B. Brander

Officieel formulier/administratiekaart van de marktinspectie.

Dit document is een administratieve kaart van de Amsterdamse marktinspectie betreffende de marktkoopman B. Brander. Uit de gegevens blijkt dat Brander een vaste staanplaats (nummer 51) had in de Amstelstraat. De kern van de zaak is dat de marktkoopman zijn plaats niet regelmatig bezette. Hiervoor was hij op 23 oktober 1940 al officieel gewaarschuwd. Omdat de situatie blijkbaar niet verbeterde, werd hij op 30 december 1940 om 10:00 uur ontboden voor een gesprek. De aantekening van inspecteur De Haan op 31 december 1940 stelt vast dat Brander niet is komen opdagen ("geen gevolg gegeven"). Het verdict is "afvoeren", wat betekent dat hij zijn marktvergunning en staanplaats verliest. Het document wordt daarna afgesloten met de instructie "opbergen".

Ambtsbericht/Rapportage betreffende marktovertredingen.

* **Inhoud:** Dit document is een proces-verbaal of formele melding van een overtreding van de markttijden. Acht kooplieden worden gerapporteerd omdat zij op vrijdag 29 november 1940 na het sluitingsuur van 17:00 uur (5 uur n.m.) nog niet klaar waren met het inpakken van hun kramen op de markt van het Waterlooplein. * **Administratieve verwerking:** De nummers in de linkermarge (in rood en blauw) en de verticale aantekening "Waarschuwingen" duiden op de administratieve afhandeling. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kooplieden die een eerste waarschuwing krijgen en degenen met een strafblad. * **Recidive:** Bijzondere aandacht gaat uit naar de koopman Witzenhuizen Brilleman. De inspecteur heeft genoteerd dat hij reeds eerder is gestraft op de markt op het Mosveld (Amsterdam-Noord) met een voorwaardelijke en een daadwerkelijke schorsing. Dit wijst op een streng toezicht en een gedeelde administratie tussen verschillende Amsterdamse markten. * **Handschrift en annotaties:** Het document bevat verschillende lagen van handschrift, wat gebruikelijk is voor een werkdocument dat door meerdere bureaucratische schijven is gegaan.

Doorslag (doorschrijfkopie) van een officiële waarschuwingsbrief/dienstbrief.

* **Inhoud:** Het document is een formele waarschuwing aan zes individuen. De overtreding betreft het niet tijdig verlaten van de markt op het Waterlooplein op vrijdag 29 november 1940. De toon is streng en bureaucratisch ("Ik maan U hierbij aan"). * **Administratieve codes:** De codes achter de namen (bijv. "no. 30/70/2 M.") verwijzen waarschijnlijk naar vergunningsnummers of dossiernummers van de Dienst van het Marktwezen ('M'). * **Handgeschreven notities:** De aantekening "Verzonden 4/12" bevestigt de uitvoering van de verzending. De naam "m. de Vrees" (mogelijk "m. de Leeuw") rechtsboven kan de ambtenaar zijn die de zaak behandelde of de ontvanger van de doorslag voor het dossier.

Doorslag van een officiële waarschuwingsbrief / circulair schrijven.

Het document is een formele waarschuwing gericht aan zes specifieke marktkooplieden. De kern van de berisping is een overtreding van de marktverordening: het niet tijdig ontruimen van de marktplaats op het Waterlooplein op vrijdag 29 november 1940. De toon is kortaf en dwingend ("Ik maan U hierbij aan"). Het feit dat er een lijst met namen en dossiernummers onderaan staat, wijst erop dat dit een gestandaardiseerde administratieve handeling was (een verzamel-doorslag voor het archief). De referentienummers (eindigend op 'M') verwijzen waarschijnlijk naar marktvergunningen of persoonsgebonden dossiers bij de marktdienst.

Handgeschreven register/lijst van marktkooplieden.

* **Administratieve structuur:** De lijst is strak georganiseerd in twee kolommen. De linkerzijde betreft non-food (textiel en kleding), de rechterzijde betreft voedingsmiddelen. De nummers in de linkerkolommen verwijzen naar marktplaatsen of vergunningsnummers. * **Goederen:** Het assortiment weerspiegelt de dagelijkse behoeften van die tijd: van basisbehoeften zoals ondergoederen, dekens en aardappelen tot luxe-artikelen zoals koek, chocolade en 'japons' (jurken). 'Ger: visch' staat voor gerookte vis. * **Naamkunde:** De lijst bevat een grote hoeveelheid namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Morpurgo, Meljado, Polak, Markus, Elzas, Boas, Franschman). Dit bevestigt de centrale rol van de Joodse bevolking in de handel op het Waterlooplein. * **Kwantiteit:** Aan de onderzijde van de kolommen staan teltotalen (20/17 en 32+3), waarschijnlijk gebruikt voor dagelijkse controle of belastinginning door de marktmeester. ---

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Getypte lijst op papier.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. Enkele handelaren hebben meerdere standplaatsen op verschillende markten (bijv. J. Biet, L. Boas, B. Brander). * **Locaties Markten:** De afkortingen in de kolom "Markten pl.no." verwijzen naar: * **U.** = Uilenburg * **W.** of **W.A** = Waterlooplein * **N.** = Nieuwmarkt * **Z.** = Zwanenburgwal * **Handelswaar:** Het assortiment is zeer divers, variërend van dagelijkse levensmiddelen (fruit, vis, zuurwaren) tot kleding (2e hands, stoffen, bretels, petten) en specifieke delicatessen zoals "gekookte hart en lever". * **Demografie:** De namen en woonadressen (voornamelijk in de Joodse buurt: Weesperstraat, Rapenburg, J.D. Meyerplein) wijzen op een overzicht van de Joodse marktbevolking in Amsterdam.

Register/Lijst van marktkooplieden en straatventers.

* **Administratieve structuur:** Het document is een nauwkeurige boekhouding van markthandelaren. Het maakt onderscheid tussen verschillende vormen van handel: vaste standplaatsen op de markt, venters (die langs de deuren gaan), en winkeliers die blijkbaar ook op de markt staan of een vergunning hebben. * **Handelswaar:** De lijst geeft een goed beeld van het aanbod op een Amsterdamse markt in 1941: veel versproducten zoals groenten, fruit (waaronder specifiek bananen), bloemen, vis (gezouten/gerookt en vers), en zuivel. * **Terminologie:** "W. I" in de kolom 'vaste plaats op andere markt' verwijst waarschijnlijk naar de Waterloopleinmarkt (Wijk I). De notatie "Doppenhe" bij nr. 71 is mogelijk een afkorting voor de Dappermarkt. * **Demografie:** Veel van de namen op deze lijst (zoals Nikkelsberg, Bromet, Blog, Franschman, De Hond) zijn historisch geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Amsterdam, die diep geworteld was in de markthandel.

Handgeschreven administratief register/lijst.

Dit document is een administratief overzicht van marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst is gestructureerd in kolommen die de identiteit, de standplaats en de handelsactiviteit van de personen vastleggen. * **Kolom 1:** Bevat de namen en initialen van de marktkooplieden. * **Kolom 2:** Vermeldt de geboortedata, wat essentieel was voor persoonsregistratie. * **Kolom 3:** Geeft de straat aan waar de marktstandplaats zich bevond (bijv. Gaaspstraat, Joubertstraat, Waterlooplein). Dit zijn locaties in de Amsterdamse Transvaalbuurt en het Joodse kwartier. * **Kolom 4:** Toont data in december 1942 en de eerste maanden van 1943. Dit zijn de momenten waarop de "mutatie" of "afvoering" plaatsvond. * **Kolom 5:** Beschrijft de aard van de handel (bijv. visch, textiel, groente en fruit). De aantekeningen aan de rechterkant ("C.L.", "niet opg.") verwijzen waarschijnlijk naar administratieve codes van de marktmeester of de bezettende autoriteiten. De term "Afvoeringen" in de linkerbovenhoek en de specifieke data (winter '42-'43) duiden op een gedwongen stopzetting van de werkzaamheden.

Registerblad / Administratieve lijst (waarschijnlijk afkomstig uit een inventarisatie van de Joodse Raad of een roofinstantie zoals de Lippmann, Rosenthal & Co. bank).

* **Namen:** De lijst bevat uitsluitend Joodse namen (zoals Porcelijn, Beugeltas, Brilleslijper, Bolle). * **Geografie:** De adressen concentreren zich in de toenmalige Joodse wijken van Amsterdam, zoals de Jodenbuurt (Waterlooplein, Rapenburg, Zwanenburgwal) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Retiefstraat, President Brandstraat). * **Annotaties:** De kolom "Datum Inlevering" bevat cruciale informatie. Veel data liggen rond 26 en 27 januari 1942. De opmerkingen "Sicherheitspol" (Sicherheitspolizei), "gevangenis scheveningen" (het Oranjehotel) en "V.V. bij M.S." (vermoedelijk Vrijwillige Vertrek bij Maatschappelijk Steun, een eufemisme voor deportatie of ontruiming) duiden op actieve vervolging. * **Administratieve tekens:** Er staan kruisjes (x) voor sommige regels, wat kan duiden op een controle of een afwijkende status van die specifieke personen. De Romeinse cijfers achter de huisnummers geven de verdieping aan (hs = huis/begane grond).

Handgeschreven administratief register / namenlijst.

* **Organisatie:** De lijst is alfabetisch op voorletter geordend binnen numerieke groepen (kolom S), maar de namen op de hele pagina volgen een ruwe alfabetische volgorde (B t/m C/D). * **Adresgegevens:** De adressen zijn zeer specifiek, inclusief huisnummers en verdiepingen (I, II, III voor etages; 'hs' voor huis/begane grond). * **Mutaties:** De doorhalingen bij A. Cohen en S. Cohen wijzen op een administratieve wijziging, zoals een verhuizing, deportatie of foutieve invoer. * **Handschrift:** Duidelijk leesbaar, zakelijk kantoorschrift uit het midden van de 20e eeuw.

Document

Het document is een administratief overzicht van vergunninghouders. De kolommen bevatten specifieke gegevens die relevant waren voor de bezettingsautoriteiten of de Joodsche Raad: * **Wijkcodes**: De letters (Z, C, O, N, W) verwijzen naar de Amsterdamse stadsdelen: Zuid, Centrum, Oost, Noord en West. * **Artikelen**: De afkorting "A. gr. fr." staat voor "Aardappelen, groenten en fruit". Dit waren handelaren die door hun beroep mogelijk een (tijdelijke) vrijstelling of "Sperre" genoten. * **De letter 'D'**: De meest cruciale toevoeging is de letter 'D' in de rechterkolom. De legenda bovenaan bevestigt dat dit "naar Drenthe" betekent. Dit is een eufemisme voor deportatie naar Kamp Westerbork, vanwaaruit de meeste slachtoffers naar de vernietigingskampen in Polen werden getransporteerd.

# TRANSCRIPTIE [Linksboven in kader] BIJBLAD VAN: M. No. 90/23/1/1939 DOORGEZONDEN: 17/4 [Rechtsboven] R. Brander, p.a. 82 Mosplein 941 [Midden] Th. v Burg heb 19-4-39 de Heer Tegen inwilliging van het verzoek van R. Brander om zich tot wederopzegging op zijn plaats op de markt Mosplein te mogen laten assisteeren door zijn zoon H. Brander, geb. 28/11, 1918 bestaat m. i. geen bezwaar. ( Zie ra...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief/kennisgeving. * **Datum:** 22 september 1941. * **Afzender:** J. Brander (geboren 20 mei 1912), wonende aan de Zwanenburgwal 66 huis, Amsterdam. * **Geadresseerde:** Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. * **Onderwerp:** Opzegging van een marktplaats op het Waterlooplein. * **Kenmerken:** Geschreven op gelinieerd papier met p...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief/Rapportage * **Datum:** 18 april 1941 * **Locatie:** Waterlooplein, Amsterdam * **Afzender:** J. Benz * **Geadresseerde:** Den Heer Inspecteur * **Onderwerp:** Verzoek van Dhr. R. Brander betreffende de marktplaats van zijn zoon H. Brander.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief/verzoekschrift (fragment). * **Auteur:** H. Brander. * **Betreft:** Elias Brander (geboren 17 januari 1922). * **Locatie:** Zwanenburgwal 66, Amsterdam. * **Datering:** Ongeveer 1941-1942 (gezien de historische context van de genoemde personen). * **Taal:** Nederlands (met spelfouten conform de tijd/schrijver).

# DOCUMENT INFO * **Documenttype:** Administratieve kaart betreffende een overtreding op de Centrale Markt. * **Datum:** 16 september 1941. * **Betrokken persoon:** I. Brander (geboren 20 mei 1912). * **Locatie:** Centrale Markt, Amsterdam. * **Onderwerp:** Inhouding van een 'overkruier'-kaart wegens het storten van groenteafval.