W. Portengen

Administratieve tabel / Transportlijst.

* **Doel van het document:** Het document dient als een logboek voor de distributie en het transport van aardappelen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het legt de prestaties en vergoedingen vast van verschillende transporteurs. * **Maateenheden:** * **H.L.:** Hectoliter (100 liter), de standaardmaat voor bulkgoederen zoals aardappelen. * **Bedrag:** Waarschijnlijk in Nederlandse guldens. De ratio H.L./Bedrag lijkt constant (ongeveer 0,21 gulden per H.L.), wat wijst op een vastgesteld tarief. * **Voertuigen:** De diversiteit aan voertuigen is kenmerkend voor de periode. Naast "paard en wagen" en "handkar" valt het gebruik van de **"gasauto"** op. Dit wijst op voertuigen die reden op houtgasgeneratoren, een noodoplossing vanwege de extreme brandstoftekorten (benzine) tijdens de bezetting. * **Administratieve tekens:** De "x" achter bepaalde namen en de handgeschreven strepen en correcties duiden op een actief gebruikt controledocument. Sommige bedragen zijn gecorrigeerd of doorgehaald.

Administratief kasboek/overzichtstabel van aardappeltransport.

Dit document is een gedetailleerde logistieke administratie van het transport van aardappelen in de zomer van 1942. Het geeft inzicht in: * **Transportmiddelen:** Er wordt een mix gebruikt van paardenwagens, handkarren en vrachtauto's. De nummerplaten van de auto's (beginnend met de 'G' van Noord-Holland) bevestigen de regio Amsterdam. * **Volume:** De wekelijkse totalen stijgen gedurende het seizoen van circa 5.900 naar 14.000 hectoliter, wat de piek in de aardappeloogst en -distributie weerspiegelt. * **Arbeid:** Er worden specifieke namen van transporteurs genoemd, die vaak per rit of per volume (Hl.) werden uitbetaald. De kolom 'Bedrag' toont de financiële afwikkeling. * **Organisatie:** De vermelding "14 garantes" en de "A.C." (waarschijnlijk Administratief Centrum of een vergelijkbare instantie) wijst op een strak georganiseerde distributie.

Getypt rapport (ambtelijke rapportage).

* **Taalgebruik:** Het rapport is opgesteld in een zakelijke, ambtelijke stijl met destijds gebruikelijke spelling (bijv. "kooper", "hierby", "bevryden"). Opvallend is de typefout "DDe Heer" in de vierde alinea. * **Incident:** Een paard dat voor een wagen gespannen stond op pier M van de Centrale Markt, is achteruit gelopen en zo met wagen en al in het water beland. * **Heldendaad:** Expediteur W. Portengen aarzelde niet, kleedde zich uit en sprong het water in om het dier van de wagen te bevrijden. Dit was essentieel om te voorkomen dat het paard door het gewicht van de wagen kopje-onder zou gaan. * **Afhandeling:** Het dier werd met een roeiboot naar een lager gelegen oever geleid. Er ontstond een kleine miscommunicatie doordat een derde partij (J. van Rijn van de winkeliersvereniging) de reddingsdienst inschakelde zonder overleg met de eigenaar. * **Beloning:** De eigenaar van het paard, de heer Kragtwijk (in de tekst ook gespeld als Krachtwyk), gaf de redder een beloning van 10 gulden. In 1942 was dit een aanzienlijk bedrag (ter vergelijking: het komt ruwweg overeen met de koopkracht van circa 80 tot 100 euro nu).

Document

* **Maateenheden:** De tabel gebruikt 'H.L.' (Hectoliter) voor het volume van de aardappelen en 'Fl.' (Florijn/Gulden) voor de transportvergoeding of waarde. De vaste ratio lijkt ongeveer 0,21 gulden per hectoliter te zijn. * **Vervoersmiddelen:** Er is een duidelijk onderscheid tussen 'p. en w.' (paard en wagen) en de 'handkar'. De capaciteit (cap.) van een paard en wagen varieert tussen de 25 en 40 HL, terwijl een handkar meestal op 10 HL staat geregistreerd. * **Logistieke transitie:** Onderaan het document wordt melding gemaakt van een 'generator'. Dit duidt op een houtgasgenerator op een vrachtwagen, een veelvoorkomend verschijnsel tijdens de oorlogsjaren vanwege het nijpende tekort aan benzine. * **Vervoerders:** De lijst bevat namen van bekende Amsterdamse transportfamilies uit die tijd (zoals Portengen, Van Sunder, en 't Hart).

Logistieke staat / overzichtslijst van transportactiviteiten.

* **Vervoersmiddelen:** Het overgrote deel van het transport vindt plaats met "p. en w." (paard en wagen). Daarnaast worden handkarren ingezet voor kleinere volumes. In de sectie 'A.C. vervoer' (Aardappel Centrale) worden motorvoertuigen genoemd die rijden op "persgas" of een "generator" (houtgas). * **Eenheden:** Volumes worden gemeten in hectoliters (H.L.). De tarieven (Fl.) lijken lineair gekoppeld aan het volume (ongeveer 0,21 gulden per hectoliter). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op naam van de transporteur/eigenaar. Er is een duidelijke scheiding tussen particuliere transporteurs en het eigen vervoer van de Aardappel Centrale. * **Status:** Het betreft een zeer nauwkeurige administratie, waarin zelfs halve en kwart hectoliters worden genoteerd (bijv. 440¾).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief met handtekening. * **Datum:** 2 juli 1941. * **Afzender:** M. Morpurgo, Bloedstraat 1-5, Amsterdam. * **Ontvanger:** Den Weledelen Heer Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. * **Referentienummer:** Nº 29/4/1 M. 1941 3/7 (archiefstempel/notitie). * **Locatie:** Amsterdam (Nieuwmarkt).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officiële brief/aanmaning. * **Afzender:** Marktwezen Amsterdam, Jan van Galenstraat 14. * **Ontvanger:** Den Heer J.A.A. Weterings, Groenburgwal 67 I, Amsterdam-C. * **Datum:** 4 Januari 1940. * **Referentienummer:** No. 33/2/7 M. * **Onderwerp:** Achterstallige betaling marktgeld voor standplaats op de Westerstraat-markt.

# TRANSCRIPTIE *Extra* 28/94/2 M. vP/G. 7 Augustus 1939. den Heer W.L. Vrees, Lynbaansgracht 25 I, Amsterdam-Centrum. Wyk 9. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 25 Juli jl. verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming om zich op Uw plaats op de markt Lindengracht te laten bystaan - niet vervangen - door Uw zoon W.S. Vrees, geboren 22 Mei 1915. Deze toestemming is alleen van kracht, mits U...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officiële brief / oproep van een gemeentelijke dienst. * **Afzender:** Dienst van het Marktwezen Amsterdam (gevestigd aan de Jan van Galenstraat 14). * **Ontvanger:** Den Heer W.C. Schep, 3e Egelantiersdwarsstraat 10 I, Amsterdam-Centrum. * **Datum:** 10 december 1940. * **Referentienummer:** 33/109/11 M. * **Betreft:** Voorgenomen intrekking van e...

# TRANSCRIPTIE 27/60/2 M extra vP/G. 13 Juli 1939 den Heer D. Poortvliet, Nicolaas Beetsstraat 52, Amsterdam-West. Wyk 25. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 19 Juni jl. verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich, wanneer U voor veilingbezoek afwezig moet zyn, des voormid- dags op Uw marktplaats in de Ten Katestraat te l...