M. Waterman

Administratieve lijst (waarschijnlijk een inningslijst voor grafonderhoud of contributie).

* **Structuur:** De lijst is systematisch opgezet: Naam / Adres (vaak met verdieping aangeduid in Romeinse cijfers of 'huis') / Locatiecode / Bedrag. * **Namen:** Veel van de namen op deze lijst (o.a. Vischschraper, Ephraïm, Flesschedrager, Waas, van Beem) zijn typerend voor de Amsterdams-Joodse gemeenschap uit die periode. * **Locatiecodes:** De codes zoals "140 a hal" of "123 b" verwijzen naar grafnummers en secties op een begraafplaats. De term "hal" staat waarschijnlijk voor "hal-graf" of een specifieke sectie op de Joodse begraafplaats Muiderberg of Zeeburg. * **Financieel:** Het bedrag van f 2,25 (twee gulden en vijfentwintig cent) is voor elke persoon gelijk, wat wijst op een vaste jaarlijkse contributie of een standaardtarief voor periodiek onderhoud. * **Annotaties:** De kruisjes (X) voor de namen en de verbindingslijnen suggereren dat dit een werkdocument was, mogelijk van een collecteur die langs de deuren ging of een administrateur die betalingen afvinkte. Er zijn correcties aangebracht in adressen en grafnummers (bijv. bij Waterman en Waas).

Handgeschreven lijst op gelinieerd papier.

Het document betreft een administratieve lijst van personen, vermoedelijk opgesteld voor toezicht op straathandel of arbeidsinzet. * **Structuur:** De lijst is onderverdeeld in een algemeen deel en een deel met personen die "bovendien nog" op de markten komen. * **Gegevens:** Per persoon worden meestal de naam, geboortedatum, het woonadres en de werklocatie of aard van het werk vermeld. * **Inkomsten:** Bij diverse personen staan geschatte inkomsten per dag genoteerd (bijv. "± ƒ 3.-"). * **Terminologie:** "Handwerk" duidt hier waarschijnlijk op kleinschalige productie of handel in zelfgemaakte goederen op markten. "Fabriekswerk" wijst op loonarbeid in de opkomende industrie (vaak textiel of diamant in deze wijken). * **Correcties:** De doorhalingen (zoals bij J. Mullens en de locatie Uilenburg bij de familie Spijer) suggereren dat de lijst werd bijgehouden en geactualiseerd naarmate mensen verhuisden of van werk veranderden.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties.

Het document is een administratieve lijst van personen, waarschijnlijk werklieden of ambachtslieden, ingedeeld op basis van hun woon- en werklocaties in Amsterdam. De lijst is getypt, maar bevat significante handgeschreven toevoegingen die duiden op een controleproces of status-update. Opvallende elementen zijn: 1. **De Marinewerf:** Een grote groep onderaan is gezamenlijk gekoppeld aan de "Centrale Werkplaats Marinewerf". Dit was een belangrijke werklocatie in Amsterdam (Oostenburg). 2. **Annotaties:** De afkorting "H." komt vaak voor, wat mogelijk staat voor 'Huis' (thuis aangetroffen) of een paraaf van een controleur. Woorden als "uit" wijzen erop dat personen niet langer op het adres aanwezig waren. 3. **Samenstelling:** De namenlijst bevat een groot aantal Joodse namen (o.a. Izaaks, Lisser, Pach, Visjager, Vigevano, Stodel, van Praag, Salomons). De combinatie van deze namen met de specifieke adressen en de aard van de administratie suggereert een oorlogsgerelateerde context.

Briefkaart (voorzijde met adressering en stempels).

Het betreft de voorzijde van een zakelijke briefkaart gericht aan de gemeentelijke overheid van Amsterdam. De geadresseerde, de Inspecteur van het Marktwezen, hield kantoor aan de Jan van Galenstraat 14, wat destijds de locatie was van het administratiegebouw van de Centrale Markthallen (geopend in 1934). De afzender is M. Waterman, woonachtig aan de Tilanusstraat 29-hoog (II) in Amsterdam-Oost. De notitie "Insp." linksboven is vermoedelijk een administratieve aantekening van de ontvanger (Inspectie). De stempel "GOEDKOOPE BRIEF- EN TELEGRAMMEN" was een veelgebruikte promotionele afstempeling van de PTT in die periode om het gebruik van postdiensten te stimuleren.

Administratieve notitie / handgeschreven memo.

Het document is een interne ambtelijke notitie betreffende een verzoek om restitutie (terugbetaling) van gelden die betaald zijn voor een jaarkaart of legitimatiebewijs. Uit de tekst valt op te maken dat T. Schotvanger in 1938 M. Waterman in dienst had, maar dat dit dienstverband op 1 augustus 1938 eindigde. De behandelaar (JvE) oordeelt op 10 augustus 1939 dat er geen bezwaar is om restitutie te verlenen voor het jaar 1939. Voor het jaar 1938 wordt de restitutie afgewezen omdat dit "geen beteekenis" (waarschijnlijk administratief niet meer relevant of verjaard) meer heeft, mede gelet op de ontslagdatum in dat jaar.

Getypte zakelijke brief.

* **Inhoud:** De afzender, M. Waterman, stelt de directeur van het marktwezen ervan op de hoogte dat hij zijn marktplaats op het Mosplein in Amsterdam-Noord tijdelijk opgeeft. * **Reden:** De expliciete reden die wordt gegeven is dat er "geen handel is". Dit duidt op een gebrek aan klandizie of economische activiteit op die specifieke locatie op dat moment. * **Taal en Vorm:** Het document is opgesteld in de toen gangbare formele stijl ("WelEdl. Heer", "Aan den"). Opvallend is de typefout in de functietitel van de geadresseerde: "Direcruer" in plaats van "Directeur". * **Administratieve sporen:** De stempel "M. 1939 18/10" geeft waarschijnlijk de datum van ontvangst of verwerking door de gemeente aan (één dag na verzending).

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

Het document is een korte, formele brief waarin M. Waterman verzoekt om diens standplaats op de Uilenburgmarkt in Amsterdam op te zeggen ("in te trekken"). De brief is geschreven in een beleefde, zakelijke toon. De meest opvallende passage is: *"Hopende dat ik als de tijden veranderen weer in aanmerking kan komen"*. Deze formulering is een eufemisme voor de uiterst moeilijke omstandigheden waarin de Joodse bevolking van Amsterdam zich op dat moment bevond. De datum op de stempel (oktober 1940) plaatst de brief in de vroege fase van de Duitse bezetting, waarin de eerste anti-Joodse maatregelen reeds van kracht werden. De schrijver, M. Waterman, woonde aan de Weesperstraat 74, een straat in het hart van de toenmalige Joodse buurt. De Uilenburgmarkt was eveneens een belangrijke markt in deze wijk. Het opzeggen van de marktplaats was waarschijnlijk geen vrijwillige keuze, maar het gevolg van toenemende beperkingen of economische noodzaak door de bezettingsmacht.

Administratief geleidebiljet / dossieromslag (Model No. 14).

* **Administratief proces:** Het document is een "Model No. 14" van de afdeling Algemene Zaken. Het dient als registratie- of doorzendformulier voor een dossier. De opeenvolgende data laten een procesgang zien: van de aanvraag om iemand administratief te verwijderen ("afvoeren") op 30/31 oktober, naar de goedkeuring door de inspecteur op 11 november, tot de uiteindelijke instructie "opbergen" op 12 november 1940. * **Personen en locaties:** Er wordt melding gemaakt van "M. Waterman" en de locatie "Uilenburg" (een bekende wijk in de Amsterdamse Jodenbuurt). De toevoeging "pl. 371" zou kunnen verwijzen naar een blad- of persoonsnummer in een specifiek register. * **Terminologie:** De instructie "s.v.p. afvoeren" betekent in deze ambtelijke context het verwijderen van een persoon uit een actieve lijst, register of kaartsysteem.

Handgeschreven lijst met namen (waarschijnlijk een presentielijst of petitie).

* **Handschrift:** Het document bevat diverse handschriften, wat erop wijst dat de personen zelf hun naam hebben genoteerd of ondertekend. De stijl is een klassiek Latijns cursiekschrift. * **Namenmateriaal:** Veel van de namen op de lijst zijn typisch voor de Nederlands-Joodse gemeenschap van vóór de Tweede Wereldoorlog (o.a. Vischjager, Polak, Waterman, Werkendam, Druijf, Davidson, Blitz). * **Spelling:** De spelling hanteert de 'ij' in plaats van 'y' (behalve bij namen als Druijf) en de oude spelling '-sch' in namen als Vischjager. * **Staat:** Het papier vertoont een horizontale vouw in het midden en lichte verkleuring, passend bij archiefstukken uit de vroege 20e eeuw.

Administratieve registerlijst (kampadministratie).

* **Indeling:** De lijst is een alfabetisch register (sectie W t/m Z) van kampbewoners. De kolommen rechts ('Nom.' en 'Ano.') bevatten de belangrijkste administratieve classificaties. * **Codering:** * **A. (Austausch):** Personen op de uitwisselingslijst (vaak Palestina- of Bergen-Belsen-lijst). * **N.A. (Nicht Austauschbaar):** Personen zonder speciale beschermde status. * **N. (Neu/Nieuw):** Mogelijk nieuw gearriveerden of een nieuwe categorie in het register. * **Rode X-tekens:** Deze refereren vermoedelijk aan de transportnummers of dossiernummers van de betreffende personen. * **Bijzonderheid:** De vermelding van **Wang Yu Yun** (rij 4) duidt op de aanwezigheid van niet-Europese gevangenen, vaak Chinese zeelieden die in Nederlandse havens waren opgepakt. * **Administratieve sporen:** De blauwe cirkels met cijfers (8 en 11) zijn typische controle-markeringen van de kampadministratie (Joodse Raad of SS-beheer), waarschijnlijk verwijzend naar transport- of werkgroeplijsten.

Getypte lijst met handgeschreven aantekeningen op papier.

* **Administratief proces:** De getallen in de middelste kolom verwijzen vermoedelijk naar registratienummers van de *Omnia Treuhandgesellschaft* of de *Wirtschaftsprüfstelle*, instanties die belast waren met de liquidatie of 'arisering' van Joodse bedrijven. * **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in de Amsterdamse Jodenbuurt (Nieuwmarkt, Jodenbreestraat), de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt (Blasiusstraat, Vrolikstraat). * **Categorisering:** De handgeschreven toevoeging "Kleinhandelaren !!" en de 'K' achter de eerste drie namen duiden op een categorisering binnen het liquidatieproces, waarbij kleine zaken vaak als eerste aan de beurt waren. * **Onzekerheden:** Vraagtekens en dubbele adressen (zoals bij S. Dotsch en B. Kroese) wijzen erop dat de opsteller van de lijst niet over alle actuele gegevens beschikte.

Getypte lijst met handgeschreven toevoegingen.

Dit document is een administratieve lijst die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt om de liquidatie van Joodse bedrijven in Amsterdam te monitoren. De lijst is kenmerkend voor de bureaucratische precisie waarmee de bezetter de "ontjoding" van de economie uitvoerde. * **Structuur:** De lijst bevat drie kolommen: de naam van de eigenaar/onderneming, een referentienummer (waarschijnlijk een dossiernummer van de *Omnia-Treuhandgesellschaft* of de *Wirtschaftsprüfstelle*) en het laatst bekende zakelijke of woonadres. * **Geografie:** De genoemde locaties (Vrolikstraat, Jodenbreestraat, Blasiusstraat, Transvaalbuurt) bevinden zich hoofdzakelijk in de vanouds Joodse wijken van Amsterdam. * **Annotaties:** De vraagtekens en handgeschreven namen onderaan duiden erop dat de lijst een 'werkdocument' was dat werd bijgehouden door een ambtenaar of een medewerker van een instantie die betrokken was bij de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen.

Een handgeschreven lijst van namen, waarschijnlijk een personeelslijst of ledenlijst.

* **Structuur:** Het document is onderverdeeld in twee secties. De bovenste vijf namen zijn genummerd (24-28), wat suggereert dat dit een vervolg is van een eerdere pagina. De onderste sectie staat onder de kop "Knechts", wat destijds een gangbare term was voor werknemers, ambachtslieden of bedienden. * **Beroepen:** Bij één naam, S. Jager, wordt expliciet het beroep "(schoenmaker)" vermeld. Dit zou kunnen betekenen dat de andere personen hetzelfde beroep hadden, of dat dit een onderscheidend kenmerk was. * **Onomastiek (Naamkunde):** Er valt een sterke concentratie van namen op die veelvoorkomend waren binnen de Nederlands-Joodse gemeenschap (zoals Waterman, Praag, Halberstadt, Roermond, Hillesum en Peperwortel). Dit duidt erop dat de lijst afkomstig is uit een Joodse organisatie, synagoge of een bedrijf met veel Joodse werknemers. * **Handschrift:** Het betreft een geoefend, vloeiend cursief handschrift, typerend voor administratief werk uit de periode rond 1880-1910.

Administratief registerblad / grootboekpagina.

Dit document vormt een administratieve neerslag van de grootschalige diefstal van Joodse bezittingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het register toont een systematische aanpak waarbij elke persoon wordt geïdentificeerd met een uniek nummer (Serie/No). Opvallend is de concentratie van adressen in de Joodse buurt (Jodenbreestraat, Lepelstraat, Nieuwe Kerkstraat) en de Transvaalbuurt. De kolom "d.d. Inlevering" laat zien dat eind januari 1942 een piekperiode was voor het vorderen van deze eigendommen. Marginale notities zoals "per post", "ingeleverd Stadhuis" en verwijzingen naar sociale zaken ("M.S.") wijzen op de complexe bureaucratische verwevenheid van de roof. Namen die vaker voorkomen (zoals Locher, Waterman, Nikkelsberg) duiden op de registratie van volledige gezinnen of verwanten.

Registerpagina (waarschijnlijk een administratieve lijst of kaartindex van een maatschappelijke of medische instelling).

* **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in de Transvaalbuurt (Afrikanerplein, Retiefstraat, Tugela-weg, Louis Bothastraat), de Oosterparkbuurt (Blasiusstraat) en de oude Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Nieuwe Uilenburgerstraat). Dit wijst op een concentratie van de geregistreerden in Amsterdam-Oost en het centrum. * **Demografie:** De namen (o.a. Waterman, Wegloop, Wilzenhausen, Wynschenk) en de locaties duiden sterk op een register van de Joodse bevolking van Amsterdam. * **Codering:** De kolom met codes (N, Z, C, O, 2) zou kunnen verwijzen naar religieuze gezindte (bijv. N voor Nederlands-Israëlitisch, O voor Onkerkelijk) of naar specifieke administratieve districten of schooltypes, hoewel de exacte sleutel zonder de bijbehorende index niet met zekerheid is vast te stellen. * **Handschrift:** Het betreft een zeer regelmatig, leesbaar kantoorshandschrift uitgevoerd in inkt op geruit papier.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven:] *extra* VP/HG. den Heer W. Vierra, Jac.v.Lennepstraat 122 III, Amsterdam-West. Wijk 12. 27/70/2 M. 13 September 1940. Naar aanleiding van Uw brief ingekomen op 29 Augustus jl. bericht ik U, dat dezerzijds tegen inwilliging van het daarin vervatte verzoek geen bezwaar bestaat, mits U er rekening mede houdt, dat U Waterman niet op diens marktplaats moogt vervang...

# TRANSCRIPTIE Clara Waterman - Kijl geb: 12-9-92 St: Anth: Br: str: 73 Westerbork / 7/2 '44 in

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officieel afschrift van een besluit van het college van Burgemeester en Wethouders. * **Instantie:** Gemeente Amsterdam. * **Datum:** 1939 (betreft een wijziging van een beschikking uit 1937). * **Betrokkene:** Benjamin Waterman (geboren 28 december 1881). * **Onderwerp:** Vergunning voor een vaste standplaats met een handkar voor de verkoop van vers...

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE N<u>o</u> 31 / 52 / M. 1940 30/10 [stempel] Mijnheer Bij deze verzoek ik u beleefd mijn plaats op de Uilenburgmarkt in te trekken. Hopende dat ik als de tijden veranderen weer in aanmerking kan komen teken ik Hoogachtend M. Waterman Weesperstr: 74. A’dam..