H. de Haer

Intern ambtelijk memo / adviesstuk betreffende een marktaanvraag.

* **Kern van de zaak:** Een markthandelaar genaamd Van Zetten (of Van Zette) verzoekt om een vaste standplaats op de Lindengracht en Westerstraat in Amsterdam voor de verkoop van vers gebakken wafels en gebrande pinda's. * **Huidige status:** De aanvrager is op dat moment een 'losse plaatshouder' die alleen in de winter op de markt staat; in de zomer reist hij langs kermissen. * **Besluitvorming:** Er is een positief ambtelijk advies, op voorwaarde dat de brandweer de bakinstallatie keurt (vanwege brandveiligheid bij wafelbakken/pindabranden). * **Procedurele details:** Het document toont de typische 'krabbelcultuur' van die tijd: een dossierstuk dat van bureau naar bureau gaat waarbij ambtenaren (zoals de heer Wolff en de ambtenaar 'delaar') vragen aan elkaar stellen en data toevoegen. De vraag of de man al een vaste plaats heeft, is cruciaal voor de toekenning. * **Interessant detail:** De verwijzing naar een "rapport marktopz." (marktopzichter) suggereert dat er ook ter plaatse onderzoek is gedaan naar de haalbaarheid.

Getypte brief op officieel briefpapier.

* **Taalgebruik:** De brief hanteert een formele, ambtelijke stijl die typerend is voor de vroege 20e eeuw (bijv. "In gevolge", "alsvoren", "j.l."). Er zijn enkele typefouten of verouderde spellingen zichtbaar, zoals "materaal" (regel 1) en "verleent" (regel 6). * **Inhoud:** De kern van het schrijven betreft een regeling tussen de verhuurdersvereniging en het gemeentelijk Marktwezen (M.W.). Marktkooplieden wilden vaker eigen materiaal (kramen/karren) aanschaffen in plaats van te huren. De vereniging gaat hier schoorvoetend mee akkoord, mits er een strenge controle plaatsvindt door een commissie. * **Belangenbehartiging:** De vereniging "Eendracht Maakt Macht" behartigt de belangen van de verhuurders. Het toestaan van eigen materiaal door kooplieden vormde een directe bedreiging voor hun inkomstenmodel, vandaar de eis dat aanschaf alleen mag als het "onontbeerlyk" is en na goedkeuring door een commissie waarin de verhuurders zelf zitting hebben. * **Structuur:** De brief is onvolledig aan de onderzijde; punt 'b' breekt midden in een zin af. ---

Notulen (vergaderverslag).

Dit document is het eerste blad van de notulen van de 62e vergadering van een ambtelijke adviescommissie die zich bezighield met het reguleren van straathandel (ventvergunningen) in de late jaren '30. De agenda weerspiegelt de bureaucratische aard van de commissie, met aandacht voor formele goedkeuringen en correspondentie ("missives") van de verantwoordelijke wethouder. Enkele specifieke sociaal-economische kwesties uit die tijd komen naar voren: * **Regulering van venters:** Er wordt gesproken over ligplaatsen en specifiek over venters die strikjes en speldjes verkopen. * **Clandestiene praktijken:** Het tegengaan van illegale standplaatsen was een terugkerend punt van zorg. * **Consumentenbescherming avant la lettre:** Het opmerkelijkste punt is de bezorgdheid over ijscomannen die ijsjes op krediet verkochten aan kinderen. Dit duidt op een morele en mogelijk sociale bezorgdheid over het in de schuld steken van minderjarigen voor genotsmiddelen. De handgeschreven aantekeningen in de kantlijn lijken snelle rekensommetjes, mogelijk gemaakt door een commissielid tijdens de vergadering, hoewel hun directe relatie tot de tekst (zoals aantallen vergunningen of boetes) onduidelijk is zonder verdere pagina's.

Getypte brief op officieel briefpapier met handgeschreven kanttekeningen.

* **Inhoud:** De secretaris van de vereniging "Eendracht Maakt Macht" (een belangenvereniging voor verhuurders van marktmateriaal) verzoekt de Inspecteur van het Marktwezen om een bemiddelingsgesprek. Het betreft een lopend geschil tussen een zekere P. Vos enerzijds en de heren Gepkes, Peen en De Boer anderzijds. * **Conflicterende informatie:** In de getypte brief wordt expliciet gevraagd de bespreking *niet* op 6 of 7 maart te plannen. Desondanks is er rechtsonder een handgeschreven aantekening (vermoedelijk van de inspectie) die de vergadering juist vaststelt op donderdag 7 maart om 20:00 uur. De onderste aantekening bevestigt dat de kwestie inderdaad op "7 Maart a.s." is behandeld door de geschillencommissie. * **Administratieve sporen:** Het document is intensief gebruikt voor dossierbeheer. De lijst met namen ("Oproepen") duidt op de personen die voor de zitting ontboden moesten worden. De diverse nummers (85, 14, 56/5/M) wijzen op een complexe archivering binnen de gemeentelijke administratie.

Document

* **Fysieke staat:** Het document is een officiële brief, opgesteld op voorbedrukt briefpapier. Links staat een opvallend paars stempel met een archief- of registratienummer: "Nº 85/24/1 M. 1940" met de handgeschreven toevoeging "26/3". Er is een potloodnotitie rechtsboven zichtbaar. Tevens is er een vaag rond watermerk of blindstempel in het papier aanwezig. * **Taal en Stijl:** De tekst is geschreven in het Nederlands met de toen gebruikelijke spelling (bijv. "wyziging", "vereeniging"). De toon is zakelijk en beleefd. * **Inhoud:** De kern van de brief is een personele wijziging. De heer G.B. Piesaar verlaat de vereniging, en daarmee ook zijn post in de geschillencommissie. De ledenvergadering heeft de heer K. de Boer aangewezen als zijn opvolger. De brief dient om de Inspecteur Marktwezen hiervan op de hoogte te stellen.

Dienstbrief / Rapportage van de politie.

* **Taalgebruik:** Het document is geschreven in de formele, ambtelijke stijl van de vroege twintigste eeuw (bijv. "Aan den Directeur", "ondergeteekende", "Wel Ed. Heer"). * **Inhoud:** De brief is een dringend verzoek van de politie aan de directie van het Marktwezen om de vaste standplaats van marktkoopman Laurent Willem Berlijns in te trekken. De agent voert aan dat Berlijns zich herhaaldelijk agressief en opruiend gedraagt jegens politieambtenaren en de geldende marktenregels (zoals het verbod op luidruchtig aanprijzen van waren) negeert. * **Toon:** De toon is rapporterend maar dwingend. De nadruk ligt op de handhaving van "orde, gezag en billijkheid". De agent spreekt niet alleen namens zichzelf, maar geeft aan dat ook marktopzichters klachten hebben over deze "lastige persoon".

Notulen van een ambtelijke vergadering.

* **Inhoud:** Dit document betreft de opening en de eerste agendapunten van een vergadering van een adviescommissie die gaat over het verlenen van ventvergunningen (vergunningen voor straathandel). De nadruk ligt op de formele afhandeling van de agenda en het inpassen van externe gasten (de ijsfabrikantenbond). * **Structuur:** De notulen volgen een standaard ambtelijke structuur: kop met datum/tijd, presentielijst, agenda-overzicht, en vervolgens de verslaglegging per agendapunt. * **Belangrijke actoren:** * **Dr. A. v. d. Laan:** De voorzitter van de commissie. * **NYFAH:** De belangenvereniging van ijsfabrikanten, die een punt op de agenda heeft over venters in loondienst. * **Jacob Tak en David Blitz:** Individuele burgers die een vergunning hebben aangevraagd. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is formeel en typerend voor de vroege 20e eeuw (bijv. "den leden", "n.m.", "j.l.", "Yscofabrikanten").

Document

* **Aanspreektitel:** De term "Weledelheer" was destijds de gebruikelijke formele aanspreekvorm voor heren die geen adellijke titel hadden, maar wel een zekere maatschappelijke status genoten (zoals academici, hogere ambtenaren of kooplieden). * **Handschrift:** Het betreft een vlot, hellend lopend schrift (cursief) in potlood. Dit wijst vaak op administratieve verwerking of een interne notitie binnen een ambtelijke instantie. * **Heraldiek:** Het zegel toont het officiële wapen van de gemeente Amsterdam: het schild met de drie kruisen, geflankeerd door leeuwen en gedekt met de keizerskroon. De tekst "GEMEENTEAMSTERDAM" is als één woord rond het schild geplaatst. * **Indeling:** De plaatsing van het gedeeltelijke zegel onder de naam suggereert dat dit een specifiek type voorgedrukt papier was, of dat het document onderdeel was van een groter geheel waarbij de vouwwijze het tweede zegel positioneerde.

Dienstverslag / Rapportage van schade aan gemeente-eigendom.

* **Inhoud:** Het document betreft een schadeverslag. Een vrachtwagen van de firma *Bertels Oliefabriek* (gevestigd aan de Omval) heeft een lantaarnpaal omvergereden bij de *Steenen Steiger* op de *Vischmarkt*. De rapporteur heeft de gegevens van de chauffeur genoteerd en hem aansprakelijk gesteld voor de schade. * **Administratieve verwerking:** De rode onderstrepingen en correcties (zoals "vergoed" in plaats van "betaald") wijzen op een juridische of administratieve controle door een superieur of archiefmedewerker. Het kenteken "G 317" duidt op een Noord-Hollands provinciaal nummerbewijs. * **Taalgebruik:** Formeel en ambtelijk Nederlands ("Aan den WelEdHeer", "des middags"). De spelling is conform de destijds geldende normen (bijv. "Vischmarkt").

Officiële beschikking / Formulier (Model 16)

Dit document is een officiële fiscale correctie uit de periode van de Duitse bezetting in Nederland. De inspecteur van de Directe Belastingen sommeert een werkgever (in dit geval een gemeentelijke instantie) om de loonbelastinggegevens van een specifieke werknemer aan te passen. De kern van de correctie betreft de gezinssituatie: de werknemer, de heer A. H. de Haer, wordt ingedeeld in "Groep Een" (waarschijnlijk de categorie voor alleenstaanden of gehuwden zonder kinderen) met de expliciete vermelding dat er "geen" kinderen zijn die recht geven op aftrek. Dit suggereert dat de eerdere inhouding onjuist was, wat direct gevolgen had voor het netto loon. De formele toon en het gebruik van vooroorlogse spelling ("den", "zoo") zijn typerend voor de Nederlandse administratie van die tijd. ---

Schaderapport / Dienstmededeling.

* **Inhoud:** Het document betreft een melding van een kleine aanrijding waarbij een vrachtwagen van de firma Stam & Bakker schade heeft veroorzaakt aan de Amsterdamse Vishall (onderdeel van de Centrale Markthallen). Er zijn twee planken vernield. * **Juridisch/Financieel:** De schuld wordt direct erkend door de eigenaar (Bakker), die toezegt de kosten voor herstel te vergoeden. De ambtelijke verwerking is zichtbaar in de rode kanttekeningen, waar wordt gevraagd om een "bon" (factuur) op te maken. * **Bedrijfsgegevens:** De firma Stam & Bakker was gevestigd aan de De Ruijterkade 8, een prominente locatie nabij het Centraal Station, wat logisch is voor een expeditiebedrijf in die tijd. * **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in zakelijk, ambtelijk Nederlands ("Heden morgen", "WelEdHeer"). De doorhalingen wijzen op een correctie van de procedure: de rapporteur wilde eerst een rekening aankondigen, maar veranderde dit in de expliciete bereidheid van de tegenpartij om te betalen.

Voorblad of dossieromslag.

* **Identificatie:** Het document identificeert een persoon, **A. H. de Haer**, met de beroepsaanduiding **"Metselaar"**. * **Handschrift:** Het betreft een laat-19e-eeuws of vroeg-20e-eeuws lopend schrift (cursief), uitgevoerd in zwarte inkt. De naam is onderstreept met een lange, strakke lijn die eindigt in een lichte krul. * **Authenticiteitskenmerken:** De rode fragmenten zijn afkomstig van een officieel stempel van de **Gemeente Amsterdam**. De verdeling van de tekst over de twee fragmenten ("GEMEEN" en "AMSTERDAM") suggereert dat het dossier wellicht verzegeld is geweest of dat de stempels bedoeld waren als officiële markering op de omslag.

Administratieve lijst (salarislijst).

* **Handschrift:** Een verzorgd en geoefend kantoorschrift (lopend cursiéf). De cijfers zijn consistent en duidelijk genoteerd voor boekhoudkundige doeleinden. * **Structuur:** Het document is strikt alfabetisch geordend op achternaam, verdeeld over twee kolommen. De 'r' achter sommige bedragen duidt waarschijnlijk op een controle-teken (revisie). * **Inhoudelijke details:** * De salarissen variëren sterk, van f 386,26 (A.H. Drukker) tot f 6352,11 (C.F. Sixma), wat duidt op een grote diversiteit in functieniveaus binnen de organisatie. * Er is sprake van specifieke inhoudingen (inkoop pensioen) en toeslagen (gebruik eigen rijwiel). De rijwieltoelage van 12 gulden per jaar is een kenmerkend tijdsbeeld. * De opmerking over "Dr. A. v/d Laan" suggereert dat deze persoon niet in het reguliere kaartsysteem (de stamkaarten) voorkwam, mogelijk vanwege een tijdelijke aanstelling of een afwijkende status.

Ambtsbericht / Rapportage.

Het document is een officieel verslag van een markttoezichthouder (J. Lobbes) aan zijn inspecteur over de aanvoer en distributie van vis in oorlogstijd. De kern van het rapport betreft een zending vis die op zondag aankwam op het Centraal Station van Amsterdam. Belangrijke punten in de rapportage: 1. **Herkomst:** De vis is afkomstig uit IJmuiden (Fa. Wed. Groen), Santpoort (Jac. Koster) en Den Helder. 2. **Producten:** Het betreft diverse kwaliteiten schol (II, III, IV), gepelde garnalen en schar. 3. **Problematiek:** Een specifieke partij schar uit Den Helder (328 kg) werd geleverd zonder ijs. Vanwege het bederfelijke karakter was directe verkoop noodzakelijk. 4. **Procedure:** De vis werd door de ambtenaar gewogen in porties van 25 kg. De verdeling vond plaats via loting onder 17 geregistreerde kooplieden om eerlijkheid te waarborgen bij schaarste. 5. **Verkooplocatie:** De openbare verkoop vond plaats op de Lindengracht onder direct toezicht. Om 12:00 uur werden ventersverklaringen afgegeven zodat de restanten via straathandel ("uitventen") verkocht konden worden.

Handgeschreven notitie op donker papier/karton.

Dit document is een intern overzicht van de top van een Amsterdamse gemeentelijke afdeling tijdens de Tweede Wereldoorlog. De notitie opent met een politiek beladen mededeling: personeelsleden zijn in dienst getreden bij de **Waffen SS** of gedetacheerd bij de **Hulppolitie**. Dit duidt op een sterke mate van nazificatie binnen de betreffende dienst. De lijst bevat namen, privéadressen en telefoonnummers van de belangrijkste functionarissen. De adressen (Stadionweg, Amstellaan, P. Lastmankade) situeren het kaderpersoneel in de toenmalige nieuwbouwwijken van Amsterdam-Zuid. De afkorting "Lucht. T." in de derde regel verwijst mogelijk naar de Luchtvaart-Technische dienst of een aan de Luchtbescherming gerelateerde eenheid. De ondertekening onderaan met de toevoeging over de "Inf. Dienst" (waarschijnlijk de Inlichtingendienst of Informatiedienst) wijst op een rapportage aan een toezichthoudende of controlerende instantie.

Omslag of enveloppe van een officieel dossier.

* **Handschrift:** De naam "H de Haer" is geschreven in een verzorgd, klassiek cursief handschrift, typerend voor de late 19e of vroege 20e eeuw. * **Officiële status:** De aanwezigheid van de rode zegels van de 'GEMEENTE AMSTERDAM', met daarop het stadswapen (de leeuw met het schild met de drie Andreasgekruisten), duidt op een officieel gemeentelijk document of dossier. * **Functie:** De zegels zijn zodanig geplaatst dat ze waarschijnlijk dienden om het dossier te verzegelen. Dit suggereert dat de inhoud vertrouwelijk of officieel gewaarmerkt was. De naam "H de Haer" identificeert de persoon op wie het dossier betrekking heeft.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De afzender, H.J. Swaan, verzoekt de Inspecteur van het Marktwezen om zijn marktoewijzing over te dragen aan zijn vader, Karel Swaan, op de momenten dat hijzelf verhinderd is. * **Reden van verhindering:** Swaan geeft expliciet aan dat hij "door dienst van de Landwacht" niet aanwezig kan zijn. Dit is een belangrijk historisch detail. * **Besluitvorming:** Op de brief is een ambtelijke notitie toegevoegd (gedateerd 31 juli 1944) waarin staat dat er "geen bezwaar" is tegen dit verzoek. Er wordt echter wel een voorwaarde gesteld: de vis (het product waar de toewijzing betrekking op heeft) moet daadwerkelijk op de markt worden verkocht. Dit was waarschijnlijk bedoeld om handel op de zwarte markt tegen te gaan. * **Handschrift:** De brief is geschreven in een net, rechtopstaand cursief handschrift, kenmerkend voor het midden van de 20e eeuw. De ambtelijke kanttekening is in een sneller, minder formeel handschrift geschreven.

Document

Het document is een originele distributiebon voor groenten, in dit geval specifiek bestemd voor een hoeveelheid rode kool. De bon is uitgegeven door de Rijksdistributie van Groenten voor gebruik in de gemeente Amsterdam. De heraldische symbolen van de stad (de leeuwen en de drie Andreaskruisen) zijn prominent aanwezig op de opgeplakte papierstroken. De instructies op de bon geven een inkijkje in de bureaucratische controle van die tijd: de groente werd alleen verstrekt op vertoon van zowel de bon als de bijbehorende distributiekaart. Ook was er een strikte tijdsplanning; men moest in de ene week bestellen om de week daarna de goederen te kunnen afhalen. De handgeschreven naam "H. de Haer" duidt waarschijnlijk op de houder van de kaart of de controlerend ambtenaar/winkelier. Het feit dat verschillende papierdelen op elkaar zijn geplakt, wijst op een administratief proces waarbij bewijsstukken werden verzameld.

Ambtsbericht / Rapport betreffende een prijsverschil bij inbeslaggenomen goederen.

Het document betreft een administratieve correctie naar aanleiding van een foutieve prijsberekening van in beslag genomen vis (gerookte sprot). 1. **Het incident:** Op 29 december 1943 werd 118 kg sprot aangevoerd door L. Strock uit Volendam. Deze partij was door de Marechaussee in beslag genomen (mogelijk wegens overtreding van de distributiewetten). 2. **Gewichtsverschil:** Er was een discrepantie tussen de vrachtbrief (123,5 kg) en het werkelijke gewicht (118 kg) na weging. 3. **De prijsfout:** De schrijver van het rapport heeft per abuis een prijs van 0,63 gulden per kilo doorgegeven, terwijl de marktwaarde 1,35 gulden per kilo was. Opvallend is dat de berekening in de tekst uitgaat van 110 kg in plaats van de eerder genoemde 118 kg (mogelijk door aftrek van tarra of uitval). 4. **De oplossing:** De Marechaussee (Opperwachtmeester Buise) intervenieert ten gunste van de visser. De Inspecteur van het Marktwezen, De Haer, erkent de fout en besluit het verschil (f 83,26) te betalen uit het "onkostenpotje".

Handgeschreven administratieve notitie of memo.

* **Kernboodschap:** De notitie stelt vast dat er bij de firma "Stam & Jongbloed" geen informatie beschikbaar is over een specifieke goederenzending. * **Betrokken personen:** Er wordt verwezen naar twee functionarissen, de heren Van Duinhoven en Krijgsman, die belast zijn met het opstellen van een rapportage over de kwestie. * **Afzender:** De notitie is ondertekend door H. de Haer (gevolgd door de initialen Jh.). * **Marginale notitie:** Onderaan is een vraag toegevoegd: *"rapport is p. gestolen?"*. Hierbij staat de afkorting "p." zeer waarschijnlijk voor "partij". Dit wijst erop dat men binnen het onderzoek rekening houdt met diefstal van de lading.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE th. A. W. v. d. Haer . —

# TRANSCRIPTIE M^r de Gaer

# TRANSCRIPTIE Th: de Haan. [onderstreept]

# TRANSCRIPTIE Den Heer de Haer. ___________________ t.h.v.l. voor de juiste ^over^ heb ik u een u in bijlage dezen afschrift te doen toekomen van een rapport van den controleur R. Poelstra bij zijn dienst v. d. [onleesbaar]