Stam

Intern memorandum / begrotingswijziging op voorbedrukt formulier.

* **Inhoud:** Het document betreft een voorstel voor een interne begrotingsverschuiving. Er wordt voorgesteld om een totaalbedrag van 1250 gulden te bezuinigen op posten als verlichting, verwarming en schoonmaak, om dit bedrag vervolgens toe te wijzen aan het onderhoud van een badinrichting en steigers. * **Urgentie:** De handgeschreven notitie aan de rechterkant benadrukt dat de zaak spoed heeft en niet kan wachten op een formele besluitvorming door 'den Raad' (waarschijnlijk de Gemeenteraad). Er wordt gevraagd of de post verdeeld kan worden over andere budgetten of de post 'onvoorzien'. * **Taal en Stijl:** Het document is geschreven in het Nederlands van voor de oorlog (bijv. "verhoogen", "den Raad"). Het handschrift is een typisch ambtelijk cursief uit die periode.

Handgeschreven ambtelijke notitie of verslag.

Het document schetst een kritisch beeld van de dagelijkse gang van zaken op een vismarkt. De schrijver (mogelijk een assistent-controleur) wijst op verschillende dubieuze praktijken: 1. **Bakken-telling:** Er wordt structureel minder vis genoteerd dan er feitelijk wordt aangevoerd (bijv. 135 i.p.v. 155 bakken), wat wordt afgedaan als "oude practijk". 2. **Willekeur:** De "mijnbeul" (de functionaris die de vis weegt of meet) wordt door ene Stam gecontroleerd zonder duidelijke reden. Ook bij de aalhandel van Volendammers lijkt sprake van willekeur: Stam laat bij de één wel heffen en bij de ander niet. 3. **Financiële onregelmatigheden:** De huur van pakhuisjes wordt geïnd zonder direct bewijs (quitantie). Pas later schrijft Dunkker de bonnen uit, waarna de schrijver ze moet rondbrengen. 4. **Juridische kwestie:** Er is een discussie over de interpretatie van Artikel 23 van de Verordening Heffing. De markt hanteert een systeem van restitutie van aanvoergeld dat volgens de schrijver onwettig is zonder een officieel besluit van Burgemeester en Wethouders (B. en W.).

Administratieve bijlage / dossierstuk (Model No. 14 van Algemene Zaken).

Dit document is een officieel administratief formulier dat gebruikt werd om de circulatie en afhandeling van poststukken binnen een organisatie (waarschijnlijk een overheidsinstantie of groot bedrijf) vast te leggen. De chronologie van de afhandeling is als volgt: 1. **23 februari 1940:** Het hoofddocument (waarschijnlijk de prijsopgave zelf) wordt doorgezonden. 2. **26 februari 1940:** Er wordt een aantekening gemaakt bij een rapport (mogelijk nummer 43) door een medewerker genaamd De Maar. 3. **1 maart 1940:** Ph. Stam bevestigt schriftelijk dat hij kennis heeft genomen van de prijsopgave. 4. **4 maart 1940:** De Maar geeft de instructie "opbergen", wat betekent dat de administratieve handeling voltooid is en het stuk het archief in gaat. Het handschrift is een vlot, zakelijk cursief dat kenmerkend is voor de vroege 20e eeuw.

Handgeschreven ambtelijke notitie / memo.

Het document is een verslag van een geconstateerde overtreding van de visserijwetgeving of distributieregels tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een zekere Hagedoorn heeft buiten de officiële kanalen om 50 pond snoekbaars aangenomen in Sijmonshaven. Wanneer hij hiermee geconfronteerd wordt door een inspecteur, geeft Hagedoorn aan dat hij via de officiële weg (de 'verdeeling') te weinig vis krijgt voor zijn onderneming. Hij kiest er daarop zelf voor om van de distributielijst geschrapt te worden, waarschijnlijk omdat hij zijn handel voortaan volledig buiten het officiële systeem om wil voeren of omdat de sanctie van uitsluiting hem weinig deert gezien de lage toewijzingen. De inspecteur gaat hiermee akkoord en geeft opdracht aan de heer Stam om de administratie aan te passen.

Zakelijke correspondentie (verzoekschrift).

Het hoofddocument is een formeel verzoek van winkelier A. Porcelijn aan de leiding van de Amsterdamse Gemeentelijke Visafslag. De schrijver verzoekt om een toewijzing van gerookte paling ("Gerookte Aal") en andere viswaren voor het aanstaande seizoen. Het gebruik van bruin pakpapier voor de correspondentie is kenmerkend voor de papierschaarste tijdens de oorlogsjaren. De brief is zakelijk en onderdanig van toon, passend bij de afhankelijkheidsrelatie van de kleine winkelier tegenover de centrale distributieorganen in die tijd. Het dossier bevat meerdere versies of kopieën van hetzelfde verzoek, wat wijst op een formele administratieve afhandeling.

Verslag/Notitie (onderdeel van een dossier betreffende het Marktwezen).

Het document beschrijft een ambtelijke verwarring en daaropvolgend onderzoek naar de handel en wandel van handelaar H. Bonnier tijdens de bezettingsjaren. * **De verwarring:** Aanvankelijk lijkt H. Bonnier te bekennen dat hij een partij garnalen heeft ontvangen, maar later claimt hij bij de Wethouder voor de Levensmiddelen onschuldig te zijn en klaagt hij dat hij niet officieel is gehoord door de ambtenaar Stam. * **Interne frictie:** De Wethouder is ontstemd over het vermeende verzuim van Stam en wil Bonnier direct rehabiliteren. De auteur van het verslag twijfelt echter aan de onschuld van Bonnier vanwege diens eerdere (vermeende) bekentenis. * **De ontknoping:** Tijdens een gezamenlijke hoorzitting op 29 oktober 1942 met diverse functionarissen (onder wie de Directeur van het Marktwezen en de controleur Felthuis) wordt de fout ontdekt. Felthuis geeft toe dat hij in zijn eerdere rapportage van 8 september 1942 per abuis de naam H. Bonnier had genoteerd, terwijl de overtreding feitelijk begaan was door een ander gezins- of familielid: C. Bonnier. De zaak blijkt dus een klassieke persoonsverwisseling door een administratieve fout.

Getypte rapportage of ambtelijk verslag met handgeschreven correcties en kantlijnnotities.

* **Tegenstrijdige verklaringen:** Het document toont een bureaucratisch conflict. Aanvankelijk lijkt H. Bonnier schuld te bekennen (of de ontvangst niet te ontkennen), maar later claimt hij onschuldig te zijn en zelfs nooit gehoord te zijn door de inspecterende ambtenaar (Felthuis). * **Administratieve fout:** De kern van het probleem blijkt een simpele verschrijving van ambtenaar Felthuis: hij schreef 'H. Bonnier' in zijn rapport waar het 'C. Bonnier' had moeten zijn. * **Bestuurlijke druk:** Opvallend is de directe interventie van de Wethouder voor de Levensmiddelen. Hij neemt direct een besluit ("terugwerkende kracht") op basis van een persoonlijk gesprek met de beklaagde, wat leidt tot frictie met de uitvoerende ambtenaren (Stam). * **Rechtsgang:** De tekst illustreert hoe in 1942 complexe zaken rondom voedseldistributie werden afgehandeld met hoor en wederhoor tussen verschillende gemeentelijke afdelingen (Marktwezen, Levensmiddelenvoorziening).

Getypt rapport (ambtelijke verklaring).

* **Kern van de zaak:** Een partij van 240 kg garnalen arriveert in slechte staat in Amsterdam. Er wordt geprobeerd de garnalen te "redden" door ze te wassen. * **Prijsvorming:** De officiële vastgestelde prijs was 55 cent per kg. Vanwege de slechte staat werden ze onderhands verkocht voor 35 tot 40 cent, waarbij het risico expliciet werd overgedragen aan de koper (Goedhart). Dit duidt op handel in goederen van inferieure kwaliteit buiten de normale prijsregels om. * **Tegenspraak:** Er is een duidelijke discrepantie tussen de administratie/observatie van de controleurs en de getuigenis van Cornelis Bonnier. Bonnier ontkent de partij van 120 kg te hebben gekocht of daarover eerder een verklaring te hebben afgelegd. * **Taalgebruik:** Typisch ambtelijk Nederlands uit de jaren '40 ("alhier", "v.m." voor voormiddag, "ondeugdelijke staat"). Opvallend is de spelfout "Directuer" in de eerste regel en de vakterm "de pit" voor het vlees van de garnaal.

Handgeschreven ambtelijke instructie/memo op een dossieromslag of kaart.

* **Inhoud:** Het betreft een dringende opdracht ("Spoed", "per omgaande") om informatie die door een zekere heer Stam is gerapporteerd, formeel mede te delen aan de Nederlandse Visserijcentrale. * **Schrifttype:** Een vlot, zakelijk handschrift in zwarte inkt. De toevoeging van het woordje "van" boven de regel suggereert een correctie tijdens het schrijven (mogelijk bedoeld als "van het door den heer Stam..."). * **Datering:** Het document is geschreven op 22 juli 1942. De handgeschreven toevoeging "23/7" bij het stempelnummer suggereert de datum van verwerking of ontvangst door de volgende afdeling. * **Identificatie:** De afzender ondertekent met "de Hae" (mogelijk de Haeck of een vergelijkbare naam). Het dossiernummer "M. 1942" wijst op een militaire of ministeriële classificatie.

Handgeschreven ambtelijke notitie en conceptbrief.

Het document is een typisch voorbeeld van een interne administratieve afhandeling. Het bestaat uit drie delen: 1. **De besluitvorming:** Een leidinggevende of dossierbehandelaar stelt vast dat de schade vergoed moet worden op basis van een rapport van 'Stam'. Er wordt specifiek vermeld dat het bedrag niet uit 'het potje' (een specifiek budget of fonds) mag komen. 2. **De uitvoering:** Er wordt een instructie gegeven aan de boekhouding en er is een concepttekst geschreven voor de brief aan de heer Visser. 3. **De evaluatie:** De onderste krabbel (waarschijnlijk gericht aan M. de Haan) duidt erop dat het incident aanleiding geeft tot procesverbetering om herhaling te voorkomen.

Handgeschreven verslag van een verhoor/onderhoud.

Het document betreft een disciplinaire maatregel tegen een werknemer genaamd Jansen. Uit de aantekeningen blijkt dat er een hoogoplopend conflict is geweest tussen Jansen en ene Stam. De aanleiding was een zeer gevoelige privékwestie: het kind van Jansen leed aan longtuberculose (tbc), een ernstige ziekte in die tijd. Stam zou hierover een ongevoelige opmerking hebben gemaakt ("Ik heb met je kind niets te maken!"), waarna Jansen emotioneel is uitgevaren ("zeer uitgevlogen"). Hoewel de aanleiding bij Stam lag, wordt Jansen door de directie en inspectie ter verantwoording geroepen voor zijn uitbarsting. Hij is "ernstig onderhouden" (streng toegesproken) en heeft moeten beloven zich in de toekomst in te houden. De afkorting "opb." onderaan staat waarschijnlijk voor 'opbergen', wat aangeeft dat het incident hiermee voor de administratie was afgedaan.

Handgeschreven ambtelijke notitie/memo.

Dit document legt de praktische en economische gevolgen vast van transportbeperkingen tijdens de Duitse bezetting in 1941. Door een verbod van de 'dijkverkeersinspectie' op autovervoer (waarschijnlijk wegens brandstofschaarste of vordering van voertuigen) was de visserijsector in Volendam genoodzaakt de aal per tram naar de Amsterdamse markt te vervoeren. De kern van de klacht is dat de tramverbinding te traag is. Waar de aal 's ochtends vroeg nog koel en vers uit de 'kaan' (een houten bak of bun voor levende vis) komt, zorgt de langere reistijd in de middaghitte ervoor dat de vis sterft voordat deze de vismarkt bereikt. Dit leidde tot officiële verbazing en klachten van het **Bureau Voedselvoorziening**, bij monde van Jhr. Raëll, omdat het product hierdoor onverkoopbaar of kwalitatief ondermaats werd.

Zakelijke handgeschreven memo/brief op gelinieerd papier.

De tekst betreft een zakelijke afstemming over een goederenlevering. De afzender stelt de ontvanger op de hoogte van een ontvangst van 100 kilogram van een product aangeduid als "kub II". Er is een specifiek prijsverschil gemoeid met de kwaliteit: de geleverde 'II'-kwaliteit kost f 1,29 per kg, terwijl de 'I'-kwaliteit f 1,59 zou kosten. De afzender voegt de originele factuur (nota) van de leverancier Goster bij als bewijsstuk. De slotzin ("ligt de schuld niet aan ons") suggereert dat er mogelijk een eerdere discussie of onduidelijkheid was over de bestelde kwaliteit of de gemaakte kosten, waarbij de afzender zichzelf indekt tegen eventuele fouten in de levering.

Handgeschreven anonieme waarschuwingsbrief / aangifte

* **Inhoud:** De brief is een anonieme waarschuwing aan een zekere heer Stam, die blijkbaar werkzaam is in de visdistributie. Hij wordt ervan beschuldigd een visverkoper genaamd Bram Staals (uit de Laurierstraat) te bevoordelen en steekpenningen aan te nemen. * **Toon:** De toon is dwingend en dreigend ("...anders kost het jou je baantje"). De schrijver profileert zich enerzijds als iemand die Stam wil "helpen" (in zijn eigen voordeel), maar fungeert feitelijk als klokkenluider of informant. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de destijds gangbare spelling (bijv. "visch", "zoo"). Het gebruik van termen als "doorgeraffineerd" en de verwijzing naar het opscheppen in de Jordaan met een "dikke portefeuille" schetst een levendig beeld van de sociale spanningen en nijd in die tijd. * **Opvallend:** De handgeschreven opmerking rechtsboven ("moet dan zelf vangen!") lijkt door een ambtenaar of archivaris te zijn toegevoegd als commentaar op de zaak.

# TRANSCRIPTIE *Stam's Aardappel-, Groenten- en Conservenhandel* **S. STAM & Co.** **E X P O R T E N G R O O T H A N D E L** **VENLO** **NOORD-SCHARWOUDE** TELEFOON 3270 - GIRO 18958 Bankier: Rotterd. Bankvereen. [Stempel:] **№ 37 / 116 / 1 M. 10 11** [handgeschreven:] **13/11** **VENLO,** 11 November **1941.** ...

# TRANSCRIPTIE *Handgeschreven tekst in zwarte inkt:* <u>Opbergen</u> Anst [?] Aan Hr. Stam opgedragen om bijv. van groote aanvoer v. spiering den aanvoerder mogelijk toe te staan de spiering naar andere plaatsen te voeren. Vast moet echter staan dat A'dam voorzien moet zijn, dus als de spiering niet in A'dam te verkopen is. 31-5-44 [onleesbare paraaf, mogelijk dM.]

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Zakelijke brief / Sollicitatie voor een standplaats. * **Afzender:** M. Stam Jr. namens S. Stam & Co. (Stam's Aardappel-, Groenten- en Conservenhandel). * **Ontvanger:** Marktwezen van Amsterdam. * **Datum:** 4 december 1941. * **Locatie:** Venlo (afzender), Amsterdam (ontvanger). * **Kenmerken:** Getypt op briefpapier van de firma S. Stam & Co. me...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven tekst in rood:] Mr Stam. ter onderzoek en bericht. [Stempel, ondersteboven:] 15 OCT. 1942 [Stempel rechtsonder:] (onleesbaar blauw paraafstempel)

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven aantekening:] verzonden 25/11 den Heer M. Stam Gz. Roodestraat 6, V e n l o . 37/116/2 M 25 November 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d.11 dezer verzoek ik U zich te willen vervoegen bij den bedryfschef van myn dienst, die kantoorhoudt in de hal op de Centrale Markt (H.69) des voor-middags tusschen 9½ en 10½ ...