GEMEENTE AMSTERDAM

AFD. Bevolkingsregister en Verkiezingen.
No. 107/1.

AMSTERDAM, 19 November 1940.

BIJLAGEN
Identiteitskaarten.

MEN WORDT VERZOCHT BIJ HET ANTWOORD NAUWKEURIG HET NUMMER EN DE AFDEELING VAN DIT SCHRIJVEN TE VERMELDEN.

Nº 8 A/108/4 M. 1940 21/11 [handgeschreven]
[handgeschreven paraaf in de rechterbovenhoek]

Bij de onlangs plaats gehad hebbende werkzaamheden betreffende de Identiteitskaarten, hebben ook ambtenaren van Uw ~~bedrijf~~ dienst medegewerkt. Eenige bedrijven hebben thans een nota ingediend voor de kosten van verzuim dezer ambtenaren. Ik heb de eer U te verzoeken mij eveneens een dergelijke nota te zenden.

coll.: [onleesbare paraaf]

De Administrateur der afdeeling Bevolkingsregister en Verkiezingen,

[handgeschreven handtekening]

Aan den Heer Directeur
van Marktwezen.
Amsterdam. Jan van Galenstraat 14.

Model G.A. 5
25.000-1-'39

--- Dit document is een officiële brief van de afdeling Bevolkingsregister van de Gemeente Amsterdam aan de directeur van de dienst Marktwezen. De kern van de brief is een administratieve afwikkeling van personeelskosten.

• Inhoud: Er zijn onlangs werkzaamheden uitgevoerd voor de uitgifte of registratie van identiteitskaarten. Ambtenaren van de dienst Marktwezen hebben hierbij geassisteerd. De afzender vraagt de directeur om een rekening ("nota") te sturen voor de loonkosten van deze ambtenaren gedurende de tijd dat zij afwezig waren van hun eigen post ("kosten van verzuim").
• Correctie: Opvallend is de getypte correctie in de tekst. Het woord "bedrijf" is doorgestreept en vervangen door het erboven getypte woord "dienst". Dit duidt op een ambtelijke correctie waarbij de term 'dienst' (passend voor een overheidsinstelling) de voorkeur kreeg boven 'bedrijf'.
• Formulering: De brief hanteert de destijds gebruikelijke formele en beleefde stijl, zoals de aanhef "Ik heb de eer U te verzoeken".

--- De datum van het document, 19 november 1940, plaatst deze correspondentie in de eerste maanden van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

• Identiteitskaarten: In het najaar van 1940 begonnen de voorbereidingen voor de invoering van het verplichte Persoonsbewijs (PB), een initiatief van de Duitse bezetter uitgevoerd door de Nederlandse bureaucratie onder leiding van Jacob Lentz. Dit was een enorme administratieve operatie waarbij alle inwoners van 15 jaar en ouder geregistreerd moesten worden. De "werkzaamheden betreffende de Identiteitskaarten" waarover in de brief gesproken wordt, verwijzen direct naar deze grootschalige operatie.
• Logistiek: Vanwege de enorme omvang van dit project werden ambtenaren van diverse gemeentelijke diensten (zoals Marktwezen, gevestigd bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat) ingezet om de afdeling Bevolkingsregister te ondersteunen.
• Betekenis: Hoewel de brief louter administratief en financieel van aard lijkt, is het een tastbaar bewijs van hoe de gemeentelijke bureaucratie werd ingezet voor de uitvoering van maatregelen van de bezetter, die later cruciaal zouden blijken voor de vervolging van bevolkingsgroepen en de controle op het verzet. Gemeente Amsterdam Marktwezen