Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 30 januari 1941. Burgemeester en Wethouders van Amsterdam. № JA/23/1 M.1941 3/2
GEMEENTE AMSTERDAM

No. 572 Bur.G.1940. Amsterdam, 30 Januari 1941.

MEN WORDT VERZOCHT BIJ HET ANTWOORD NAUWKEURIG HET NUMMER VAN DIT SCHRIJVEN EN DE AFDEELING TE VERMELDEN.

Hierbij doen wij U toekomen een oproep aan "werkend Nederland" van de Stichting "Winterhulp Nederland", betreffende het vrijwillig afstaan door het Gemeentepersoneel van een half procent van het salaris, voorloopig gedurende drie maanden, met verzoek, dezen te doen uitreiken aan het onder U ressorteerende personeel, en de antwoorden hierop, via Uw bemiddeling, aan ons te doen toezenden vóór 15 Februari a.s.

Het spreekt vanzelf, dat men volkomen vrij blijft, al dan niet aan het verzoek van de Stichting gevolg te geven.

Burgemeester en Wethouders van Amsterdam,

[Handtekening: A.J. d'Ailly]
de Secretaris,

[Handtekening: J.F. Franken]
l.S.

Aan Hoofden van
Diensten, Bedrijven
en Administratiën
en Chefs van af-
deelingen ter
Gemeentesecretarie.

Model G. A. 5
5000-4-'40

[Handgeschreven aantekening rechtsonder:]
Gedistribueerd.
8/2-'41
[Paraaf]
84 * Kernboodschap: De brief faciliteert een verzoek van de stichting 'Winterhulp Nederland' aan het Amsterdamse gemeenteperoneel om gedurende drie maanden 0,5% van hun salaris te doneren.
* Doelgroep: Al het personeel werkzaam bij de diensten en bedrijven van de gemeente Amsterdam.
* Vrijwilligheid: Er wordt expliciet benadrukt dat deelname "volkomen vrij" is. Dit is opvallend, daar Winterhulp een nationaalsocialistisch initiatief was waarbij sociale druk vaak een grote rol speelde. De toevoeging kan gelezen worden als een ambtelijke indekking of een subtiele aanwijzing dat weigering toegestaan is.
* Ondertekening: De brief is ondertekend door de secretaris. De handtekening lijkt die van de toenmalige gemeentesecretaris (en latere burgemeester) Arnold Jan d'Ailly te zijn. * Winterhulp Nederland (WHN): Opgericht in oktober 1940 door de Duitse bezetter (Rijkscommissariaat). Het was bedoeld om alle particuliere en kerkelijke armenzorg te vervangen en de samenleving te 'gelijkschakelen' (nazificeren).
* Tijdsgewricht: Januari 1941. De bezetting is ruim een half jaar gaande. De spanningen in Amsterdam lopen op; minder dan een maand na deze brief zou de Februari-staking uitbreken.
* Maatschappelijke weerstand: Winterhulp was bij de Nederlandse bevolking zeer onpopulair. Men wist dat de opbrengsten deels naar nationaalsocialistische doelen gingen. Bekende spotversjes uit die tijd waren: "Geen knoop van mijn jas voor de Winterhulp-tas" en "Winterhulp, hou je gulp dicht".
* Rol van de Gemeente: Het gemeentebestuur bevond zich in een lastige spagaat tussen de eisen van de bezetter en de loyaliteit aan het eigen personeel en de Nederlandse rechtsorde. Door de oproep te verspreiden maar de vrijwilligheid te benadrukken, werd formeel voldaan aan de opdracht zonder directe dwang uit te oefenen. J.F. Franken Gemeente Amsterdam Winterhulp