Afschrift van een ambtelijk rapport. Behoort bij brief no.77/18/3 M.d.d.25 Mei 1943 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

AFSCHRIFT.

R a p p o r t .

Ik, ondergeteekende, contrôleur H. Fleysman, rapporteer U het volgende: Op Vrijdag 14 Mei 1943 des v.m. te ongeveer 8.45 uur, dienstdoende als portier, zag ik, dat een mij onbekend persoon, die mij later bij onderzoek bleek te zijn genaamd:
W. Gill, geboren 18 Juli 1925, wonende Woestduinstraat 122 II te Amsterdam-West, werkzaam bij het Provinciaal Bureau der V.B. N.A., zich per rijwiel op de Centrale Markt begaf. Ik, rapporteur, riep bedoelde persoon aan, doch deze reeds, alsof hij niets hoordem door. Eerst nadat ik en de bij den ingang der Centrale Markt opgestelde hondenbewaker hem enkele keeren hadden nageschreeuwd, keerde bedoeld jongmensch terug. Ik verzocht hem zich te legitimeeren, doch bedoelde persoon toonde zich ten zeerste verontwaardigd, omdat ik hem, volgens zijn meening, op zeer onbeschofte wijze had nageschreeuwd. Gill zei onder meer, tot mij, dat hij aan de onbeschofte manieren van de portiers een einde zou maken. Door de groote mond van Gill voornoemd, verzocht ik hem zijn legitimatiekaart af te geven, met het doel van een en ander rapport te maken, hetgeen hij onder de noodige praatjes weigerde. Ik, rapporteur, ontzegde hem daarna den toegang tot de Centrale Markt. Bedoelde persoon wilde zich echter toch op de Markt begeven, hetgeen ik hem belette, door hem vast te grijpen met het doel hem van de markt te zetten. Gill, voornoemd, draaide zich echter plotseling om en gaf mij, rapporteur, een stomp in mijn gezicht. Ik heb hem ~~van repliek gediend~~ [met handgeschreven correctie erboven:] daarop een klap teruggegeven en vervolgens van de Markt gezet.

Eenige minuten, nadat het bovenomschrevene gepasseerd was, kwam de Chef van meergenoemden Gill, genaamd : De Haas. Deze wilde Gill eigendunkelijk toch mee op de markt nemen. Toen zulks door mij verhindererd werd, zei bedoelde De Haas o.m.: "Hij gaat met mij mee. Weet je wel tegen wien je spreekt, enz." Daar er opnieuw een oploop ontstond, sommeerde ik, rapporteur, De Haas door te loopen en zei tot hem, dat, indien hij doorging de orde op de Centrale Markt te verstoren, hij ook van de markt verwijderd zou worden. Genoemde De Haas verwijderde zich daarna in de richting van de Hal. (Ik, rapporteur, breng onder Uw aandacht, dat bedoelde De Haas ook reeds met contrôleur Groot in conflict is geweest)

Amsterdam, 14 Mei 1943.
De ambtenaar voornoemd,
w.g. H. Fleysman.

Den Heer Bedrijfschef der
Centrale Markt.

Voor eensluidend afschrift:
De Directeur van het Marktwezen, Het document is een verslag van een handgemeen en een autoriteitsconflict aan de poort van de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het incident is een escalatie tussen een jonge werknemer (W. Gill, 17 jaar oud) en een portier/controleur.

Opvallende elementen in de tekst:
* Geweld en correctie: In de getypte tekst is de frase "van repliek gediend" doorgehaald en vervangen door de explicietere handgeschreven opmerking "daarop een klap teruggegeven". Dit duidt erop dat de rapporteur of de overschrijver de feitelijke fysieke reactie nauwkeuriger (of eerlijker) wilde vastleggen.
* Hiërarchie en status: De tussenkomst van 'De Haas' illustreert een statusconflict. Zijn uitspraak "Weet je wel tegen wien je spreekt" suggereert dat hij meende dat zijn functie bij het Provinciaal Bureau hem boven de regels van de marktcontroleur stelde.
* Ordehandhaving: De aanwezigheid van een 'hondenbewaker' bij de ingang benadrukt het strikte regime op de markt in oorlogstijd. Dit rapport dateert uit mei 1943, een periode van schaarste en strikte distributie onder de Duitse bezetting. De Centrale Markt was een cruciaal knooppunt voor de voedselvoorziening van Amsterdam.

• V.B. N.A.: De afkorting staat voor Voedselvoorziening in Oorlogstijd - Nederlandsche Algemeene. Dit was de instantie die verantwoordelijk was voor de distributie en controle van voedsel. Dat medewerkers van deze instantie in conflict kwamen met marktpersoneel wijst op onderlinge spanningen binnen het ambtelijk apparaat.
• Wethouder voor de Levensmiddelen: In 1943 was dit de NSB-wethouder Jan Heijstee. Het feit dat dit rapport uiteindelijk naar hem werd doorgestuurd, toont aan dat dergelijke incidenten op de markt hoog werden opgenomen, aangezien de orde op de markt essentieel was voor de beheersing van de voedselstroom (en het voorkomen van zwarte handel).
• Tijdsbeeld: De irritatie over "onbeschofte manieren" en het fysieke geweld weerspiegelen de algemene nervositeit en de verharding van de omgangsvormen in het derde oorlogsjaar. H. Fleysman W. Gill Marktwezen NSB