Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en stempels. 26 maart 1943. Nederlandsche Middenstandsbank N.V., Kantoor Centrale Markt, Amsterdam. De Directie van het Marktwezen, Amsterdam (t.a.v. de Heer Sixma). [Briefhoofd]
NEDERLANDSCHE MIDDENSTANDSBANK N.V.
GEVESTIGD TE AMSTERDAM
KANTOOR: Centrale Markt
Amsterdam, 26 Maart 1943

TYP.: N/P
AFD.:
[Stempel/Handgeschreven:] No. 76a/113, M. 1943 21/5

Aan de Directie van het Marktwezen
A M S T E R D A M

Zeer Geachte Heer Sixma,

Onder referte aan ons vorig onderhoud laten wij hieronder een afschrift volgen van een brief van ons kantoor te Enschede, welk kantoor belast is met de uitvoering van de Centrale Visch-betalings-regeling:

" i/z Vischbetaling
Over deze materie een uitvoerig rapport samen te stellen is niet mogelijk, daar de regeling daarvan te eenvoudig is.
De Gemeente ontvangt de visch op het abattoir en draagt de Grossiers op voor een juiste verdeeling zorg te dragen. De administrateur van de Gemeente ziet toe, dat dagelijks de nota's voor de afgeleverde visch door personeel van de Gemeente worden samengesteld. Iedere morgen ontvangen wij de nota's gerecapituleerd op een staat ter debiteering van de rekening van de desbetreffende handelaren en ter crediteering van de rekening van de Gemeente.
Voor iederen handelaar hebben wij een rekening in onze boeken geopend en daarop een bedrag geblokkeerd gelijk aan den omzet van een of meerder dagen. Bij het openen van de rekening hebben wij de handelaren verzocht een behoorlijk bedrag te storten om te voorkomen, dat zij iedere dag aan onze kas verschijnen.
Door deze regeling zijn de werkzaamheden van de Gemeente zeer vereenvoudigd en bestaat alleen in het houden van de administratie en toezicht op een juiste verdeeling.
De bij deze regeling betrokken personen en instantie's zijn over de uitvoering en het verloop zeer voldaan. "

Wij vertrouwen gaarne U met deze toelichting een volledig beeld van de gang van zaken te Enschede te hebben gegeven en verblijven

Hoogachtend,
NEDERLANDSCHE MIDDENSTANDSBANK
Kantoor Centrale Markt
[Handtekening: onleesbaar, mogelijk 'Broers']

[Handgeschreven aantekeningen linksonder:]
M. Lubbers besproken op
medewerking Ned. Middenst. Bank in dit geval beperkt tot vrijwel zuiver banktechnische handeling.
30-3-43

[Rechtsonder handgeschreven:] 46 A Dit document betreft een correspondentie tussen de Nederlandsche Middenstandsbank (NMB) en de Directie van het Marktwezen in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van de brief is de uitleg van een efficiënt betalingssysteem voor de vishandel ("Centrale Visch-betalings-regeling") zoals dat in Enschede werd gehanteerd.

De bank fungeert hier als administratieve tussenpersoon om de werklast voor de gemeente te verlichten. Door rekeningen van handelaren te blokkeren tot een bedrag dat hun dagelijkse omzet dekt, wordt het risico voor de gemeente gedekt en de fysieke kasstroom beperkt. De handgeschreven notitie onderaan is cruciaal: hierin wordt benadrukt dat de rol van de bank strikt beperkt blijft tot "zuiver banktechnische" handelingen, wat duidt op een behoedzame opstelling van de bankdirectie om niet verantwoordelijk te worden gehouden voor de bredere distributieregelingen. In 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog, was de voedselvoorziening in Nederland strikt gereguleerd door de bezetter en de Nederlandse bureaucreatie (Rijksbureaus). Vis was een belangrijk onderdeel van het rantsoen, maar de handel was onderhevig aan complexe prijsbeheersing en distributieregels.

De "Centrale Markt" in Amsterdam was het zenuwcentrum voor de voedselverdeling in de stad. De Directie van het Marktwezen probeerde in deze periode processen te stroomlijnen om de schaarste en de zwarte handel te beheersen. Het voorbeeld uit Enschede diende waarschijnlijk als 'best practice' om te onderzoeken of een dergelijk giraal systeem ook in Amsterdam de administratieve druk op de gemeentelijke diensten kon verlagen. De spelling ("visch", "instantie's", "debiteering") is kenmerkend voor de ambtelijke en zakelijke taal van die tijd. M. Lubbers Marktwezen