S. Groen

Getypte brief (waarschijnlijk een doorslag of archiefkopie).

* **Inhoud:** De brief betreft een officiële toestemming aan de heer H. Hangjas om zich op zijn marktplaats op de Dappermarkt te laten vervangen door zijn schoonvader, de heer S. Groen. * **Beperkingen:** De toestemming is gebonden aan specifieke voorwaarden: het geldt alleen voor de zaterdagen, enkel tot 14:00 uur ('2 uur n.m.'), en voor een maximale duur van drie maanden vanaf de dagtekening van de brief. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de formele ambtelijke spelling en stijl van de jaren dertig, herkenbaar aan termen als "hierby", "dato dezes" (vanaf deze datum) en "des Zaterdags". * **Vorm:** Het document bevat administratieve codes die duiden op een zorgvuldige archivering en registratie door de betreffende gemeentelijke dienst.

Handgeschreven brief/memo.

Dit document is een ambtelijke correspondentie betreffende de dagelijkse gang van zaken op de markt van het Waterlooplein in Amsterdam. * **Kernboodschap:** De afzender (J. Renz) adviseert de inspecteur positief over een verzoek van een marktkoopman, de heer S. Groen. Groen vraagt om zijn standplaats (nummer 28) tijdelijk niet fysiek te hoeven bezetten tot 2 maart 1940. * **Voorwaarde:** Het uitstel wordt slechts geadviseerd onder de strikte voorwaarde dat de financiële verplichtingen (het marktgeld) gewoon doorlopen en tijdig betaald worden. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is formeel en hoffelijk ("in overweging willen geven", "tegemoet te komen"), passend bij de hiërarchische verhoudingen binnen de gemeentelijke administratie van die tijd.

Administratieve notitie/besluit op een voorgedrukt formulier (Bijblad van Algemene Zaken Model No. 14).

* **Inhoud:** Het document betreft een verzoek van een marktkoopman, S. Groen, om zijn standplaats op het Waterlooplein gedurende drie maanden niet te hoeven bezetten ("uitstel pl. bez." oftewel plaatsbezetting). De reden hiervoor is dat hij wil proberen op een andere manier zijn inkomen te verdienen. * **Besluitvorming:** De ambtenaar adviseert positief over dit verzoek, mits er een strikte voorwaarde wordt nageleefd: het wekelijkse marktgeld moet ook tijdens de afwezigheid van de koopman doorbetaald worden om het recht op de standplaats te behouden. * **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de formele, ambtelijke stijl van de late jaren dertig, herkenbaar aan zinsneden als "Ten einde... in de gelegenheid te stellen" en "geef ik U in overweging". * **Status:** De verschillende data en handtekeningen tonen het bureaucratische proces aan: van de initiële vraag (december 1939) via een officieel advies naar de uiteindelijke administratieve afhandeling in januari 1940.

Document

De brief is een formeel besluit van de Amsterdamse marktmeester of directeur van de markten. De ontvanger, de heer S. Groen, heeft verzocht om tijdelijk zijn standplaats op de markt aan het Waterlooplein niet te hoeven bezetten. De directie gaat hiermee akkoord voor een periode van maximaal drie maanden, ingaande vanaf de datum van de brief. De cruciale voorwaarde voor dit uitstel is de continuering van de betaling van het marktgeld; het recht op de plek bleef dus alleen behouden zolang er voor betaald werd. De administratieve aantekening "Verzonden 17/1-'40" in rood potlood bevestigt de daadwerkelijke verzending van het origineel één dag na het opstellen.

Officiële waarschuwing/aanmaning betreffende achterstallig marktgeld.

* **Inhoud:** De brief is een laatste waarschuwing aan de heer S. Groen wegens een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor zijn standplaats op de markt aan het Waterlooplein. * **Ultimatum:** De ontvanger krijgt drie dagen de tijd (tot 20 januari) om te betalen. Bij gebreke zal zijn vaste staanplaats op 22 januari definitief worden ingetrokken, conform het Marktreglement. * **Uitzonderingsclausule:** De brief biedt een ontsnappingsclausule voor mensen in financiële of fysieke nood (zij die 'steun' trekken of in het ziekenhuis liggen), mits zij dit direct melden. * **Toon:** De toon is ambtelijk, dwingend en zakelijk, wat benadrukt wordt door het onderstrepen van woorden als "nadruk", "onherroepelijk wordt ingetrokken" en "onmiddellijk".

Administratieve lijst/register, vermoedelijk van de Joodse Raad voor Amsterdam.

Dit document is een administratieve registratie van Joodse markthandelaren of bewoners in de Amsterdamse wijk **Uilenburg**. De nadruk ligt op de toewijzing van specifieke marktvergunningen (dagmarkten en weekendmarkten) in een periode waarin de bewegingsvrijheid en economische mogelijkheden van de Joodse bevolking door de bezetter extreem werden ingeperkt. De kleurcodes en symbolen wijzen op een strikt beheerde organisatie van de handel. De letters 'N' en 'A' in de rechterkolommen kunnen verwijzen naar statuscodes (bijvoorbeeld 'Nederlander' of een specifieke afdeling van de Joodse Raad). De getallen uiterst rechts lijken volgnummers of dossiernummers te zijn die corresponderen met een kaartsysteem. Opvallend zijn de rode cirkels met nummers (36 t/m 39), wat kan duiden op een specifieke selectie of mutatie voor die personen.

Getypte brief (doorslag/archiefkopie)

* **Inhoud:** Het document is een korte, formele afwijzing. De afzender reageert op een brief van 10 juli 1941 van de firma S. Groen & Zoon. Het verzoek om bepaalde gegevens wordt geweigerd, waarbij expliciet wordt vermeld dat deze informatie "niet mag" worden verstrekt. * **Vorm:** Het betreft een doorslag op dun papier, herkenbaar aan de vage inkt en de grijsblauwe tint van het papier. Dit werd in de jaren '40 standaard gebruikt voor het archiveren van kopieën van uitgaande post. * **Taalgebruik:** De stijl is ambtelijk en zakelijk ("d.d. 10 dezer", "vervatte verzoek", "dezerzijds"). De toon is resoluut maar beleefd ("tot mijn spijt"). * **Identificatie:** De initialen 'VD/HG' staan waarschijnlijk voor de opsteller van de brief en de typist(e).

Briefkaart (adreszijde)

* **Administratieve verwerking:** De kaart bevat een duidelijke paarse archief- of registratiestempel ("№ 104/10/1 M. 1941"). De letter 'M' in deze stempel verwijst hoogstwaarschijnlijk naar de afdeling 'Marktwezen'. De handgeschreven datum "9/12" boven de adressering is vermoedelijk de datum van ontvangst of behandeling op het kantoor van de directeur, één dag na verzending. * **Postale details:** Er is gebruikgemaakt van een speciale weldadigheidskaart ("Voor het Kind"). De postzegel (2 cent met toeslag) is onderdeel van de jaarlijkse serie voor kinderbescherming, in 1941 ontworpen door Pyke Koch (hoewel het ontwerp op de kaart zelf meer traditioneel is). * **Locatie:** Het adres van de ontvanger, Jan van Galenstraat 4, is de locatie van de Centrale Markthallen in Amsterdam (tegenwoordig het Food Center Amsterdam). De afzender woonde in de Krugerstraat in de Transvaalbuurt.

Briefconcept of intern memorandum (waarschijnlijk uit een administratief dossier).

Dit document betreft een verzoek om een administratieve wijziging met betrekking tot "toewijzingen". In de context van de schaarste-economie (zoals tijdens de Duitse bezetting) verwijst dit meestal naar vergunningen of toewijzingen van gerantsoeneerde goederen voor de handel. **Kernpunten:** 1. **Overdracht van rechten:** De schrijver stelt voor om de toewijzingen van "helpers" over te dragen aan hun vrouwen of familieleden. 2. **Reden:** De helpers bevinden zich in "omstandigheden" waardoor zij hun werk niet kunnen doen (mogelijk ondergedoken, gevangengezet of tewerkgesteld). 3. **Voorwaarde:** De nieuwe rechthebbenden moeten ervaring hebben in de "vischhandel". 4. **Verkooppunt:** De goederen moeten fysiek verkocht blijven worden in de oorspronkelijke winkel die bij de toewijzing hoort. 5. **Concrete casus:** Er worden specifieke namen genoemd (Schindelka en Groen) voor wie men de toewijzing wil overzetten naar hun vaders.

Zakelijke brief.

In deze brief verzoekt de firma S. Groen en Zoon uit Purmerend om informatie over de status van de Amsterdamse firma H.M. Krant & Zn. De kern van de brief is de vraag wie de *Verwalter* (beheerder) of *Treuhänder* (bewindvoerder) is van dit Joodse bedrijf. De afzender wil namelijk de handelsrelatie voortzetten om aanspraak te kunnen blijven maken op de toewijzing van schaarse goederen, zoals citroenen. Het taalgebruik is zakelijk en formeel. De terminologie (*Verwalter*, *Treuhänder*) is specifiek voor de periode van de Duitse bezetting, waarin Joodse ondernemingen systematisch werden onteigend en onder toezicht van een door de bezetter aangestelde beheerder werden geplaatst. De aantekening onderaan de brief ("Heeft geen bewalter") suggereert dat de betreffende firma op dat moment mogelijk al geliquideerd was of dat de administratie van de bezetter de zaak nog niet officieel had overgedragen aan een beheerder.

Document

- **Structuur:** Het document is ingedeeld in vier kolommen per pagina-helft. De kolom 'S.' verwijst naar een administratieve sectie, vaak alfabetisch geordend (zie groepering bij G, H en J). - **Adressering:** De adressen zijn typisch voor het Amsterdam van de jaren '40, met aanduidingen als 'hs' (huis/begane grond) en Romeinse cijfers (I t/m IV) voor de etages. Veel adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt en de oude Jodenbuurt. - **Namen:** De namen zijn overwegend van Joodse origine (bijv. Groenteman, Hakker, de Valencia, Vas Dias, Wurms). - **Wijzigingen:** De doorgehaalde regels wijzen op een 'levende' administratie waarbij mutaties (zoals verhuizing of overlijden) werden verwerkt.

Handgeschreven brief (klacht).

* **Kern van het document:** De heer S. Groen dient een klacht in over zijn verwijdering van de markt op het Waterlooplein op maandagochtend (6 februari 1944). Hij werd door een bereden agent weggestuurd in opdracht van de chef-marktmeester na een "onbeteekende kleine wisseling" (een onbeduidende woordenwisseling). * **Toon:** De schrijver hanteert een formele en beleefde, doch kritische toon. Hij wijst op het gebrek aan 'takt' bij de betreffende ambtenaar. * **Taalgebruik:** Kenmerkend voor de tijd ("Wel Ed. Heer", "ondergeteekende", "bejegening"). De spelling "takt" en "menschen" weerspiegelt de toen geldende spellingregels. * **Interessant detail:** De schrijver refereert expliciet aan de "tegenwoordige door tijdsomstandigheden prikkelbaarheid der menschen". Dit is een duidelijke verwijzing naar de psychologische spanningen en stress onder de bevolking tijdens de Duitse bezetting.

Document

* **Statusindicator**: De letter 'J' aan de linkerzijde duidt aan dat de personen op de lijst als 'Jood' geregistreerd stonden bij de bezettende macht of de Joodse Raad. * **Locaties**: Alle adressen bevinden zich in Amsterdam, met een sterke concentratie in Amsterdam-Oost (Transvaalbuurt, Oosterparkbuurt), wat destijds een wijk was met veel Joodse inwoners. * **Annotaties**: De vinkjes suggereren een administratief proces van verificatie of selectie. In de context van de Holocaust kan dit duiden op een controle voor transport of het resultaat van een razzia. * **Afkortingen**: * **hs**: Huis (begane grond). * **bov**: Bovenwoning. * **Romeinse cijfers (I t/m V)**: De verdieping. * **GW**: Mogelijk "Gezins-Woning" of een specifieke vrijstellingsstatus ('Gesperrt'-stempel), hoewel dit vaak per individu verschilde.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtsbericht / Rapport van de Dienst Marktwezen Amsterdam. * **Datum:** 25 juli 1940. * **Betrekkende persoon:** J. Groen (41 jaar), wonende aan de 1e Sweelinckstraat 26, Amsterdam. * **Onderwerp:** Aanvraag voor erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit. * **Kenmerk:** № 213/72/1 M.1940 25/7.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officieel rapport / ambtelijk schrijven. * **Datum:** 14 oktober 1939 (met latere aantekeningen tot 19 oktober 1939). * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrekkingshebbende:** J. Groen (geboren ca. 1899), wonende Sweelinckstraat 26-I, Amsterdam. * **Onderwerp:** Aanvraag erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit. * **Kenmerk:** № 2/13/149/1 / M....

# TRANSCRIPTIE later HG. Mevr. B. Groen, 1e Sweelinckstraat 26 I, <u>Amsterdam-Zuid.</u> Wijk 17. 20/38/2 M. 21 November 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 6 dezer deel ik U mede, dat Uw man zich, zoodra hij uit de werkverschaffing wordt ontslagen, voor een plaats op de hulpmarkt Waterlooplein te mijnen kantore op de sollicitantenlijst kan laten inschrijven. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE A. P. Groen geb. 13 - 5 - 1900. Heeft plaats gehad op Ten Katestraat onder no. 50. i/g. 1 - 10 - 1943. Ingetrokken per 27 - 3 - 44. i.v.m. uitsluiting door Inspecteur Prijsbeheersing voor den tijd van vijf jaar Mevr. A. P. Groen oproepen [Rode inkt, linksonder:] Donderdagmorgen [Rode inkt, rechtsmidden:] 20/28/2 [Zwarte inkt, rechtsonder:] HD. 26/6 '44

# TRANSCRIPTIE R A P P O R T . In verband met bygaand schryven van d~~exxedex~~ J.Groen,oud 40 jaar,wonende 1e Sweelinckstraat 26 I verwys ik, ondergeteekende naar myn rapport d.d. 5 September 1938. Hieruit blykt dat Groen eerst in Juni 1938 met groenten en fruit is gaan handelen, nadat hy vroeger jaren, toen de handel nog vry was, ook dezen handel heeft uitgeoefend. Sedert September 1938 is er ...