Ambtsbericht/Rapportage betreffende marktovertredingen. Waterlooplein [linksboven]
2 / 12 / 40 [rechtsboven]

Nº 30/70/1 M. 1940 3/12

Den Heer Inspecteur.

Onderstaande kooplieden, waren Vrijdag 29 Nov: j: l:, niet op de daarvoor vastgestelde tijd (5 uur n: m) ingepakt.

[Lijst met namen en gegevens, links genummerd 2 t/m 8 in rood/blauw potlood]

30/70/2 | B. Brander | pl: n: 105a | Waterloopl 51 II | — [gevolgd door accolade]
3 | A. S. Stodel | " " 42 | Rapenburgerstr 49 bov. | — [gevolgd door accolade]
4 | A. Goslau | " " 30 | → Tolstr. 59. | — [gevolgd door accolade]
[Marge links:] Lazarussteeg 6 II | 5 | L. Boas | " " 34 | Fruitpleintje | [gevolgd door accolade]
6 | E. Polak | " " 16 | Krugerstr. 1 I | 10/12 40 schuld [?]
[Marge rechts bij bovenstaande namen verticaal:] Waarschuwingen
7 | Witzenhuizen Brilleman | pl: n: 41 | Jodenbreestr 52 | (Op Mosveld 18/11 40 1 dag voorwaardelijk en 7/11 40 - 1 dag geschorst. niet tijdig markt verlaten.)
8 | J. v. Kolm | Rapenburgerstraat 108

[Linksonder schuin geschreven:] 11/12/40 [met paraaf]
[Onderaan:] 2 dags [onleesbaar] Vrijdag a.s. Waarsch

[Handtekening:] J. Renz * Inhoud: Dit document is een proces-verbaal of formele melding van een overtreding van de markttijden. Acht kooplieden worden gerapporteerd omdat zij op vrijdag 29 november 1940 na het sluitingsuur van 17:00 uur (5 uur n.m.) nog niet klaar waren met het inpakken van hun kramen op de markt van het Waterlooplein.
* Administratieve verwerking: De nummers in de linkermarge (in rood en blauw) en de verticale aantekening "Waarschuwingen" duiden op de administratieve afhandeling. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kooplieden die een eerste waarschuwing krijgen en degenen met een strafblad.
* Recidive: Bijzondere aandacht gaat uit naar de koopman Witzenhuizen Brilleman. De inspecteur heeft genoteerd dat hij reeds eerder is gestraft op de markt op het Mosveld (Amsterdam-Noord) met een voorwaardelijke en een daadwerkelijke schorsing. Dit wijst op een streng toezicht en een gedeelde administratie tussen verschillende Amsterdamse markten.
* Handschrift en annotaties: Het document bevat verschillende lagen van handschrift, wat gebruikelijk is voor een werkdocument dat door meerdere bureaucratische schijven is gegaan. * Historisch kader: Het document dateert van december 1940, ruim een half jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de marktregels van voor de oorlog lijken te worden gehandhaafd, vond deze bureaucratische controle plaats in een klimaat van toenemende repressie tegen de Joodse bevolking.
* De Joodse Markt: Het Waterlooplein was het hart van de Joodse handel in Amsterdam. De namen op de lijst (zoals Stodel, Boas, Polak, Witzenhuizen Brilleman) bevestigen dat het hier hoofdzakelijk om Joodse marktkooplieden gaat. Voor hen betekende een officiële waarschuwing of schorsing in deze periode een directe bedreiging van hun schaarse middelen van bestaan.
* Banaliteit van de bureaucratie: Het document illustreert hoe de reguliere stedelijke bureaucratie bleef functioneren onder bezettingstijd. Het strikt handhaven van inpak-tijden lijkt triviaal, maar maakte deel uit van een systeem van totale controle over de publieke ruimte en de economische activiteiten van 'ongewenste' groepen in de stad. Kort na dit rapport, in 1941, zouden de maatregelen tegen Joodse marktkooplieden drastisch worden aangescherpt. A. Goslau B. Brander E. Polak J. Renz L. Boas S. Stodel