Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen. 6 oktober 1943 (met een handgeschreven toevoeging van 25 november 1943). Rapport over den algemeenen toestand aan de Centrale Markthallen te Amsterdam.

Elken morgen verdringen zich eenige honderden groenten-handelaren voor de hekken van de markt en wanneer deze te ongeveer 8.15 uur worden geopend, ontstaat een wedloop naar de verkoop plaatsen, aangezien de verkoop eveneens om 8.15 uur aanvangt. Vanzelfsprekend zijn zij, die van een vervoermiddel (rijwiel e.d.) gebruik maken, het eerst ter plaatse, en voorzien zich van het beste. Het komt dan ook veelal voor, dat degenen, die te voet moeten gaan, weinig, en dan nog alleen die soorten, welke door de eerstkomenden niet gewenscht werden, bekomen. Ook bestaan de z.g. kernklanten, waarvoor des morgens vóór 8 uur de orders reeds gereed staan. Deze groenten zijn dus aan den normalen vrijenverkoop onttrokken.

De hierboven aangegeven handelingen werken een vriendjessysteem ten zeerste in de hand en verwekken dan ook groote ontevredenheid.

Het zal door alle fruithandelaren, die door de overheid bij de groentenverdeeling werden ingeschakeld, zeer op prijs worden gesteld, indien hier ordenende maatregelen worden getroffen.

Ook, en dat is een zeer groot kwaad, viert het cadeaustelsel hier hoogtij, waardoor een handelaar, die een suiker-boter- of sigarettenbon e.d. heeft aan te bieden, boven zijn minderbedeelde collega wordt bediend.

[In de kantlijn handgeschreven met pijl naar de volgende alinea:] ontbonden ?

Het moet van groot belang worden geacht, dat de verboden vereenigingen, welke door een besluit van den Rijkscommissaris zijn ontbonden, ook werkelijk geen invloed meer kunnen uitoefenen. Momenteel bestaat die invloed voor het grootste deel nog wel.

Teneinde een billijke verdeeling van de voorraden te bevorderen, zou het dan ook zeer op prijs worden gesteld, indien hier spoedig wordt ingegrepen, zoodat aan alle bovengenoemde wantoestanden een einde kan worden gemaakt.

Amsterdam, 6 October 1943.

[Handgeschreven notitie linksonder:]
Hierop antwoord op diette en
aan meldenden van accord bevinding
hooren of met Gerb(?) praten
of hij deze zaak wil deponeren –
dan toch nog meldende van een
en ander in kennis stelde.
Besluit door H.H. [onleesbaar] v. Mens 25 Nov 43
[Paraaf: V]
97101 Dit document schetst een rauw beeld van de dagelijkse gang van zaken op de Centrale Markthallen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

1. Logistieke ongelijkheid: De "wedloop" bij de opening bevoordeelt handelaren met transportmiddelen (fietsen), waardoor voetgangers achter het net vissen.
2. Corruptie en het 'Cadeaustelsel': Er is sprake van openlijke omkoping. In een tijd van schaarste en distributiebonnen worden schaarse goederen zoals suiker, boter en sigaretten gebruikt als smeergeld om voorrang te krijgen bij de inkoop van groenten.
3. Schaduwmacht: De tekst refereert aan "verboden vereenigingen" die door Rijkscommissaris Seyss-Inquart waren ontbonden, maar achter de schermen nog steeds grote invloed uitoefenden op de handel. De vraag "ontbonden?" in de kantlijn getuigt van scepsis over de effectiviteit van deze maatregel.
4. Systeemfalen: Er wordt gesproken over een "vriendjessysteem" en "kernklanten" die de vrije markt verstoren nog voordat de officiële verkoop begint. In 1943 was de voedselsituatie in bezet Nederland precair. De Centrale Markthallen (aan de Jan van Galenstraat) vormden de spil van de Amsterdamse voedselvoorziening. Omdat bijna alles "op de bon" was, ontstond er een enorme druk op de groothandel.

De Rijkscommissaris (Arthur Seyss-Inquart) had veel Nederlandse organisaties en vakbonden verboden of gelijkgeschakeld (onder nationaalsocialistisch toezicht gesteld). Dit rapport laat zien dat de formele regels van de bezetter in de praktijk vaak werden omzeild door een informeel netwerk van handelaren, waarbij zwarte handel en begunstiging aan de orde van de dag waren. De roep om "ordenende maatregelen" onderstreept de chaos en de groeiende ontevredenheid onder de kleinere handelaren.