Dienstmededeling / Circulaire aan afdelingshoofden. 6 februari 1943 No. 43/0/1 M 1943 10/2 5 X
GEMEENTE AMSTERDAM.

No. 95a Arb. 1943 AMSTERDAM, 6 Februari 1943.

Onderwerp:
Ontslag van ambtenaren, die zich op strafrechtelijk gebied misdragen hebben.

Aan Heeren Hoofden van Administratiën, Diensten en Bedrijven,

Hierbij breng ik te Uwer kennis, dat ik op 16 Januari 1943, onder No. 698/R., afdeeling Ambtenarenzaken, van den Secretaris-Generaal van het Departement van Binnenlandsche Zaken het volgende schrijven heb ontvangen:

„1. Naar ik verneem komt het voor, dat het gezag, hetwelk bevoegd is tot het verleenen van ontslag aan ambtenaren, die zich op strafrechtelijk gebied misdragen hebben, al dan niet eervol ontslag verleent, voordat een vonnis, ter zake door den rechter uitgesproken, in kracht van gewijsde gegaan is. Zelfs komt het voor, dat zoodanig ontslag verleend wordt, voordat uitspraak in de betreffende zaak door den rechter gedaan is.

1. Een dergelijke handelwijze acht ik niet juist. Wanneer een strafrechtelijke vervolging tegen een ambtenaar ingesteld wordt, dient het bevoegde gezag voorshands niet verder te gaan dan tot een eventueele schorsing van den belanghebbende in zijn ambt.

2. Eerst wanneer het uitgesproken vonnis in kracht van gewijsde gegaan is, zal tot het treffen van verdere maatregelen tegen den betreffenden ambtenaar overgegaan kunnen worden.

3. De Secretaris-Generaal van het Departement van Justitie zal den Procureurs-Generaal bij de Gerechtshoven verzoeken, het bevoegde gezag in te lichten omtrent het begin en het einde van een vervolging tegen een ambtenaar en, tenzij [afgebroken]

Stadsdrukkerij Amsterdam
3005-1-43-100
43 Dit document is een officiële circulaire van de Gemeente Amsterdam, gedrukt door de Stadsdrukkerij. Het betreft een instructie over de rechtspositie van ambtenaren die verdacht worden van strafbare feiten.

Kernpunten:
* Rechtsbescherming: De kern van het schrijven is dat een ambtenaar niet ontslagen mag worden enkel op basis van een verdenking of een lopende rechtszaak.
* Opschorting: Totdat er een definitief vonnis is ("in kracht van gewijsde gegaan"), mag de gemeente de ambtenaar hooguit schorsen, maar niet ontslaan.
* Procedure: Er wordt een koppeling gelegd tussen het Departement van Binnenlandse Zaken en het Departement van Justitie om de informatievoorziening over lopende rechtszaken te stroomlijnen.

Het document bevat diverse handgeschreven annotaties, parafen en stempels die duiden op administratieve verwerking binnen het gemeentelijk apparaat. Het document dateert uit februari 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode stond het ambtenarenapparaat onder grote druk.

Hoewel de tekst op het eerste gezicht een normale juridische procedure lijkt (het bewaken van de onschuldpresumptie), moet de context van 1943 niet uit het oog worden verloren:
1. Gezuiverd apparaat: In deze fase van de oorlog waren veel Joodse ambtenaren en anti-Duitse elementen al uit de dienst verwijderd.
2. Verzet en collaboratie: "Misdragingen op strafrechtelijk gebied" konden in deze tijd zowel betrekking hebben op reguliere criminaliteit als op politiek gemotiveerde daden (zoals sabotage of verzetswerk, die door de bezetter als misdrijven werden beschouwd).
3. Duitse invloed: De Secretarissen-Generaal die in de tekst worden genoemd, stonden in 1943 onder direct toezicht en gezag van de Duitse bezettingsmacht (de Rijkscommissaris). Deze instructie diende waarschijnlijk om de administratieve rust te bewaren en te voorkomen dat lokale afdelingshoofden naar eigen inzicht ambtenaren ontsloegen zonder dat de centrale (door de Duitsers gecontroleerde) overheid daar grip op had.