Fragment van een handgeschreven brief of ambtelijk rapport (gemarkeerd met paginanummer 'II'). (Pagina II)

[II]
dat geen roojiale handel is, wij hooren het
maar iedere dag weer van klanten van ons
ook weten wij tevens dat ze een pakhuis hebben
in de stad en daar de visch aankomt
en dan van daar des' avonds laat of
smorgens vroeg door jongens naar genoemde
adressen word gebracht op het erf en
met emmers naar de eerste Etage en naar
de Bel Etage en meerdere adressen
Tevens hebben wij ook vernomen als dat
er ook gehandeld werd in vaatjes jenever
hopende dat U daar tevens ook een onderzoek
naar zult instellen, daar anders als het
maar zoo gemakkelijk gaat, wij dan ons ook
maar laten schorsen, daar wij dan honderd
maal meer kunnen verdienen als heden de
handel op de markt, dat weet U zelfs ook wel
want dat is hopeloos en een drukte en een
last en de politie bij de wagens zoo te verkoopen
dan kunnen wij ook wel onze vrouwen het
Clandestie laten rondbrengen, net als bij
genoemde heeren waar wij over schrijven.
Hopende dat U ons spoedig
zult helpen en er een eind aan maakt. De tekst betreft een dringende klacht over "clandestiene" praktijken. De schrijvers voelen zich benadeeld door concurrenten die de officiële marktregels omzeilen.

Kernpunten uit het document:
* Logistiek van de illegale handel: De beklaagden beschikken over een pakhuis in de stad waar vis wordt aangeleverd. Vanuit daar wordt de waar op ongebruikelijke tijden ('s avonds laat of vroeg in de ochtend) door loopjongens direct bij klanten aan huis bezorgd, zelfs tot op de "Bel Etage" (de voornaamste verdieping van een herenhuis).
* Smokkelwaar: Naast vis wordt er melding gemaakt van de handel in vaatjes jenever.
* Grief van de schrijvers: De legitieme handel op de markt wordt omschreven als "hopeloos", gekenmerkt door grote drukte, "last" en streng toezicht van de politie bij de marktwagens.
* Dreigement: De schrijvers stellen sarcastisch dat als de autoriteiten niet ingrijpen, zij zichzelf ook beter kunnen laten "schorsen" (uitschrijven uit het officiële register) om hun vrouwen de handel illegaal te laten rondbrengen, aangezien dat veel lucratiever ("honderd maal meer verdienen") blijkt te zijn. Dit document biedt een inkijkje in de sociaal-economische verhoudingen en de handhaving van marktwetten in een Nederlandse stad rond de eeuwwisseling (19e/20e eeuw). Het illustreert de frictie tussen de gereguleerde straathandel en de opkomende directe levering aan huis, die in dit geval als illegaal wordt bestempeld. De vermelding van de "Bel Etage" suggereert dat de afnemers van deze clandestiene handel zich in de hogere sociale klassen bevonden. De informele spelling ("roojiale" voor royale, "word" in plaats van wordt) duidt op een auteur die waarschijnlijk uit de werkende klasse (marktkooplieden) komt, maar wel de weg naar de autoriteiten weet te vinden om zijn recht te halen.