Administratief formulier (ongebruikt model). [Bovenaan de pagina, gecentreerd]
Opgave van inkomsten, genoten door burgerlijk - en militair
gepensionneerden

[Bovenaan de pagina, rechts]
No. 1603 P.B. 1941.

[Tabelkoppen, genummerd van 1 t/m 11]

1. Naam van den gepensionneerde
2. geboorte-datum
3. betrekking waaruit gepension-neerd
4. betrekking waarin te werk ge-steld
5. datum van ingang van te-werk-stelling
6. datum van ontslag uit 5
7. bruto inkom-sten (c.q. gesplitst volgens kalender-jaren) zonder kinder-toelage
8. netto in-komsten (inclu-sief loon-belas-ting) zonder kinder-toelage
9. kin-der-toe-lage
10. bedrag der inhoudingen met vermel-ding van den aard der in-houding
11. geldswaarde der emolumenten en aard dier emolu-menten

[Onderaan de pagina, links]
Model 38
C.S. Stadhuis
A'dam 7-'41 Dit document is een administratief sjabloon dat door de gemeente Amsterdam werd gebruikt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het formulier is ontworpen om de financiële status van gepensioneerde burger- en militaire ambtenaren die weer aan het werk waren gegaan, gedetailleerd vast te leggen.

Opvallend is de hoge mate van detail die gevraagd wordt: niet alleen het bruto- en nettoloon (inclusief loonbelasting), maar ook de kinderbijslag, specifieke inhoudingen en de geldswaarde van emolumenten (bijkomende voordelen in natura). De tabel is opgedeeld in elf genummerde kolommen om een gestandaardiseerde gegevensverwerking mogelijk te maken. De datering "7-'41" (juli 1941) plaatst dit formulier midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er een toenemende druk op de arbeidsmarkt en een strikte controle op inkomens en pensioenen door de bezetter en het Nederlandse ambtenarenapparaat dat onder hun toezicht stond.

De term "te werk ge-steld" (kolom 4 en 5) is hier cruciaal. Hoewel het in deze context kan verwijzen naar gepensioneerden die vrijwillig of vanwege personeelstekorten weer aan de slag gingen, herinnert de terminologie ook aan de bredere praktijk van de Arbeitseinsatz. Dit formulier diende waarschijnlijk om te voorkomen dat personen zowel een volledig pensioen als een volwaardig salaris ontvingen zonder dat de overheid hier zicht op had en correcties kon aanbrengen in de uitbetalingen of belastingen. Het gebruik van de spelling met "den" (naam van den gepensionneerde) is representatief voor de formele schrijftaal van die tijd. C.S. Stadhuis Gemeente Amsterdam Stadhuis