Handgeschreven conceptbrief (klad). 10 september 1940. Concept M No. 8 A/107/2
A'dam 10 Sept. 1940
10/9/40 [paraaf]

Wijziging werktijden van het personeel in verband met verduisteringsvoorschriften.

Den Heer Wethouder voor de Arbeidszaken.

Ter beantwoording van de vragen, gesteld in Uw circulaire d.d. 3 dezer (No. 1302 Afd. 1940) heb ik de eer U het navolgende te berichten.

I. Voor het administratieve personeel van het Marktwezen geldt in hoofdzaak de werktijd van 9 tot 17 uur (des Zaterdags tot 13 uur). Een wezenlijke onderbreking van de werktijd vindt niet plaats: de ambtenaren hebben om beurten een half uur gelegenheid om [doorgehaald: hun] boterham te eten, zonder dat de kantoren voor het publiek worden gesloten.

II. Ik acht het mogelijk voor het hoofdkantoor een werktijd aan te houden, welke, althans in de maanden November, December en Januari, zal eindigen om 16 1/2 uur, zonder uitbreiding van personeel en zonder de aanvang van den bureautijd te vervroegen.

IV. Bijzondere voorzieningen met betrekking tot de ontruiming der kantoren zijn niet noodig. Eventueel zullen de kantoren gedeeltelijk tijdens de kantooruren moeten worden schoongemaakt.

I [V]. Het is inderdaad mogelijk, dat er een onvermijdelijk overwerk moet worden verricht. [doorgehaald: Daartoe wordt een [...] ]. In dat geval wordt een der kantoorlokalen speciaal verduisterd, terwijl [doorgehaald: in sommige gevallen] overwogen [wordt] om het overwerk door de ambtenaren in hun eigen huis te verrichten. Uiteraard lijkt het mij gewenscht, dat een voorschrift wordt gesteld, krachtens hetwelk [doorgehaald: alleen van] overwerk sprake is, voor zoo ver meer dan 1 uur per dag, Zaterdags 1/4 uur, meerder wordt gewerkt. Het document is een ambtelijk schrijven waarin een afdelingshoofd (vermoedelijk van de Dienst Marktwezen) reageert op een verzoek van de wethouder om de werktijden aan te passen aan de oorlogsomstandigheden.

Belangrijke elementen in de tekst:
* Efficiëntie: De schrijver benadrukt dat de voorgestelde verkorting van de werkdag (stoppen om 16:30 uur in de wintermaanden) geen extra personeel vereist en de openingstijden voor het publiek niet schaadt.
* Schoonmaak: Er wordt gesuggereerd de schoonmaak naar de daguren te verplaatsen, waarschijnlijk omdat schoonmaken in de avonduren (met licht aan) problematisch is vanwege de verduisteringsplicht.
* Overwerk: Er wordt gezocht naar praktische oplossingen voor noodzakelijk overwerk, zoals het verduisteren van slechts één specifiek lokaal of het toestaan van thuiswerk.
* Correcties: Het document bevat veel doorhalingen en invoegingen, wat typisch is voor een concept waarin de formulering nauwkeurig wordt afgewogen voordat de definitieve brief getypt wordt. Dit document is geschreven in september 1940, enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De bezetter voerde strikte verduisteringsvoorschriften in om te voorkomen dat geallieerde bommenwerpers steden als oriëntatiepunt konden gebruiken.

Dit had grote gevolgen voor het dagelijks leven en de bedrijfsvoering:
1. Licht mocht na zonsondergang niet naar buiten schijnen.
2. Het verduisteren van grote kantoorpanden was kostbaar en technisch lastig.
3. Vervoer in het donker was gevaarlijk en bemoeilijkt.

De overheid en gemeentelijke diensten zochten daarom naar manieren om het werk zoveel mogelijk in de daglichturen te laten plaatsvinden. De discussie over "thuiswerken" bij overwerk in dit document is een vroeg voorbeeld van aanpassing aan deze beperkingen. De verwijzing naar "Marktwezen" duidt op de dienst die verantwoordelijk was voor de Amsterdamse markten, een cruciale sector voor de voedselvoorziening in oorlogstijd.