Concept-rapport/verslag van een onderzoek naar onregelmatigheden bij de visverdeling. Vermoedelijk begin 1943 (verwijst naar "2 Februari jl." en "October 1942"). C o n c e p t – SV

Verkoop van visch aan vischmarktpersoneel en Commissie.

Naar aanleiding van de rapporten der N.S.B. ter zake rapporteer ik het volgende.

Voorop wordt gesteld, dat bij onderzoek is gebleken, dat inderdaad op 2 Februari jl. 126 pond visch van de verdeeling is achtergehouden, teneinde te worden verdeeld onder het personeel der Vischmarkt, de Commissieleden en hun personeel en het personeel van de loods „Aankomst goederen der N.S. In totaal hebben ongeveer 35 menschen van deze visch gehad. Geconstateerd wordt verder, dat bij het door mij ingestelde onderzoek niet is gebleken, dat de directeur en de heeren De Haer en Van Duinhoven van deze aangelegenheid op de hoogte waren of van deze visch een deel hebben ontvangen. Verder stel ik vast, dat deze gang van zaken moet worden afgekeurd. Het motief "wie appelen vaart", kan ik persoonlijk aanvaarden, mits een en ander georganiseerd gebeurt.

Omtrent het door mij ingestelde onderzoek kan ik U het volgende berichten.

In de eerste plaats heb ik de Vischcommissie gehoord, die mij bij monde van Lammers en Gootjes het volgende verklaarde.

"Tot aan het begin van het mosselenseizoen (October 1942) waren wij als kleinhandelaar in de verdeeling opgenomen. Aangezien ons de verplichting was opgelegd, dat ten minste een lid der Commissie den geheelen dag op de Vischmarkt aanwezig was, hebben wij hiervoor Gootjes aangewezen. De visch van Gootjes werd dan met toestemming van den Inspecteur verkocht in den winkel van Van Zanten. Het personeel van de Vischmarkt en wijzelf gebruikten eenmaal per week een deel van deze toewijzing voor ons zelf. Toen nu de mosselen kwamen, moesten wij onze toewijzing opgeven hetgeen tevens inhield, dat wij, van eigen gebruik bekomen niet dan met veel moeite, visch konden eten. Dit was, daar wij jarenlang gewend waren om vrijwel dagelijks visch te eten, een hard gelag. Daar kwam nog bij, dat wij voor de mosselen zeer veel gebruik moesten maken van een afdeeling der N.S. voor het spoedig rangeeren der wagons, telefoneeren met den Helder,

--- Dit document is een intern verslag over een onderzoek naar de diefstal of illegale onttrekking van vis uit de officiële distributieketen.

Kernpunten:
1. De overtreding: Op 2 februari is 126 pond vis achtergehouden voor eigen gebruik door personeel van de Vischmarkt, de Vischcommissie en personeel van de Nederlandse Spoorwegen (NS). Ongeveer 35 personen profiteerden hiervan.
2. Verantwoordelijkheid: Het onderzoek pleit de directie (waaronder De Haer en Van Duinhoven) vrij; zij waren niet op de hoogte.
3. Rechtvaardiging: De daders beroepen zich op het spreekwoord "wie appelen vaart, die appelen eet" (wie met goederen werkt, mag er ook van genieten). De rapporteur keurt de gang van zaken formeel af, maar toont enig begrip voor het motief, mits het ordelijk gebeurt.
4. Verweer van de Vischcommissie: De heren Lammers en Gootjes leggen uit dat zij voorheen als kleinhandelaren recht hadden op een visquotum. Door hun drukke werkzaamheden voor de Vischcommissie (met name tijdens het mosselseizoen en de logistiek met de NS) verviel dit recht, waardoor zij zelf geen vis meer konden krijgen. Dit ervoeren zij als onrechtvaardig omdat zij "viseters" van huis uit waren.

--- Het document dateert uit de Tweede Wereldoorlog (bezettingstijd). Dit is af te leiden uit verschillende elementen:
* Voedseldistributie: Tijdens de bezetting was voedsel schaars en strikt gerantsoeneerd. Het achterhouden van 126 pond vis was een ernstig economisch delict.
* Rol van de N.S.B.: De N.S.B. fungeerde vaak als verklikker of toezichthouder voor de Duitse bezetter. Het onderzoek startte naar aanleiding van hun rapporten.
* Logistiek: De vermelding van het rangeeren van wagons door de N.S. en het telefoneren met Den Helder wijst op de centrale rol van deze plaatsen in de Nederlandse visserij en distributie.
* Spanning: Er is een duidelijke spanning zichtbaar tussen de officiële regels van de bezetter (strikte distributie) en de informele praktijk van het personeel dat gewend was aan overvloed en zichzelf "extraatjes" toeeigende. N.S. In