Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 1 februari 1943. De Wethouder voor de Arbeidszaken van Amsterdam. Heeren Hoofden van Administratiën, Diensten en Bedrijven. L. No. 43/7/1 M. 1943 3/2
GEMEENTE AMSTERDAM
No 205 Arb. 1943
Onderwerp: Oorlogsdienstnemers. AMSTERDAM, 1 Februari 1943

By besluit van den Burgemeester, dd. 24 December
1942, No 2152 Arb., werd te Uwer kennis gebracht de Verorde-
ning van den Rykscommissaris voor het bezette Nederlandsche
Gebied, betreffende de sociale verzorging van oorlogsdienst-
nemers.
In verband met het bepaalde in art. 5 (3) dier Ver-
ordening, dat op de van gemeentewege uit te keeren wedde in
mindering moet komen de oorlogsdienstbezoldiging, is de Bur-
gemeester voornemens te bevoegder plaatse omtrent deze oorlogs-
dienstbezoldigingen inlichtingen in te winnen.
Gaarne zal ik hierom per omgaande een nominatieve
opgave ontvangen van de personen, werkzaam by Uw diensttak,
op wie vorengenoemde Verordening van toepassing is, zulks on-
der vermelding van de formatie, waarby zy in dienst zyn getre-
den en den datum van ingang daarvan.
Indien ik vóór den 12en Februari a.s. geen bericht
heb ontvangen, zal ik aannemen, dat by Uw diensttak geen oor-
logsdienstnemers werkzaam zyn.
De Wethouder voor de Arbeidszaken,

[Handtekening]

Aan Heeren Hoofden van
Administratiën, Diensten
en Bedryven.
Arb.z.Stadhuis,
A'dam, Febr.1943 Deze circulaire is een administratieve uitvloeisel van de Duitse bezetting van Nederland. De kern van het document is een inventarisatie van gemeentepersoneel dat als "oorlogsdienstnemer" actief is.

• Definitie: Met "oorlogsdienstnemers" werden in deze periode Nederlanders bedoeld die vrijwillig of onder bepaalde regelingen dienst namen in Duitse organisaties zoals de Waffen-SS, de NSKK (Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps) of de Landwacht.
• Doel: Het doel is financieel-administratief. Volgens een verordening van Rijkscommissaris Seyss-Inquart mochten deze mannen hun civiele salaris (hun 'wedde') van de gemeente behouden, maar de vergoeding die zij van de Duitse militaire instanties ontvingen ('oorlogsdienstbezoldiging') moest hierop in mindering worden gebracht.
• Bureaucratie: De wethouder vraagt om een "nominatieve opgave" (een lijst met namen) van deze personen, inclusief de eenheid waarin zij dienen en de datum van indiensttreding. Dit toont aan hoe de gemeentelijke administratie naadloos meewerkte aan de uitvoering van verordeningen van de bezetter. In februari 1943 was de gelijkschakeling van het Nederlandse overheidsapparaat vergevorderd. De burgemeester van Amsterdam was op dat moment de pro-Duitse Edward Voûte. Het document illustreert de complexe realiteit van die tijd: terwijl de oorlog in alle hevigheid woedde, hield de bureaucratie zich bezig met het nauwgezet verrekenen van soldij op ambtenarensalarissen.

Dergelijke documenten zijn van groot belang voor historisch onderzoek naar collaboratie en de werking van de lokale overheid tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het geeft inzicht in hoeveel gemeenteambtenaren daadwerkelijk de overstap maakten naar Duitse militaire dienst. De deadline van 12 februari 1943 suggereert een zekere spoed bij het op orde krijgen van de personeelsdossiers voor het nieuwe boekjaar.