Archief 745
Inventaris 745-405
Pagina 552
Dossier 55
Jaar 1943
Stadsarchief

Ambtsbericht/Proces-verbaal.

20 december 1943. Van: De Directeur Marktwesen / De Kontrolleur (J.F.G. v.d. Hoek). Aan: Feldgendarmerie Amsterdam.

Origineel

Ambtsbericht/Proces-verbaal. 20 december 1943. De Directeur Marktwesen / De Kontrolleur (J.F.G. v.d. Hoek). Feldgendarmerie Amsterdam. Anlage beim Briefe 37/133/2 M. an Feldgendarmerie Amsterdam von den Direktor Marktwesen.

Nr. 37/133/1 M.1943.

B E R I C H T .

Amsterdam, den 20.Dezember 1943.

Heuteabend ungefähr 21.40 Uhr sah Unterzeichneter auf seiner Runde jemand mit einem Fahrrad auf dem Zentralmarkt fahren. Auf meine Frage wer das sei bekam ich keine Antwort. Darauf setzte ich ihn auf meinem Fahrrad nach. Bei der Baracke der Wächter der Wehrmacht habe ich ihn überholt, es war eine Person in Zivil. Ich befahl ihn zu halten, welchem Befehl er wieder keine Folge leistete, zwar fluchte er und gab zur Antwort: "Ich habe nichts mit Dir zu schaffen." Worauf er auf die Schildwache, die dort seine Runde machte zuging und sagte: "Du, Du kennst mich wohl nicht", diese liess seine Laterne scheinen und schien ihn wieder zu erkennen. Wieder befahl ich ihn sich auszuweisen, wonach er wieder sehr rauh auftrat und das Gewehr von der Schildwache abnehmen wollte um mich zu Leibe zu rücken. Aber dieser widersetzte sich und fragte, ob er verrückt sei, Du siehst doch wohl, dass es Marktpolizei ist. Diese Schildwache heisst J.STRONK und stand zu dieser Zeit dort Posten. Ich habe mich danach mit dem Wachtkommandanten in Verbindung gesetzt, dieser ist mit mir hinausgegangen und fragte die Schildwache wer es sei. Die Schildwache nannte den Namen. Der Kommandant rief diesen Namen, worauf die Person aus der Finsternis zum Vorschein kam. Der Kommandant hat ihm zu verstehen gegeben dass er, wenn er in Zivil ist, sich auf Befehl des Marktbeamten ausweisen solle. Auch nun zeigte er keine Papiere, zwar gab er in Gegenwart des Kommandanten und der Schildwache auf zu sein: GERRIT BOERS, geboren am 20.1.1913 und nannte sich Oberwachtsmann. Nach dem Fall fuhr er mit mir nach dem Tor und bat mich ob ich diese Sache auf sich beruhen ~~lassen~~ wollte, da sonst viele Schwierigkeiten für ihn hieraus erwachsen würden. Hierauf antwortete ich die Entschuldigung nicht anzunehmen und dass er als Oberwachtsmann das gute Beispiel der Ordnung und Zucht geben sollte aber keinen Beamten wenn er tätig war hindern und mit einem Gewehr drohen. Hierauf fuhr er weg und rief, sodass mein Kollege DE GROOT es hörte: "Dann werden wir schon sehen, wer ~~immer~~ Recht hat."
Ich werde diesen BOERS gerichtlich verfolgen lassen wegen Bedrohung mit einer Feuerwaffe gegen einen Beamten der amtshalber tätig ist.

Der Betriebschef des Zentralen Marktes
Der Kontrolleur gez. J.F.G.v.d.Hoek.

Die gleichlautende Abschrift bezeugt:
Der Direktor Marktwesen: * Incident: Het document beschrijft een confrontatie op de avond van 20 december 1943 op het terrein van de Centrale Markt in Amsterdam. Een controleur (v.d. Hoek) spreekt een fietser in burgerkleding aan. De fietser weigert zich te legitimeren, gedraagt zich agressief en probeert zelfs het geweer van een Wehrmacht-schildwacht (J. Stronk) af te pakken om de controleur te bedreigen.
* Betrokkenen:
* J.F.G. v.d. Hoek: De rapporteur en controleur van de markt.
* Gerrit Boers (geb. 20-01-1913): De agressor, die beweert "Oberwachtsmann" te zijn (waarschijnlijk een rang binnen een (para)militaire organisatie of de politie).
* J. Stronk: De Wehrmacht-schildwacht die getuige was en weigerde zijn wapen af te geven.
* De Groot: Een collega-controleur die de laatste dreigementen hoorde.
* Conflict van autoriteit: Het rapport illustreert de spanningen tussen verschillende handhavingsinstanties tijdens de bezetting. Hoewel Boers een hogere rang in een andere dienst claimt, bevindt hij zich in burger op het marktterrein en overtreedt hij de regels. De controleur beroept zich op zijn bevoegdheid als "Marktpolizei" en wordt hierin gesteund door de Wehrmacht-wachtcommandant.
* Juridische actie: De controleur is niet van plan het incident te laten rusten ("beruhen lassen") en kondigt gerechtelijke vervolging aan wegens bedreiging met een vuurwapen in functie. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De Centrale Markt in Amsterdam was een strategisch belangrijke plek voor de voedselvoorziening en stond onder streng toezicht. Het gebruik van de Duitse taal in dit interne rapport van een gemeentelijke dienst (Marktwesen) wijst op de verregaande nazificatie en de noodzaak om te communiceren met Duitse instanties zoals de Feldgendarmerie.

Het incident toont aan hoe complex de gezagsverhoudingen waren: een Nederlandse marktbeambte die een (vermoedelijk Nederlandse) collaborateur of beambte in Duitse dienst (de Oberwachtsmann) rapporteert bij de Duitse militaire politie, met de hulp van een Duitse schildwacht. Het werpt licht op de dagelijkse ordehandhaving en de fricties binnen het apparaat van de bezetter en de gecontroleerde instanties. J. Stronk J.F.G. v.d. Hoek Politie Wehrmacht

Samenvatting

  • Incident: Het document beschrijft een confrontatie op de avond van 20 december 1943 op het terrein van de Centrale Markt in Amsterdam. Een controleur (v.d. Hoek) spreekt een fietser in burgerkleding aan. De fietser weigert zich te legitimeren, gedraagt zich agressief en probeert zelfs het geweer van een Wehrmacht-schildwacht (J. Stronk) af te pakken om de controleur te bedreigen.
  • Betrokkenen:
    • J.F.G. v.d. Hoek: De rapporteur en controleur van de markt.
    • Gerrit Boers (geb. 20-01-1913): De agressor, die beweert "Oberwachtsmann" te zijn (waarschijnlijk een rang binnen een (para)militaire organisatie of de politie).
    • J. Stronk: De Wehrmacht-schildwacht die getuige was en weigerde zijn wapen af te geven.
    • De Groot: Een collega-controleur die de laatste dreigementen hoorde.
  • Conflict van autoriteit: Het rapport illustreert de spanningen tussen verschillende handhavingsinstanties tijdens de bezetting. Hoewel Boers een hogere rang in een andere dienst claimt, bevindt hij zich in burger op het marktterrein en overtreedt hij de regels. De controleur beroept zich op zijn bevoegdheid als "Marktpolizei" en wordt hierin gesteund door de Wehrmacht-wachtcommandant.
  • Juridische actie: De controleur is niet van plan het incident te laten rusten ("beruhen lassen") en kondigt gerechtelijke vervolging aan wegens bedreiging met een vuurwapen in functie.

Historische Context

Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De Centrale Markt in Amsterdam was een strategisch belangrijke plek voor de voedselvoorziening en stond onder streng toezicht. Het gebruik van de Duitse taal in dit interne rapport van een gemeentelijke dienst (Marktwesen) wijst op de verregaande nazificatie en de noodzaak om te communiceren met Duitse instanties zoals de Feldgendarmerie.

Het incident toont aan hoe complex de gezagsverhoudingen waren: een Nederlandse marktbeambte die een (vermoedelijk Nederlandse) collaborateur of beambte in Duitse dienst (de Oberwachtsmann) rapporteert bij de Duitse militaire politie, met de hulp van een Duitse schildwacht. Het werpt licht op de dagelijkse ordehandhaving en de fricties binnen het apparaat van de bezetter en de gecontroleerde instanties.

Genoemde Personen 2

Locaties

Centrale Markt

Producten

Huishoudelijk: Pan Huishoudelijk: Soda Textiel & Kleding: Kleding Textiel & Kleding: Stof Textiel & Kleding: Textiel Vis & Zee: Aal Vis & Zee: Vis Vleeswaren: Rund Vleeswaren: Vlees

Thema's

Jodenster/Maatregelen

Organisaties

Politie Wehrmacht

Kooplieden in dit dossier 36

Alg. Verbond v. Volkstuinvereenigingen C 3 X
B. den Haas quit. 1870
Bieten (gekookt) *35, =*
Bieten (gekookt) 58.75
T.H. Roelofs *4290, =*
T.H. Roelofs 1359. =
C. Dikstaal quit. 1875
Fa. J. de Geus en Co's A 10 X
Gereserveerd bedrag voor onderhoud transportmateriaal voor vervoer naar koelhuis (Telefonische prijsopgave)
G. v. d. Wal quit. 1876.
H. van Dijk B 1 X
J.C. Cramer C 4 X
E. Kool *1900, =*
E. Kool 540. =
Koolkratten voor opslag kool
L.H. Buys [bijbehorend bij H 23 X]
N. Brink H 23 X
No. 2 Zeeuwsche Bonten en blauwen -
No. 3 Zand- en gelijkgestelde soorten 6,5
No. 4 Tusschensoorten (Klei) 5
N.V. Keizer's Fruithandel plaats H 5 X
Alle 36 kooplieden →

Gerelateerde Documenten 5