Wolf beklaagt (Koopman)

Handgeschreven brief (klachtbrief).

* **Inhoud:** De heer Taarman beklaagt zich over een illegale of hinderlijke straatverkoper ("venter") van de firma Jamin. Deze venter staat tijdens de spitsuren bij de brug nabij het Koloniaal Instituut. Ondanks politiebekeuringen blijft de venter daar staan. * **Kern van het probleem:** Taarman is bang dat zijn eigen officiële standplaats ingebouwd raakt als meer verkopers dit voorbeeld volgen. Hij wijst op de oneerlijke concurrentie: hij draagt de lasten (vermoedelijk vergunningskosten), terwijl de ander de "lusten" (de omzet) pakt zonder zich aan de regels te houden. * **Tijden:** De overlast vindt specifiek plaats tussen 16:30 en 18:00 uur, het drukste moment van de dag. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in een direct, enigszins volks Nederlands ("heb hij" in plaats van "heeft hij"). De uitdrukking "de lasten en de lusten" is een klassiek argument in klachten over marktregulering.

Document

* **Taal en Spelling:** De brief is geschreven in een persoonlijke, licht archaïsche stijl met spelling die deels fonetisch is (bijv. "lijding" in plaats van "leiding", "ontbiedden" in plaats van "ontbieden"). De afzender gebruikt de derde persoon ("ik heeft") en spreekt de ontvanger beleefd aan met "Mijnheer". * **Inhoud:** De heer Tiebert klaagt over de kosten voor de reparatie van de elektrische verlichting van zijn marktkraam op de Lindengracht. Een monteur heeft geconstateerd dat de bedrading versleten is. De totale kosten van 4 gulden (3,50 voor 10 meter draad en 0,50 voor het voorrijden/ontbieden) zijn een zware last voor hem. * **Sociaal-economisch aspect:** De brief geeft een inkijkje in de precaire financiële situatie van kleine straatkooplui aan het einde van de jaren '30. De term "kleine tobber" illustreert de dagelijkse strijd om het bestaan ("om een klein broodje te halen"), die door slecht weer nog wordt bemoeilijkt. Een bedrag van 4 gulden was voor een kleine zelfstandige in die tijd een aanzienlijke uitgave.

Handgeschreven brief (verzoek/klacht).

* **Taalgebruik:** Het document is geschreven in het 19e-eeuws Nederlands met diverse fonetische spellingen en grammaticale eigenaardigheden ("hondert" i.p.v. honderd, "kunen" i.p.v. kunnen, "wis" i.p.v. wist). Dit wijst op een schrijver uit de arbeidersklasse. * **Inhoud:** De heer Eeldert beklaagt zich over het verlies van zijn staanplaats op het Mosveld in Zaandam. Omdat er op een zaterdag geen plek voor hem was, moest hij 600 haringen weggooien, wat een aanzienlijke financiële strop betekende. Hij refereert aan een "voorheen kaart" (waarschijnlijk een voorkeursvergunning) die in maart is ingetrokken. Hij verzoekt om deze vergunning terug te krijgen omdat zijn broodwinning ("de brooden") in gevaar komt en hij net een goede klandizie ("de loop") had opgebouwd. * **Toon:** De brief is nederig ("Mijnheer") maar ook dringend van toon, aangezien het direct de overleving van de afzender betreft.

Ambtelijk advies / brief.

* **Kern van het geschil:** De heer Terwiel klaagt over een lantaarnpaal/aansluitingspaal die achter zijn nieuwe marktplaats (plaats 159) staat en over de bereikbaarheid van zijn pakhuis tijdens markttijden. * **Argumentatie van de adviseur:** De adviseur stelt vast dat Terwiel zelf voor deze plek heeft gekozen (voorheen stond hij op een plek zonder hinder) puur om dichter bij zijn pakhuis te staan. Omdat hij de situatie kende voordat hij de plek accepteerde, vindt de adviseur dat hij niet mag klagen. * **Oplossing voor logistiek:** Wat betreft het in- en uitrijden van het pakhuis wordt geoordeeld dat collega-kooplieden simpelweg even hun stal opzij moeten schuiven. Er wordt een beroep gedaan op "goeden wil" onder de marktkooplui. * **Taalgebruik:** Het document is geschreven in formeel, ambtelijk Nederlands van voor de oorlog, met typische zinswendingen zoals "dient het volgende" en "mijns inziens" (m.i.).

Handgeschreven brief op briefpapier.

* **Toon:** De brief is uiterst formeel en beleefd van toon, wat blijkt uit het gebruik van titulatuur zoals "WelEdele Zeergeleerde Heer" en de aanspreekvorm "UEdele". * **Inhoud:** De heer Lindeman beklaagt zich over een visbakker die op zaterdagen voor zijn groentewinkel staat. De geurhinder is zo groot dat het de kwaliteit van zijn verse producten aantast en onaangenaam is voor klanten. Hij heeft reeds geprobeerd het probleem op te lossen met een ventilator en door contact te zoeken met een ambtenaar, maar zonder resultaat. Hij verzoekt nu hogere hand om de visboer een andere standplaats toe te wijzen. * **Schrift:** Een zeer verzorgd en vlot leesbaar cursief handschrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. * **Staat van het document:** Het document is goed bewaard gebleven, met duidelijke archiefkenmerken in de linkerbovenhoek en een handgeschreven aantekening (mogelijk "uit Insp.") rechtsboven.

Getypte brief (afschrift).

* **Taal en Stijl:** De brief is geschreven in de formele ambtelijke stijl van voor de Tweede Wereldoorlog, inclusief de toen gangbare spelling (bijv. "ondergeteekende", "dezen"). De zinsbouw is enigszins stroef, wat vaker voorkwam bij brieven van burgers aan de overheid. * **Kern van de klacht:** De heer Prins beklaagt zich over het feit dat de marktmeesters (opzichters) de afspraken met de Inspecteur van Marktwezen negeren. Hoewel was afgesproken dat slechts een derde van zijn etalage geblokkeerd mocht worden door 'stille' kramen, werd afgelopen zondag zijn gehele ruit geblokkeerd door een 'standwerker' (iemand die met veel kabaal goederen aanprijst), wat nadelig is voor zijn nering. * **Religieuze context:** De kapper merkt op dat zijn zaak op zaterdag gesloten is en op zondag geopend. Dit duidt erop dat de eigenaar Joods is en de sabbat houdt. Omdat hij op zondag werkt, is een vrije doorgang en zichtbaarheid van zijn etalage tijdens de zondagsmarkt cruciaal voor zijn inkomsten.

Brief (handgeschreven)

* **Taal en Stijl:** De brief is geschreven in een formele, ietwat verouderde stijl (bijv. "in het genot werd gesteld"). Opvallend is dat de schrijver begint in de derde persoon ("Ondergetekende... vroeg hij"), maar halverwege overschakelt naar de eerste persoon ("heb ik mij weer..."). * **Inhoud:** De heer Kramer beklaagt zich over de stroperige bureaucratie bij het Gemeentelijk Marktwezen. Hij probeert al vijf weken een standplaats of pakhuisje te huren op de Centrale Markt, maar wordt door ambtenaren (de heren Broerse en Dijkstra) herhaaldelijk doorverwezen zonder resultaat. * **Kerngezegde:** De schrijver gebruikt de klassieke Nederlandse uitdrukking "van het kastje naar de muur gestuurd worden" om zijn frustratie over de ambtelijke gang van zaken te beschrijven. * **Toestand:** Het handschrift is goed leesbaar, geschreven op gelinieerd papier. Er zijn administratieve nummers boven aan de pagina toegevoegd door de ontvangende instantie.

Ambtsbericht / Rapport van een controleur.

Het document is een formeel rapport over een conflict tussen twee straathandelaren op het Weesperplein in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Koopman Wolf beklaagt zich over een zekere Jamin, die volgens hem geen officiële standplaats heeft maar wel vlak naast hem gaat "standwerken" (een luidruchtige manier van verkopen). De klacht is dat Jamin dit bewust doet op tijden dat er mogelijk minder toezicht is (voor 11:00 en na 17:00 uur) om Wolfs handel te dwarsbomen. De ambtenaar, Van Leeuwen, kiest voor een afwachtende houding: hij adviseert de klager om de politie te bellen en de klacht intern door te sturen. Uit de kantlijnen blijkt de bureaucratische afhandeling: het rapport passeert de inspecteur op 26 juni en wordt op 2 juli 1941 door een ambtenaar genaamd De Haan als "in behandeling" gearchiveerd.

Handgeschreven ambtelijke notitie/memo op een standaardformulier.

Dit document betreft een melding van vermeende economische onregelmatigheden op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. De heer Huydecoper beklaagt zich over de verkoop van kwalitatief slechte producten (rotte appels) tegen relatief hoge prijzen (40 tot 45 cent per kilo) door drie specifieke kooplieden. Opvallend is de ambtelijke route die de klacht aflegt: 1. **De Keuringsdienst van Waren** wordt ingeschakeld om de fysieke kwaliteit van de waren te controleren. 2. **De Politie (Bureau Stadhouderskade)** wordt geraadpleegd voor eventuele strafrechtelijke vervolging, maar concludeert dat er "justitieel niets aan te doen was". Dit suggereert dat er op dat moment geen specifieke prijsverordening of noodwet werd overtreden die ingrijpen rechtvaardigde.

Getypte doorslag van een brief (afschrift).

* **Inhoud:** Mevrouw Hakker klaagt over corruptie of vriendjespolitiek bij de visafslag. Zij heeft persoonlijk gecontroleerd waar een "karrejongetje" met een bak garnalen heen liep en ontdekte dat de vracht direct werd afgeleverd bij een politiebureau aan de Stadhouderskade. * **Toon:** De brief getuigt van grote verontwaardiging en een gevoel van onrecht. De schrijfster benadrukt het contrast tussen de "heeren agenten" die bevoorrecht worden, en de gewone Amsterdamse vrouwen die in weer en wind urenlang in de rij moeten staan zonder garantie op voedsel. * **Administratieve gang van zaken:** Dit document is een officieel afschrift. De klacht is terechtgekomen bij de Wethouder voor de Levensmiddelen, die de zaak op 5 oktober 1943 doorschuift naar de Directeur van het Marktwezen voor nader onderzoek en advies. * **Taalgebruik:** Formeel Nederlands met de voor die tijd gebruikelijke spelling (den laatsten tijd, vischhal, onbillijkheden). Opvallend is het gebruik van de term "opstandig", wat in 1943 een zware lading had.

Handgeschreven verzoekschrift / brief.

* **Inhoud:** De heer Middelberg beklaagt zich over de trage afhandeling van zijn aanvraag voor een standplaats op de Amsterdamse Nieuwmarkt en de Lindegrachtmarkt. Hij geeft aan dat de aanvraag al drie maanden loopt ("in de pen is") en dat hij hierdoor tijdens de feestdagen inkomsten heeft misgelopen ("gedupeerd"). Hij benadrukt dat hij over de juiste papieren beschikt (zowel een Rijks- als gemeentevergunning). * **Schrijfstijl:** Formeel en beleefd, conform de etiquette van die tijd (gebruik van "WelEd Heer" en "Uw dw dn" – afkorting voor *Uw dienstwillige dienaar*). Er klinkt echter ook een duidelijke frustratie door over de bureaucratische vertraging. * **Administratieve afhandeling:** De aantekening "Opbergen. reeds afgegaan" met de datum "3/1" (3 januari 1944) suggereert dat er kort na de jaarwisseling een besluit is genomen of een antwoord is verzonden, waarna het dossier is gesloten.

# TRANSCRIPTIE [Linksboven, onderstreept:] *Ingekomen* [Stempel:] **Nº 20/102/ M. 1339 4/8** Amsterdam 24 juli 39 Den Wel. Ed. Heer. Directeur voor Markt wezen Alhier [Rechts in de marge:] *zie Insp.* Wel Ed. Heer. Met de Meeste Verontwaardiging wend Ondergeteekende D. en M. Werkendam Wonende Rijnstraat N. 12 II Adam (Zuid) en Hofmijerstraat 10 I Adam (Oost) tot Uw Ed. Met het vriedelijk [sic...

# TRANSCRIPTIE Behoort bij brief No.46A/441/2 M.d.d.16 Juli 1942 aan het Centraal Klachtenbureau van den Directeur van het Marktwezen. ~~UITTREKSEL RAPPORT CONTROLEUR DE WOLFF.~~ Op 27 Juni j.l. hebben Piet Vrees, Frans Visser en Piet Overloop toewijzingen gehad van respectievelijk 80 ½ kg., 40 ½ kg. levende aal en 24 ½ kg. gerookte aal. Deze zijn bij den verkoop, juist in verband met klachten...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtsbericht of rapportage (mogelijk een kladversie of kopie wegens doorhalingen). * **Datering:** Vermeldt "10 april jl." (vorig jaar), geschat begin 20e eeuw. * **Onderwerp:** Rapportage over het niet verschijnen van kooplieden op de markt na een aalverdeling. * **Betrokken personen:** Kooplieden J. Jansen, K. Jansen en C.C. Huidsman; marktopzichter ...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven handgeschreven in donkere inkt:] *v. d. h. Berg* [?] [Getypt:] VB/HB. [Links boven de tekst handgeschreven in groen potlood:] *Verzonden 14/8* [Hoofdtekst:] den Heer H. J. Knapen, 1e Looierdwarsstraat 27, <u>Amsterdam-Centrum.</u> Wijk 9. 77/54/3 M. 14 Augustus 1942. Mij is gerapporteerd, dat U op 11 Augustus j.l. op de Centrale Markt een kist spercieboonen heeft ...

# TRANSCRIPTIE **[Stempel linksboven:]** BIJBLAD VAN: M. No. 72/48/1 193 9 DOORGEZONDEN: 26/5 **[Rechtsboven, handgeschreven:]** 87 **[Midden boven, handgeschreven:]** Klacht overgenomen op formulier no 410. **[Centrale tekst, handgeschreven:]** Aan Paatman kan m.i. worden bericht, dat van zijn klacht nota is genomen. **[Datum en handtekening, rechtsonder:]** 1 - 6 - 39 *de Boer* **[Administ...