Handgeschreven brief (verzoekschrift). 12 april 1943. Willem L. Dam (75 jaar), wonende aan de Stadhouderskade 114 B-hoog te Amsterdam. Onbekend, vermoedelijk een ambtenaar bij de Voedselvoorziening of het Marktwezen. Amsterdam 12 April 43

Wel Edel Heer

Met deze kom ik tot U, met een zeer vriendelijk verzoek, daar ik deze morgen op het kantoor 14 Jan van Galen str. bent geweest, om volgens wat de marktmeester van de Albert Cuyp straat mij zegde, dat ik daar moest wezen, om een stemp te verkrijgen, op mijn doctors bewijs voor voorrang, wel dit kon niet gedaan worden, omrede het hun verboden was.

Ik ben 75 jaar oud en leeft mijn vrouw te samen, maar nu ben ik nog mijne [niet] in staat, daar voor uuren in de rij te staan en dan nog niets te krygen van de vis en ook somtijds geen groenten -

bij de vis is het altijd het zelfde publiek de meesten doen dat voor weder verkoop om zwart geld te verdienen, nu zou ik gaarne willen indien mogelijk is om door tusschen komst van Ut wel dat te verkrijgen. Gaarne had ik U gaarne willen spreken, maar had niet de moed dit te vragen ik verblijf bij voorbaat met hartelijke dank Uw diener

Willem L Dam 25
Stadhouderskade 114 B’ City In deze brief wendt de 75-jarige Willem Dam zich tot de autoriteiten met een verzoek om hulp bij de voedselvoorziening. Hij heeft een doktersverklaring ("doctors bewijs") waaruit blijkt dat hij recht heeft op voorrang bij het inkopen van levensmiddelen, maar hij heeft hiervoor een officieel stempel nodig.

Kernpunten uit de brief:
1. Bureaucratie: Hij is van de marktmeester op de Albert Cuyp naar een kantoor aan de Jan van Galenstraat gestuurd (waarschijnlijk de Centrale Markthallen), maar daar weigerde men hem te helpen omdat het verstrekken van dergelijke stempels "verboden was".
2. Fysieke gesteldheid: De schrijver en zijn vrouw zijn op hoge leeftijd en fysiek niet meer in staat om urenlang in de rij te staan.
3. Schaarste en onrecht: Hij klaagt over de "zwarte handel". Hij observeert dat de rijen voor vis vaak worden gedomineerd door hetzelfde publiek dat de waar opkoopt voor wederverkoop tegen woekerprijzen ("zwart geld"), waardoor eerlijke, kwetsbare burgers met lege handen blijven staan.
4. Toon: De brief is nederig en beleefd, wat blijkt uit de afsluiting ("Uw diener") en het feit dat hij persoonlijk contact niet durfde te vragen uit gebrek aan moed. De brief dateert uit april 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening werd in deze periode steeds nijpender. Hoewel de beruchte Hongerwinter pas later zou volgen, waren er in 1943 al grote tekorten aan vis, groenten en vlees.

Het distributiesysteem werkte met bonkaarten, maar voor schaarse, ongerantsoeneerde artikelen (zoals bepaalde soorten vis) moesten burgers vaak urenlang in de rij staan ("rijenstaan"). Voor bejaarden en zieken was dit een enorme opgave. De frustratie over de zwarte handel en speculanten was groot onder de bevolking, omdat zij de schaarse goederen wegkaapten voor de neus van hen die ze het hardst nodig hadden.

De locatie Jan van Galenstraat verwijst naar de Centrale Markthallen, waar in die tijd de distributie en controle op de handel plaatsvond. De Albert Cuypstraat was (en is) een van de belangrijkste markten van de stad. De Stadhouderskade 114 B waar de afzender woonde, bevindt zich in de buurt van het Rijksmuseum. L. Dam Marktwezen