van de activiteit of betaling. Opvallend is de grote variëteit aan goederen: van levensmiddelen zoals verse vis (vaak uit Volendam) en bloemen, tot nicheproducten zoals likdoornzalf, zoolbeslag en eierkloppers. Er zijn diverse personen met typisch Joodse achternamen (o.a. Jacobs, Speyer, Frenkel) woonachtig in de Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Waterlooplein), wat essentieel is voor historisch onderzoek naar de Amsterdamse marktbevolking.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven ambtelijke notitie of verslag. * **Taal:** Nederlands. * **Datering:** Onbekend, op basis van handschrift en geboortedatum (1866) waarschijnlijk midden 20e eeuw. * **Betrokken personen:** G.J. Hendriks (geboren 22-12-1866). * **Instanties:** Directie van het Marktwezen.

# TRANSCRIPTIE R A P P O R T . By onderzoek is gebleken dat G.J. Hendriks, oud 45 jaar, wonende 3e Oosterparkstraat 58 I, omtrent wien de Comm. van Advies, bedoeld in het Crisis-Organisatiebesluit 1933 in bygaand schryven vragen stelt, vanaf 1928 tot 15 Januari 1939 werkzaam is geweest by de firma C.F. Helms en Zn., groothandel met aardappelen alhier. Hendriks trad by deze firma als chauffeur op...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtsbericht / Rapport * **Referentienummer:** No. 46ᶜ/40/1 M. 1943 ²/₇ * **Datum:** 29 juni 1943 (met aantekening van 30 juni 1943) * **Locatie:** Amsterdam * **Afzender:** De Haer, Inspecteur van het Marktwezen * **Ontvanger:** Directeur van het Marktwezen * **Betrokkene:** G.J. Hendriks Sr. (kleinhandelaar, geb. 22-12-1866)

A.Hendriks,oud 59 jaar en wonende Nieuwe Teertuinen 3 huis,alhier,ver- zoekt om een erkenning alskkleinhandelaar in groente en fruit. Hendriks is sedert 1934 in het bezit van een ventvergunning onder serie 9 No 52,waarbij hij gerechtigd is te venten met visch in het stadsdeel Centrum.Desgevraagd verklaarde hij mij,dat hij meesten tijds handelt met genoemd artikel.In de zomermaanden handelt hij ech...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen en handtekeningen. * **Datum:** 28 februari 1939. * **Locatie:** Amsterdam. * **Onderwerp:** Onderzoek naar het arbeidsverleden van G.J. Hendriks in het kader van een steunaanvraag/erkenning. * **Instelling:** Dienst van het Marktwezen, Amsterdam. * **Betrokkene:** G.J. Hendriks (45 jaar).